recensie

Discipelschapstraining? Nee, geloven leer je door liturgie

Winkelcentrum Hoog Catherijne in Utrecht. Shoppen is een vorm van alledaagse liturgie, zegt James K.A. Smith. Beeld Werry Crone

Je bent wat je lief is. De spirituele kracht van gewoontes
James K.A. Smith  
KokBoekencentrum, 192 blz., € 19,99
★★★☆☆ 

De schrijver

James K.A. Smith is hoogleraar theologie en filosofie aan het gereformeerde Calvin College in de Verenigde Staten. Hij is vooral bekend vanwege zijn bijdrage aan de zogenaamde Radical Orthodoxy, een beweging die probeert postmodernisme en vroegchristelijke theologie met elkaar te verbinden.

Het boek

Hoe kunnen wij God leren liefhebben? Veel kerken bieden daar trainingen voor aan: bijvoorbeeld discipelschapstrainingen of bijbelcursussen.

Volgens James Smith is dat vreemd: alsof je een betere discipel van Jezus wordt door informatie tot je te nemen. Nee, zegt Smith, je leert God liefhebben door de liturgie. Nu is ‘liturgie’ een vies woord in de evangelicale context waar Smith vandaan komt. Liturgie, dat is stoffig en ongeïnspireerd oude teksten opdragen.

Toch wil hij betogen dat we juist door de liturgie kunnen leren om God lief te hebben. En om dat uit te leggen, laat hij eerst zien hoe ons hele leven bol staat van rituelen en liturgieën.

Een voorbeeld van zo’n alledaagse liturgie is ‘shoppen’. Je kunt nog zulke grote idealen hebben, op het moment dat je een winkelcentrum binnenloopt, wekken de reclames al een verlangen in je op. In feite, laat Smith door een haast antropologische beschrijving ervan zien, is een winkelcentrum een door en door religieuze plaats. Het probeert je ogenschijnlijk nergens van te overtuigen, maar toch slaagt het erin om je verlangens te (mis)vormen.

Pas als je leert zien hoe onze hele samenleving bol staat van zulke rituelen en liturgieën, begrijp je volgens Smith waarom kerkelijke liturgie zo cruciaal is in de vorming van gelovigen. Kerkelijke liturgie is namelijk tegen-liturgie. De uitgesproken vergeving biedt een tegenwicht aan het tekort dat je aangepraat wordt door reclames van succesvolle modellen; de aanbidding helpt je af van de moderne kwaal om jezelf centraal te stellen enzovoorts. Wil je God echt leren liefhebben? Oefen je dan in liturgieën die het verlangen weer terug naar God richten.

Opvallendste stelling

Vroege christenen waren zich scherp bewust van het rituele karakter van de hen omringende cultuur. Op een marktplein werd immers geofferd aan de goden, de stadsbestuurders huisden in de tempel. Ze waren dus voortdurend waakzaam en dachten goed na over de praktijken die ze in hun eredienst incorporeerden.

Maar het is juist omdat wij moderne mensen sinds Descartes menen dat we rationele wezens zijn, dat we vergeten zijn hoe alomtegenwoordig culturele liturgieën zijn, en hoe (mis)vormend ze kunnen zijn voor de richting van ons verlangen.

Mooi citaat over hippe jeugddiensten: “Hoewel we misschien veel jongeren hebben die graag deelnemen aan alle vermaak dat we voor hen organiseren, vormt die deelname niet hun hart en het richt hun verlangens niet op God en zijn koninkrijk, zolang de standaardliturgieën van zulke bijeenkomsten gebaseerd zijn op de rituelen en gebruiken van consumentisme en eigenbelang.”

Reden om dit boek niet te lezen

Dit boek veronderstelt dat de lezer een leerling van Jezus wil zijn en probeert uit te leggen wat daar dan precies bij kan helpen. Maar misschien wil je helemaal geen leerling van Jezus zijn. En ook als je wel leerling van Jezus wilt zijn, wil je misschien niet op iedere pagina om de oren geslagen worden met citaten en anekdotes uit steeds weer nieuwe boeken en films.

Reden om dit boek wel te lezen

Toch is dit boek een geslaagde poging om Smiths liturgische theorie toe te lichten voor een breed publiek, met veel praktische toepassingen. Voor theologen biedt het een goede eerste kennismaking met zijn academische werk. Maar het is zeker ook interessant voor maatschappijkritische gelovigen en verder iedereen die beroepsmatig bezig is met rituelen en liturgieën.

Lees ook: 

Moderne liturgie en rituelen als toegankelijke poort naar God

Liturgie is vaak zo verouderd, dat veel mensen het niet meer begrijpen. Dat is zonde, vindt predikant en ritueelbegeleider Claartje Kruijff. ‘Woorden die niet worden verstaan, worden ook niet geleefd.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden