BoekrecensieFilosofie

Dit pamflet over de universiteit zet aan tot denken en actie

null Beeld
Beeld

40 stellingen over de wetenschap
Rens Bod, Remco Breuker en Ingrid Robeyns
Uitgeverij Boom
96 blz.
€ 12,50
★★★★

Over de auteurs

Rens Bod, Remco Breuker en Ingrid Robeyns zijn hoogleraren wiens paden zich hebben gekruist binnen WoinActie, een groeiende landelijke beweging van universitaire medewerkers en studenten die protesteert tegen de structurele onderfinanciering van wetenschappelijk onderwijs en onderzoek.

Pijnlijke feiten

De hoogleraren laten in dit pamflet eerst en vooral de feiten spreken, of beter: schreeuwen. Uit een recent rapport over de arbeidsomstandigheden aan de universiteiten blijkt dat sinds 2000 het aantal studenten met 68 procent is gegroeid, maar de rijksbijdrage per student met 25 procent is gedaald. Er is inmiddels een ‘generatie van wegwerpwetenschappers’ ontstaan: universitair personeel dat na de zoveelste tijdelijke baan nog altijd geen uitzicht heeft op enige baanzekerheid. Uit een recent rapport over de arbeidsomstandigheden aan universiteiten bleek dat ‘wetenschappers structureel gemiddeld 12 tot 15 uur per week overwerken’. Onbetaald en onvrijwillig. Kortom: de Nederlands academie floreert bij gratie van slaaptekort, overspannenheid, burn-outs, depressies, relatiebreuken en hartklachten. De simpelste, maar misschien wel meest doeltreffende stellingname van dit pamflet is dat de overheid ‘willens en wetens medeverantwoordelijk [is] voor de menselijke schade’.

Meer democratie?

Een terecht pijnpunt dat bij verschillende stellingen terugkomt is de hiërarchie aan de universiteit en de gebrekkige inspraak en invloed die medewerkers hebben. De geboden oplossing luidt: meer democratie. De vraag is echter of dit de hachelijke situatie zal verbeteren, indien het gros van de demos weinig divers is en grondige hervorming niet zo nodig vindt, zoals nu het geval is. Leidt meer democratie niet simpelweg tot meer old boys network? Wellicht biedt een constitutionele democratie nog een uitweg, waarbij een ‘academische grondwet’ wordt opgesteld met expliciete waarden die de universiteit nastreeft, waaraan getoetst wordt en waar ook de conservatieve demos zich aan zou moeten houden. En dan niet de holle slogans waarvoor marketingbureaus worden ingehuurd, maar substantiële rechten en waarden. Bijvoorbeeld dat iedere wetenschapper het recht heeft om zonder externe druk zijn intellectuele passies te volgen, het recht op een wetenschappelijke loopbaan zonder burn-outs, het recht op een vaste baan en sociale zekerheid, het recht om onderwezen en begeleid te worden zonder machtsmisbruik. Voor het opstellen van zo’n academische grondwet biedt dit boekje meer dan voldoende inspiratie.

null Beeld
Beeld

Redenen om dit boek niet te lezen

Een thema dat meer aandacht had verdiend was diversiteit. De auteurs schrijven terecht dat ‘alle jongeren zich moeten kunnen kwalificeren voor een universitaire studie, ongeacht hun sociale en culturele achtergrond’, maar racisme aan de universiteit wordt niet expliciet benoemd. Een mooie stelling zou geweest zijn: de academie is veel te wit. Bijvoorbeeld omdat dit probleem niet los lijkt te staan van de werkdruk aan de universiteit. Wanneer je in je normale werkuren je onderwijs al niet fatsoenlijk kunt voorbereiden, welke docent heeft dan nog tijd om gehele cursussen diverser te maken? Wie heeft er tijd om zo nu en dan lezingen te geven op zwarte scholen om de verbeelding te prikkelen van kinderen wier ouders niet gestudeerd hebben? Wie heeft er tijd om trainingen of lezingen bij te wonen over racisme? Dit laatste is eerder een reden het boek wel te lezen dan niet, gezien de auteurs expliciet met hun ‘lezers in debat zouden gaan’, over hun keuzes, ‘blinde vlekken, en alles wat daaraan vastzit’. Maar als de vraag u niet interesseert waartoe de universiteit op aarde is, waarom wetenschappers niet gewoon hun werk een paar maanden stilleggen, waarom er zoveel schandalen aan universiteiten plaatsvinden, waarom hogescholen eigenlijk niet de status van universiteit verdienen – nee, dan is dit boek niet voor u.

Redenen om dit boek wel te lezen

Een goed pamflet zet zowel aan tot actie als tot denken. Dit pamflet doet beide. Je kunt dit boek niet met goed fatsoen uitlezen en van je afschudden. Dit pamflet legt niet alleen het vuur aan de schenen van alle politici en de minister van onderwijs, cultuur en wetenschap in het bijzonder, maar stelt ook cru­ciale vragen die ons allen aangaan: wat voor universiteit willen we? En is dat de universiteit die we hebben? Prima getimed ook, dit boekje, met de verkiezingen in het verschiet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden