null Beeld

Het beste van 2022Religie & filosofie

Dit zijn de beste religie- en filosofieboeken van 2022

De Trouw-recensenten blikten terug op het afgelopen jaar en stelden hun top-3 samen van boeken op het gebied van religie of filosofie.

Trouw-recensenten
null Beeld

De keuze van Sofie Messeman (filosofie)

René Girard
De romantische leugen en de romaneske waarheid
Noordboek Filosofie

In romans als Don Quichot van Cervantes en Op zoek naar de verloren tijd van Proust wordt het verlangen van de personages opgewekt door wat anderen verlangen. Girard noemde dit het ‘mimetisch verlangen’. Zijn analyse van het imiterende karakter van het verlangen, gedreven door jaloezie, is ook psychologisch nog relevant.

Rüdiger Safranski
Eenling zijn
Een filosofische uitdaging
Atlas Contact

Eenling zijn houdt in dat je niet onnadenkend de ideeën van ­anderen overneemt, maar zelf nadenkt. In zestien essays verkent de gerenommeerde Duitse filosoof Safranski op stilistisch onnavolgbare manier hoe filosofen en schrijvers vormgaven aan hun eenling zijn, van Martin Luther tot Michel de Montaigne en Hannah Arendt.

Soren Kierkegaard
Afsluitend onwetenschappelijk naschrift
Damon

Dit is een sleutelwerk, in Kierkegaards eigen oeuvre én in de geschiedenis van de filosofie. Hij wijst hierin elk systeemdenken af, en benadrukt dat de mens in zijn denken altijd zijn eigen existentie mee moet betrekken. De valkuilen en mogelijkheden van zo’n leven zet hij uiteen in dit vuistdikke boek, dat een enorme invloed heeft gehad op het latere existentialisme.

null Beeld

De keuze van Fleur Jongepier (filosofie)

Amia Srinivasan
Het recht op seks
Feminisme in de 21e eeuw
De Geus

Het enige boek in 2022 dat ik vijf sterren gaf. Geen makkelijke materie, qua thematiek (of er zoiets bestaat als een recht op seks, of seksuele verlangens politiek zijn en hoe dan), en qua stijl. Srinivasan gelooft niet dat het versimpelen van complexe materie nodig zou zijn voor een boek voor het grotere publiek. Dit boek laat haar gelijk zien.

Skye Cleary
Wat zou Simone de Beauvoir doen?
Gids voor een
authentiek leven
Ten Have

Wat een fijn boek. Cleary behandelt, doorweven met persoonlijke verhalen, thema’s als vriendschap, romantische liefde, moederschap en rebellie aan de hand van De Beauvoirs gedachtegoed en leven. Een boek dat helpt te achterhalen wat een ‘onverschrokken eerlijkheid tegenover onszelf’ betekent.

Robert Vernooy
Van de weg naar de straat
Krijgskunst als levenskunst
Boom

Een sterk boek over krijgskunst als levenskunst, over luisteren naar je lichaam, over ademhaling, over hoe de ‘dojo’, ofwel de ruimte waar krijgskunst wordt beoefend, ‘niet zozeer een ruimte buiten ons hoofd is als wel een ruimte ín ons hoofd’. Robert Vernooy schrijft scherp en met humor, en zal je prikkelen om zelf ook aan karate te ­beginnen.

null Beeld

De keuze van Laura Molenaar (filosofie)

Wolfram Eilenberger
Het vuur van de vrijheid
De Bezige Bij

Hoe kun je als filosoof omgaan met verdrukking en een totalitair regime? Dat is de vraag die vier filosofen – Simone de Beauvoir, Hannah Arendt, Simone Weil en Ayn Rand – gewongen werden zichzelf te stellen. Eilenberger verweeft op indrukwekkende wijze hun levens in de jaren 1933-1943, waarin filosofie een levensreddend middel bleek te zijn.

Thijs Lijster
Wat we gemeen hebben
De Bezige Bij

Dát het huidige systeem onhoudbaar is, staat vast – we hebben meer crises te verduren dan vingers aan onze handen. Hoe kan het anders? Lijster breekt een lans voor het commonisme: een woordspeling op ‘communisme’ en ‘the commons’, de meenten. Heerlijk om even uit de kapitalistische denktrant te kunnen stappen en na te denken over wat we gemeen hebben.

W.E.B. Du Bois
De ziel van zwart Amerika
Noordboek Filosofie

In deze klassieke essaybundel uit 1903 benadert de zwarte Amerikaanse denker Du Bois racisme en onderdrukking vanuit diverse invalshoeken. Rode draad zijn de oorzaken van ­segregatie en de effecten op de zwarte bevolking, die Du Bois systematisch ontleedt. Zijn stijl is eerlijk, en hij overtuigt door zowel de ratio en de emotie aan te spreken. Bovendien kan hij prachtig schrijven.

null Beeld

De keuze van Maurice van Turnhout (filosofie)

Thijs Lijster
Wat we gemeen hebben
De Bezige Bij

Rousseau vroeg zich al af: waarom werd de eerste mens die zich een lap grond als privébezit toe-eigende niet met pek en veren uit de gemeenschap gejaagd? Volgens Thijs Lijster fungeert het neoliberale kapitalisme als snelkookpan voor deze erfzonde: de meenten of commons, het publieke bezit van de samen­leving, wordt koopwaar. Lijster gaat ertegenin met een sterk pleidooi voor ‘commonisme’.

Jurriën Rood
Lentz. De man achter het ­persoonsbewijs
Noordboek

Jacques Lentz (1894-1963) bedacht het persoonsbewijs. Door zijn innovaties kon de Duitse bezetter de Jodenvervolging in Nederland efficiënt organiseren. In dit boek, dat leest als postuum proces, plaatst Rood vraagtekens bij Hannah Arendts theorie van de ‘banaliteit van het kwaad’. Was Lentz’ kwaad niet juist een ‘denkend kwaad’, waarvoor je op je hoede moet blijven?

Baptiste Morizot
Het levende laten opvlammen
Een collectief front

Octavo publicaties

Deze jonge Franse filosoof pleit voor democratische burgerinitiatieven voor de biodiversiteit. Hij analyseert knap de denkfouten die ten grondslag liggen aan de vijandschap tussen landbouwers en ecologen, hoe de agribusiness profiteert van eeuwenoude ­filosofische misverstanden, en waarom klimaatactivisten geen genoegen moeten nemen met loze kreten als ‘red het klimaat’.

null Beeld

De keuze van Marijke Laurense (religie, geschiedenis)

Natalie Haynes
De kruik van Pandora
Vrouwen in Griekse mythen
Meulenhoff

Tegen de macht van Afrodite was zelfs oppergod Zeus niet ­opgewassen, maar de sterfelijke vrouwen hadden niks te vertellen in het oude Griekenland, bakermat van de democratie. Of is dat vooral een moderne wensdroom? Classica en comédienne Nathalie Haynes laat zien dat Pandora en haar afstammelinges lang niet altijd straffeloos met zich lieten sollen.

Svenja Flasspöhler
Sensibel. Over de grenzen van de menselijke gevoeligheid
Ten Have

Het is een teken van beschaving dat we rekening houden met elkaars kwetsbaarheden, maar de tenen lijken alleen maar langer te worden. Filosofe Svenja Flasspöhler onderzocht de geschiedenis van onze gevoeligheid en vindt dat we niet alleen naar wetten en verboden moeten grijpen, maar ook aan het werk moeten met onze individuele veerkracht en weerbaarheid.

Miet Ooms
Tot in de puntjes…
Praktische leestekengids
Stercke & De Vreese

Leestekens saai? Niet als u dit boekje van de bevlogen Vlaamse taalkundige Miet Ooms erbij pakt. Juf Ooms legt glashelder uit hoe het moet met komma’s , streepjes, haakjes enz. Maar dat is bijzaak. Want o, wat heeft ze een hoop vermakelijke anekdotes te vertellen over de geschiedenis en gevoelswaarde van al die priegeltekentjes, het hang- en sluitwerk van de taal.

null Beeld

De keuze van Pauline Weseman (religie)

Marcel Poorthuis en Wilken Veen (red.)
De moderne theologen. Perspectieven op de 21ste eeuw
Boom

Het beste theologische boek van 2022. Zo’n werk waar je al op wachtte, met alle aandacht voor inclusivisme en diversiteit. Het bulkt van de relevante recente theologen, en niet alleen wit en westers. Uiteraard niet volledig, wel uitblinkend in diversiteit qua herkomst (geografisch en cultureel), gender en perspectief.

Judith Koelemeijer
Etty Hillesum. Het verhaal van haar leven
Balans

Een meesterwerk waar deze journaliste tien jaar aan werkte, gebaseerd op een indrukwekkende hoeveelheid niet eerder gepubliceerd onderzoek naar ­onder meer de geloofsontwikkeling en familie van de Joodse Etty Hillesum (1914-1943) die werd geroemd om haar wijsheid en mystieke inzichten. Koelemeijer maakt er een vloeiend en beeldend literair verhaal van.

John O’Donohue
Gezegend de ruimte tussen jou en mij
Ten Have

Dit pak je er geregeld bij vanwege de oorspronkelijke taal, of als talige omlijsting voor dagelijkse en bijzondere momenten. De Ierse dichter, priester en filosoof O’Donohue (1956-2008) maakte de Keltische spiritualiteit toegankelijk. Zijn zegenbeden nodigen uit alles in het leven als geschenk te zien. In 2010 al in het Nederlands verschenen, nu in een nieuwe versie.

null Beeld

De keuze van Wolter Huttinga (religie)

Jonathan Sacks
Numeri. Boek van de woestijnjaren
Skandalon

Je kunt je haast niet voorstellen dat een serie commentaren op de vijf boeken van Mozes zo interessant en actueel kan zijn. En dan is Numeri misschien nog wel het vervelendste boek van de Thora. Het geklaag van het volk Israël tijdens de reis door de woestijn blijkt ons een gewel­dige spiegel voor te houden.

Alain Verheij
Geld en go€d
Atlas Contact

In zekere zin is Verheij de Jonathan Sacks van de Lage ­Landen. Hij weet als geen ander oude bijbelverhalen af te stoffen en actueel te maken. Deze keer gaat het aan de hand van Mozes en Jezus over onze relatie tot geld en bezit. Radicale en hoopvolle boodschappen voor hypotheekbezitters en Black Friday-­verslaafden.

Jacobus de Voragine
Legenda aurea
Levens van de heiligen
Boom

Dit is er een voor de echte liefhebber, maar wat een heerlijk verzorgd prachtboek. Het middeleeuwse standaardwerk met beschrijvingen van de heiligenlevens. Knotsgekke verhalen vol duivels en demonen, maar vaak ook vertederend en aangrijpend. Een beschrijving van de middeleeuwse ziel.

null Beeld
Beeld

De keuze van Sjoerd Mulder (religie)

Suzanna Ivanic
Katholiek. De beeldcultuur van het katholicisme
KokBoekencentrum

De kleurenfoto’s van katholieke rituelen en gebruiken wereldwijd zijn zeer divers: weelderige Mexicaanse kapelletjes, Vlaamse processies, Afrikaanse kathedralen. Je kunt je afvragen of dit wel steeds dezelfde traditie is. Volgens Ivanic maakt precies dát iets tot katholiek: dat het christelijke verhaal niet abstract, maar in concrete culturen en gemeenschappen verbeeld wordt.

Peter Nissen
Charles de Foucauld, broeder van alle mensen. Zijn leven en zijn spiritualiteit
Adveniat

Een eenvoudige biografie van de negentiende-eeuwse pater Charles de Foucauld, en toch in een eindejaarslijstje. Deze pater wijst mij de weg naar een theologie voor de toekomst. Toen de Westerse kerk nog druk was met machtig zijn, durfde hij onder de indruk te komen van andersdenkenden, en een kwetsbaar leven te leiden.

Marcel Poorthuis en Wilken Veen (red.)
De moderne theologen. Perspectieven op de 21ste eeuw
Boom

Dit overzichtswerk leidt negentig van de meest invloedrijke theologen uit de laatste veertig jaar in, met daarbij steeds een karakteristiek tekstfragment. Je vindt in een oogopslag de belangrijkste stromingen en thema’s in de hedendaagse theologische wereld en laat zien hoe veelkleurig en intercultureel die is geworden.

Lees ook:

Schrijven tegen de angst

De verstoorde band met de natuur is een van de grote filosofische thema’s van nu. Opvallend vaak voert optimisme de boventoon.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden