Dit zijn de geestelijken van de toekomst

Anton Goos, kapelaan. Beeld Jörgen Caris

Het kerkgebouw om de hoek wordt steeds vaker een concertgebouw, het klooster een chic hotel. Toch zijn er nog steeds jonge mensen die dominee, priester of monnik worden. En die zijn hard nodig. Wie zijn die jonge geestelijken?

Wanneer we aan een geestelijke denken, komt er meestal niet direct een vitale dertiger in beeld. Daardoor lijken de jonge zuster en de jeugdige dominee soms een zeldzaam fenomeen. En inderdaad: de gemiddelde leeftijd van vrouwelijke kloosterzusters ligt rond de 85 jaar en ook in de gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is slechts 4,4% van de predikanten onder de 34 jaar. Maar betekent dit dat de preekstoel en kloostercel straks leeg blijven?

Waarschijnlijk niet, want predikantopleidingen blijven populair. De theologische faculteit van de VU ziet al jaren een gelijkblijvend aantal studenten in de masteropleiding, zegt Joke van Saane, vicedecaan en hoogleraar godsdienstpsychologie. Dat komt goed uit: in de komende jaren gaan honderden PKN-dominees met pensioen. Nieuwe aanwas is dus meer dan welkom.

Priesterschap en kloosterleven minder in trek

Ook aan de Theologische Universiteit Apeldoorn studeren gemiddeld honderd studenten, waarvan de helft predikant wordt. Een percentage dat de laatste tien jaar stabiel is gebleven, vertelt een woordvoerder van die universiteit.

Wel is in de Rooms-Katholieke Kerk steeds minder animo voor het priesterschap. Gemiddeld worden nog acht mannen per jaar tot priester gewijd. Tien tot vijftien jaar geleden waren dat er nog veertien. "Er is al jaren sprake van een gestage afname", zegt een woordvoerder. Wel zijn er uitzonderingen, zoals het bisdom Roermond: het aantal studenten is hier explosief gestegen. Maar van de 45 toekomstige priesters komen er slechts twee uit Limburg zelf: 43 anderen moesten uit landen als India, Sri Lanka en Spanje komen.

Ook het kloosterleven trekt minder. Sinds 1967 is er een afname van bijna negentig procent. "De verwachting is dat een groot aantal van deze tweehonderd instituten in de nabije toekomst zal verdwijnen," zegt een woordvoerder van de Konferentie Nederlandse Religieuzen. Van 2010 tot 2013 deden jaarlijks gemiddeld tien mensen hun eerste geloften: een dieptepunt. Wel was er in 2014 weer een flinke stijging zichtbaar: veertig mensen begonnen toen als novice. Of dit zal leiden tot veertig definitieve toetredingen wordt pas na de noviciaatperiode duidelijk.

Volgens Peter Ben Smit, VU-hoogleraar contextuele Bijbelinterpretatie en UU-hoogleraar oudkatholieke kerkstructuur, komt de keuze voor een religieus ambt vooral voort uit de 'theologische autobiografie'van de student. "De jongere studenten komen vaak al uit een kerk waar ze zich thuis voelen, terwijl dit voor de oudere studenten niet altijd het geval is. Wanneer iemand de juiste kerk nog moet vinden, is de keuze voor een geestelijk beroep of leven minder snel gemaakt."

'Geloof maakt je blij. Dat wil ik uitdragen.'

Anton Goos (32) is kapelaan bij de Maria en Vincentius Parochie in Volendam

Eigenlijk zou de Groningse Anton Goos boekhouder worden, maar in het tweede jaar van zijn opleiding begon hij te twijfelen. "Ik dacht: 'Wat wil ik met mijn leven?' Ik besefte dat dit de verkeerde vraag was. Ik vroeg: 'Lieve Heer, wat wilt u met mijn leven?'" Goos speelde met een aantal ideeën, maar het priesterschap voelde meteen als een roeping. "Het was net zoals verliefdheid: ik raakte in vuur en vlam. Maar verliefdheid waait soms weer over, dus ik heb het eerst een half jaar laten bezinken."

De eerste herinnering die Goos aan de kerk heeft, is hoe een groep misdienaars het kruis de kerk indroeg. "Ik was jong, maar wist: hier is iets goddelijks." In het begin van zijn opleiding dacht Goos vooral aan die vieringen. Pas later besefte hij dat zijn roeping ook buiten de kerk lag. Hij wilde naar de mensen toe.

"Ik wil iemand zijn die mensen uitnodigt om even tot stilstand te komen. We zijn altijd zo druk, maar waar gaan we eigenlijk heen? Hoe zit het met het hart?"

Goos denkt dat veel mensen een verkeerd beeld van de kerk hebben. "Voor mij is het de grens tussen hemel en aarde: hier kun je God ontmoeten. Maar je kunt mensen niet zomaar de kerk in slepen." Goos drinkt daarom geregeld een drankje mee in het cultureel jongerencentrum en ook steeds vaker in het café. "In het begin kijken ze een beetje gek, maar door in gesprek te gaan, wil ik laten zien dat ik er voor hen ben. Zonder oordeel. Geloof is iets dat blij maakt en dat wil ik uitdragen."

Tekst loopt verder onder de foto

Willemien van Berkum Beeld -

'Mijn worsteling is ook mijn kracht'

Willemien van Berkum (33) is buurtdominee bij Heilig Vuur West in Amsterdam

"Als ik kind speelde ik al 'kerkje' met mijn jongste zusje. Zij had een grote prinsessenjurk aan en ging trouwen, en ik was de dominee." Toch had Willemien van Berkum nooit verwacht predikant te worden. Ze groeide op in de gereformeerde kerk vrijgemaakt, waar toen geen vrouwen op de preekstoel stonden. "Een predikant was voor mij een autoritaire, grijze man: een alfamannetje. Ik wilde op mijn twaalfde al theologie studeren, maar ik droomde vooral van missionair werk."

Na haar studie ging ze bij een Nederlands gereformeerde kerk als jeugdwerker aan de slag. Maar toen kwam haar huwelijk op zijn kop te staan. "En ook mijn positie in de kerk. Ik had een heel hoog ideaalbeeld van iemand die in de kerk werkte: of dit nu een predikant of jeugdwerker was. Ik wist al dat mijn leven niet perfect was, maar dat werd door mijn scheiding wel heel erg duidelijk."

Van Berkum kreeg een baan aan de VU en verhuisde naar Amsterdam. "Ik zag de ontkerkelijking en de eenzaamheid van de stad en mijn evangelisatieaspiraties begonnen weer te kriebelen. Toen kwam ik bij Heilig Vuur West terecht."

Heilig Vuur West is een pioniersplek, waarmee de PKN het geloof weer een plek wil geven in een bijna kerkloze buurt. Ze organiseren buurtmaaltijden en bieden drie keer per maand een religieuze activiteit aan: een meditatieve viering, een kerkdienst of een Bijbelstudie.

Van Berkum begon als medewerker, maar werd uiteindelijk predikant. "Hier ontdekte ik dat mijn grote zwakte - mijn leven is af en toe een puinhoop - juist mijn grote kracht is. De mensen die hier komen, kunnen zich in mijn worsteling herkennen."

Tekst loopt verder onder de foto

Christiaan Bakker Beeld -

'Juist in Nederland is zending nodig'

Christiaan Bakker (33) is voorganger bij de evangelische gemeente CrOsspoint in Oss

Dat hij ooit als predikant in Brabant terecht zou komen, had Christiaan Bakker nooit verwacht. Bakker komt uit Houten, studeerde communicatiewetenschap en had plannen voor de filmacademie. "Maar ik kwam op een punt dat ik eigenlijk geen idee had wat ik precies wilde, behalve dan misschien mijn geloof verdiepen. Mijn vader stelde toen voor dat ik theologie ging studeren. Ik voelde meteen een klik, maar wilde geen voorganger worden."

Bakker vertrok naar België om aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven te studeren. Maar hoe zuidelijker hij ging, hoe minder kerken hij tegenkwam. "Die kaalslag had ik in mijn christelijke bubbel in Houten nooit ervaren. Maar beneden de rivieren zag ik een grote nood aan leiders: mensen die het geloof in Jezus weer onder de mensen wilden brengen." Bakker wilde naar Brabant om geloofgemeenschappen te stichten. "We sturen mensen naar Afrika en Indonesië, maar er zijn juist zendelingen in Nederland nodig."

Met zijn vrouw en een bevriend koppel ontstond het plan een kerk in Tilburg te beginnen. Toen zag hij de vacature in Oss. "CrOsspoint is een afspiegeling van Oss zelf: geen gemeente van alleen hoogopgeleiden, maar juist ook van arbeiders en uitkeringsgerechtigden. Ik geloof dat Jezus in deze tijden van versplintering mensen van alle nationaliteiten en sociale klassen kan verbinden. Een mooie manier om mijn zendingswerk in Brabant te beginnen." Ook Oss telt maar een handjevol kerken. Veel te weinig, zegt Bakker. "Mijn uiteindelijke doel? Dat iedereen in Oss een geloofsgemeenschap op loopafstand heeft."

Tekst loopt verder onder de foto

Broeder Columba Beeld rv

'Groene libelle als teken van God'

Broeder Columba (26) is monnik bij de Benedictijner Sint Adelbertabdij in Egmond Binnen

Broeder Columba groeide op in Amsterdam-Noord, en noemt zichzelf een straatjongen. "Ik haalde veel kattekwaad uit en thuis was het ook niet makkelijk." Tijdens zijn moeilijke jeugd beleefde Columba veel steun aan zijn geloof. En na het bijwonen van een kerkdienst in de Sint Adelbertabdij bleef het kloosterleven aan hem knagen. "Maar toen ik voor het eerst op gesprek ging, dacht ik: wat kom ik hier eigenlijk doen? Het was alsof ik door een onzichtbaar touw naar deze plek werd toegetrokken, maar ik kon niet verklaren waarom."

In 2013 trad Columba voor de eerste keer in, maar na zeven maanden stapte hij er weer uit. "Ik ging voor mijn moeder zorgen, maar ik was eigenlijk ook nog niet klaar voor het kloosterleven." Na een half jaar overleed zijn moeder. "Tijdens de begrafenis landde er steeds een groene libelle op mijn lichaam. Toen ik later de spullen van mijn moeder uitzocht, vond ik een kleed waar precies dezelfde libelle opstond. Dat was voor mij een teken dat God naast mij stond."

Columba besefte dat hij God wilde volgen, maar dat hij zijn geloof in de gewone wereld niet kon uitdragen. "Ik voelde me radicaal voor het blok gezet: kies ik voor Christus, of niet? Veel mensen kunnen naast hun kantoorbaan naar Gods wil leven. Ik niet." Columba keerde terug naar de abdij. Wat zoekt hij hier dat hij buiten niet kan vinden? "Ik heb nog steeds geen antwoord. Een onzichtbare kracht geeft mij in dat ik hier hoor te zijn."

Lees ook: Klooster trekt jongeren met rust en regelmaat

Speciale weekenden voor jongeren in een klooster bij Deventer zijn zo'n succes dat er in de herfst een jongerenklooster komt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden