Nieuw ChristendomChristelijke meditatie

Dit is christelijke meditatie: een gevulde stilte die omhult als een deken

De Christelijke meditatiesessie in de oud-katholieke parochie vd H.H. Jacobus en Augustinus, geleid door Sicco Claus.Beeld Bram Petraeus

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag deel 1 van de serie ‘Het nieuwe christendom’: christelijke meditatie.

Het ziet er vervreemdend uit, zo’n rijtje meditatiebankjes en een klankschaal in de setting van een kerk. In deze verscholen oud-katholieke kerk, de Heilige Jacobus en Augustinuskerk in Den Haag, is dat al negen jaar heel gewoon. Elke woensdagavond komen ze bij elkaar, vijf leden uit een gekleurd religieus palet: van oorsprong rooms-katholiek, vrijzinnig protestant, heilssoldaat in het Leger des Heils, atheïst en vanuit de Transcendente Meditatie. Alle vijf christen, op eigen wijze, al dan niet trouw kerkbezoeker, maar hier op zoek naar stilte en de verbinding met God en met elkaar. Ze vonden elkaar via Google of de kerk. 

Protestant Minette Kits Nieuwenkamp (47), beleidsmedewerker bij het ministerie van volksgezondheid, vond christelijke meditatie 2,5 jaar geleden een ontdekking. “Waarom hoor ik hier zo weinig over en doen niet veel meer mensen dit? In een kerkdienst kan het voorkomen dat ik in een uur helemaal niet naar binnen, bij mezelf en God ben geweest. Hier ben ik er binnen een minuut.” Ze heeft haar schoenen al uit, de sokken aan.

Heilssoldaat Jeannette Remigius (57) komt aangerend vanuit een ­vergadering. Ze is managementassistent bij Stek, een diaconale stichting in Den Haag. “Ik ben wel toe aan rust.” Ze installeert haar plek op anderhalve meter van Nieuwenkamp, in het flauwe schijnsel van de godslamp op het altaar.

De christelijke meditatiesessie in de oud-katholieke parochie van de H.H. Jacobus en Augustinus, geleid door Sicco Claus.Beeld Bram Petraeus

“Deze vijf zijn toevallig kerklid, maar in veel andere groepen zitten ook niet-kerkgangers”, vertelt theoloog en filosoof Sicco Claus (43), ­meditatieleider en voorzitter van de Nederlandse afdeling van World Community for Christian Meditation (WCCM) waar deze groep onder valt. De wereldwijde gemeenschap heeft ruim tweeduizend meditatiegroepen in meer dan honderd landen, waarvan twintig groepen in Nederland. Vorig jaar startte een groep in Utrecht. In Amsterdam en het Brabantse Schaijk is de start van een groep vanwege corona uitgesteld. 

De beweging uit 1991 baseert zich op het gedachtengoed van de Benedictijner monnik John Main (1926-1982) en inspireert tot meditatie met een gebedswoord of mantra.

De Nederlandse groepen tellen vijf tot tien leden en mediteren doorgaans wekelijks met elkaar, volgens eenzelfde concept: openings­gebed, tekst van Main of andere ­inspirator, contemplatieve muziek, 20 tot 25 minuten mediteren, afsluitend gebed en ervaringen delen of meteen vertrekken om zo ‘de stilte bij je te houden’. Wat je wilt. De groep in Den Haag gaat soms nog wat drinken. Buiten WCCM is een onbekend aantal groepen christelijke meditatie actief, los of vanuit kerken, platforms en kloosters. Naast mantrameditatie bestaan tal van vormen zoals loop-, dans en iconenmeditatie en lectio divina (lezen van heilige teksten).

Het gebedswoord als anker

Hier, in de invallende schemering, prevelt eenieder het openingsgebed mee dat eindigt met ‘Maranatha’, Aramees voor ‘Kom, heer Jezus, kom’. WCCM raadt maranatha aan als gebedswoord dat je bij voorkeur per lettergreep op de in- en uitademing uitspreekt, in jezelf. Volgens Main laat je ‘door onze geest de beperking van een woord op te leggen al onze woorden, gedachten en verbeelding achter’. De meditatie maakt het christelijk doordat je je in de stilte richt op de aanwezigheid van God, het goddelijke of de oerbron, afhankelijk van waarin je gelooft.

Christelijke meditatiesessie.Beeld Bram Petraeus

In de tekst vandaag heeft Main het ook over de stilte, twee soorten stilte. “Een is die waarin je God ­ervaart als een vibrerende, resonerende, gevulde stilte die je omhult als een deken”, vertelt Claus. “De tweede is een lege stilte waarin je niks ervaart, die zwaar kan zijn, maar die je uitdaagt vol te houden en een laag dieper te gaan, waarin het niet om jou of je ego draait, maar om God.”

Na drie slagen op de klankschaal, blijft het 25 minuten stil. De leden zitten roerloos, geoefend, onverstoorbaar met de handen in de schoot, de ogen gesloten, ondanks het geluid van het carillon verderop. Na drie afsluitende slagen openen de ogen zich in het bijna-donker. Tijd om uit te rekken, te verzitten en te delen.

De ervaring met God voorop

In deze verhalenserie gaat journalist en religiewetenschapper Pauline Weseman op zoek naar uitingen van een nieuwe, spirituele vorm van christendom die op steeds meer plekken voet aan de grond lijken te krijgen. Deze zoekers putten uit meerdere ­tradities, maar voelen zich het meest verbonden met het christendom, waar ze bijvoorbeeld via crises of oosterse meditatie opnieuw of voor het eerst bij uitkomen. De ervaring met God of het goddelijke, het mystieke, de stilte staat vaak voorop, ­boven het rationele en verbale.

Hen inspireert de middeleeuwse mystiek, woestijnvaders en hedendaagse theologen die het christendom herinterpreteren rond begrippen als twijfel, kwetsbaarheid en maatschappelijke betrokkenheid. Dit leidt tot gemeenschappen buiten de kerk en uitingen in kunst, muziek en poëzie.

Theoloog en antropoloog Johan Roeland richtte vanuit de Vrije Universiteit een denktank op voor de theologische duiding bij deze zoektocht. De beweging is volgens hem moeilijk grijpbaar omdat ze wars is van het institutionele, leerstellingen en gestolde tradities. “Deze beweging heeft fluïditeit en tegendraadsheid hoog in het vaandel, wil vernieuwend blijven. De reikwijdte is onbekend, maar je ziet het in de opkomst van activiteiten en festivals zoals Graceland, Geestdrift en het platform Lazarus, vrijplaatsen voor religieuze innovatie, spel, experiment, het schurende en mystieke.”

Pepijn van Houwelingen, onderzoeker religie en zingeving bij het Sociaal Cultureel Planbureau, deed geen onderzoek naar deze christenen, maar herkent het wel. “Het lijkt mij een subgroep binnen de groep ongebonden spirituelen, waar een op de zeven, acht Nederlanders toe behoort. De ongebonden spirituelen zeggen vaak te geloven in een hogere macht en kunnen bijvoorbeeld spreken over ­vorige levens of tweelingzielen. Die laatste woorden gebruiken de christelijk spirituelen denk ik niet, maar zij kruisen wel misschien eerder ‘hogere macht’ aan omdat de aanduiding God te smal voor hen is. Ze sprokkelen net als de ongebonden ­spirituelen hun geloof eclectisch bij elkaar, zijn openminded, maar putten daarbij voornamelijk of slechts uit de christelijke traditie.”

Remigius merkte hoe de stilte op haar viel, hoe ze op adem kwam, vanuit de drukte. “Je komt letterlijk tot jezelf. En als dat niet gebeurt, dan is het niet erg: een drukke meditatie is ook een meditatie. Je streeft geen prestatie na. Ik breng alleen mezelf voor God.” Ze ziet meditatie als een vorm van gebed, het verrijkt haar ‘stille tijd’. Remigius is in deze gebedsvorm een eenling bij het ­Leger des Heils, spreekt er daar wel­eens over. Ze gebruikt liever ‘gebedswoord’ dan ‘mantra’; bij haar is dat ‘Jezus’. “In het begin blijf ik er goed bij. Daarna ontstaat ruis over wat ik nog moet doen, of ik iets wel goed heb gezegd, of er nog yoghurt in de koelkast is. Het gebedswoord is een anker om stilte te ervaren. Een keer ervoer ik een soort dikke stilte. Ik was alert, hoorde de duiven op het dak, maar ervoer God als bijzonder liefdevol.”

Nieuwenkamp begon met een meditatiecursus bij een yogacentrum, maar vond dat te leeg. “Christelijke meditatie heb ik nodig om gevuld te worden, eruit te kunnen leven en geven. Het maakt me milder. Thuis mediteer ik ’s avonds, maar wil dat ook graag ’s ochtends, dan begint mijn dag anders.” Net als bij Remi­gius helpt de groep haar erbij te blijven. “Je bent verbonden zonder een woord te wisselen.”

‘Een milde hand die me verder helpt’

Verzorgende in de thuiszorg Esther van Straten (50), die er normaal bij is, vertelt vanaf haar vakantieadres hoe ze na een opvoeding in de transcendente meditatie zeven jaar geleden na een ‘godsaanraking’ in een kerk christen werd. “Zo heb ik mijn dochter niet opgevoed”, reageerde haar moeder. “Maar het boeddhisme paste mij niet, ik kreeg moeite met reïncarnatie.” Bekend met de meditatietechniek was de stap naar christelijke meditatie klein. “Het is voor mij eventjes bij God zijn, de zuivere vorm van gebed, zonder franje. Wanneer ik volzit met vragen, voel ik mij door God gezien, voel ik zijn milde hand die me verder helpt.”

Ieder ruimt zijn bankje op met een ‘tot volgende week’ en verlaat de kerk. De tred minder gehaast dan vóór de bijeenkomst.

In Trouw verschijnen de komende tijd reportages over dit nieuwe christendom. Volzin, magazine voor religie en samenleving, publiceert interviews met voortrekkers en hun inzichten, zoals Johan Roeland en Sicco Claus.

Lees ook:

Door innerlijke stilte dichter bij God

Als 12-jarige kreeg Laurence Freeman John Main als godsdienstleraar. Het bracht mediteren in zijn leven, christelijk mediteren. ‘Ik was totaal verward.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden