Interview Celebrating Dissent Festival

Deze vrouwen vertellen waarom ze zich niets in Gods naam laten gebieden

Elzbieta Podlesna

Op het Celebrating Dissent Festival, vanaf vrijdag in debatcentrum De Balie in Amsterdam, gaat het over vrouwen die zich niets laten voorschrijven in naam van God. Drie vrouwen vertellen wat hen beweegt.

Elzbieta Podlesna, mensenrechtenactiviste: publieke vijand van het oerkatholieke Polen 

Vanwege posters van Maria, de moeder van Jezus, met een aureool in regenboogkleuren viel de Poolse politie dit voorjaar het huis binnen van de mensenrechtenactiviste Elzbieta Podlesna (51). Ze zou die hebben verspreid, en daarmee religieuze gevoelens hebben gekrenkt. Dit kan haar op twee jaar gevangenisstraf komen te staan, vertelt ze. “De kerk laat nu – met steun van de overheid – steeds meer haar haat en macht zien.”

“Het begon allemaal met Pasen, toen een priester in een provinciestad nabij Warschau een Christusgraf beschilderde met misdaden en zonden. Naast een woord als ‘diefstal’ stond er ook het woord ‘lhbt’. Ze stellen dat dus op één lijn met elkaar. Vreselijk. Daarom wilden wij het warme, mooie beeld laten zien van Maria, die iedereen omhelst, en niemand uitsluit.”

De posterzaak is maar een van de vele rechtszaken tegen Podlesna. Ze wordt onder andere vervolgd voor bekladding en voor het bijwonen van een protest tegen neonazi’s, zegt ze. “Ik ben de zondebok nu, een publieke vijand. De minister heeft bijvoorbeeld over mijn zaak getweet. Dat is in de beschaafde wereld vrij ongebruikelijk, toch? En ze bidden voor me. Een vorm van oppressie, vind ik, want ze willen daarmee gewoon laten zien hoe superieur ze zijn. Ze geven helemaal niet om mij.

“Mensen zijn heel vaak verbaasd dat iemand als ik – die vecht tegen de zonden van de kerk – geen atheïst is. Ik geloof in God, ja, als in een soort harmonie. Een eeuwige orde die alles samenbrengt, en waarin iedereen naast elkaar bestaat. Christus past hier ook ergens in – in die zin ben ik een christen. Maar ik zou mezelf weer niet snel religieus noemen, want dan hoor je bij een groep.

“Ik had een heel rebelse oma, die aardrijkskunde- en sterrenkundelerares was. Zij las de Bijbel, niet zo gebruikelijk in het katholieke systeem, en vervolgens begon ze me te vertellen over de leugens en misinterpretaties van de kerk. Ik was al hecht met haar, en hoe zij sprak over het geloof, dat klonk zo open voor me, zo warm en spannend. Maar het maakte mijn ouders – die verder niet dogmatisch waren – bang dat ze me de kerk uit zou leiden.

“Ze sliep bij mij op de kamer destijds, en vaak kletsten we dan tot laat in de avond. Op een van die avonden viel mijn moeder plotseling de kamer binnen en riep: Waar hebben jullie het over? Wij: Nee, nee, we hebben het niet over God hoor, we hebben het gewoon over recepten.

“Ik heb psychologie gestudeerd aan een katholieke universiteit, waar priesters de nonnen behandelden als hun bedienden. En er was geen enkel argument voor die ongelijkheid. Een vriendin van mij die zwanger werd kreeg het verzoek de universiteit te verlaten. De vader kon blijven. Vrouwen kregen standaard de schuld van zonde, dus moest je altijd bang zijn. Dat haatte ik.

“Toen de abortuswetgeving hier op het spel kwam te staan, vier jaar geleden, heb ik me aangesloten bij een groep vrouwen die de straat opgingen. Ik wist toen al dat minderheden ook zouden worden aangevallen. De vraag was alleen welke: Oekraïners, joden, homo’s? Zo kwam ik de lhbti-gemeenschap tegen die voor haar rechten opkwam. Veel van hen noemen me tante. En door een van hen ben ik geadopteerd als moeder. Dus nu gaat het om mijn dochter, en is het een familiekwestie geworden. Als iemand iets tegen mijn kinderen zegt, dan krijgen ze met mij te maken.

“Dagelijks gaan er wetten kapot – we zijn hier echt in gevaar. Ik ben vrij wanhopig over de nabije toekomst. Mijn geloof dat er een zin en een orde en een harmonie is, soms is dat zo’n beetje mijn laatste hoop.”

Shelley Segal, singer-songwriter

Shelley Segal.

Al gelooft ze niet meer, dit is haar joodse lied

Halverwege elk optreden is Shelley Segal (32) even stil, om dan een lied a capella te zingen. Etz Chaim, De Boom des Levens, een joods lied. Haar vader zingt het wekelijks in de sjoel in Melbourne, Australië, die hij leidt. “Ik mocht dat als meisje nooit zingen, tenminste, niet in de sjoel. Helemaal begreep ik het ook niet, maar het had ermee te maken dat vrouwenstemmen te mooi, te opwindend zijn.”

“Het gaat me als ik dit lied zing niet om de woorden, maar om het gegeven dat het van mij is. En dat ik dit nu vrij kan zingen, in pubs en kroegen door het hele land, geeft me heel veel kracht. Zo sta ik toch in verbinding met mijn familie.

“Ik mocht ook niet uit de Thora voorlezen. Dat is de belangrijkste reden dat ik sinds mijn achttiende niet meer geloof. We moesten ook overal apart zitten als mannen en vrouwen. Toen ik een niet-joods vriendje had, probeerden mijn ouders dat te beëindigen. Maar die relatie was een van de mooiste dingen die ik ooit had ervaren. Waarom zou je schoonheid willen tegenhouden?”

Als singer-songwriter verweeft ze haar geschiedenis in haar muziek, en is ‘het mooie van een goddeloos wereldbeeld’ een thema. “Op mijn zestiende leerde ik voor het eerst over evolutie. Ik vond het zo’n prachtig idee, het was haast een transcendente ervaring. Tot dan toe had ik geleerd dat God ons gemaakt had, meer als een losstaand ding, als in de tuin van Eden. Maar nu ik wist dat ik deel was van de tuin! Ik groeide eruit voort. Ik voelde me zo verbonden met alles.

“Mijn liedje ‘Eve’ gaat over misogynie in de heilige teksten. In de rest van de wereld is er trouwens ook nog veel misogynie, maar dan subtieler. In onze gemeenschap konden vrouwen geen rabbijn zijn. Maar in de politiek, in het bedrijfsleven, waar dan ook, zijn vrouwen ook nog altijd niet de leiders.

“Onze rabbijn heeft een prachtig hart. Maar als hij langskwam zeiden mijn ouders vaak: ‘Bedek jezelf, trek je topje op’. Dan trok ik het expres naar beneden: nee, er is niks mis met mijn lichaam of met wat ik draag. Ik begrijp gewoon niet waarom je alles zo zou moeten seksualiseren? Op zijn manier respecteert de rabbijn mij. Maar als hij mijn vader en broer een hand geeft, en ik zeg: ‘Alsjeblieft, geef me nou ook een hand. Ik wil dat je me behandelt als gelijke’ – nee, dan doet hij dat niet.

“Met mijn ouders is het helemaal goed gekomen, zij steunen me nu fantastisch. Wat heel cool is: het ‘Atheist Album’ heb ik uitgebracht met het platenlabel dat ik met mijn vader run. We zijn samen gaan zitten, en zijn elk woord langsgegaan. Urenlange, prachtige gesprekken hadden we. Er is één regel die ik vanwege hem heb veranderd. Ik zei ergens dat gelovige mensen liegen. Hij had gelijk, dat klopte niet echt nee.”

Shabana Rehman Gaarder, comédienne

Shabana Rehman Gaarder

Het Noorse meisje dat de imam optilde

Komt een imam in een nachtclub. Dit klinkt als het begin van een mop, en comédienne en columniste Shabana Rehman Gaarder (43) geloofde het eerst ook niet toen ze, nu vijftien jaar geleden in een nachtclub in Oslo een imam tegenkwam, Mullah Krekar, die banden zou hebben met een terroristische organisatie. “Ik dacht: wow, als hij hier is zal hij heus wel meevallen. Dus ik vroeg: Mag ik je laten zien dat mensen niets te vrezen hebben van je?”

Waarop ze haar armen om zijn middel sloeg en hem een stukje optilde. De imam spartelde even boven de grond, en werd toen boos. “Ik begrijp dat niemand graag tegen zijn wil in de lucht gehouden wordt, maar eerst lachte hij, en hij liet het gebeuren.”

De volgende dag belde The New York Times. “Tsja. De wereld had dit nog niet gezien: een meisje dat de imam optilt. Overigens bleek hij later toch gevaarlijk te zijn – maar goed.”

Naast haar optredens leidt Gaarder tegenwoordig een ngo tegen eer- en schaamtecultuur, Born Free. “Ik heb me altijd een vrij wezen gevoeld. Als kind speelde ik in het bos en hield ik ervan om vies te worden. Mijn ouders zijn moslims en humanisten, ze hebben me liberaal opgevoed. Pas als tiener kwam ik erachter dat jongens op straat in onze buurt allerlei regels hadden voor meisjes: over kleding, over vriendjes – bij het minste of geringste had je een slechte naam. Bullshit, vond ik: dit is doodgewoon voor Noorse meisjes. Ik ben het niet die me controversieel gedraagt, het zijn die jongens.

“Ik ben wel ‘hoer’ genoemd, via e-mail, telefoontjes en brieven. Toen heb ik voor het eerst mijn kont laten zien op het podium, en ben ik naakt op de cover gegaan van een tijdschrift. Ja, daar was ook veel om te doen. Terwijl er zo vaak naakte vrouwen te zien zijn in de media. Maar nu een vrouw er een politieke boodschap mee verkondigde was het ineens ‘provocerend’.

“Toen na dreigementen het restaurant van mijn zus was beschoten, was ik natuurlijk heel bang, en mijn familie was helemaal van streek. Maar journalisten vroegen me of ik niet ‘over de grens’ ging. Pardon? Hadden ze die vraag aan een Noorse zonder migratie-achtergrond gesteld? Nee. Ze zagen me dus niet als Noors. De vooroordelen over mijn achtergrond zijn eindeloos: wat doe jij in een nachtclub, hoe kun jij het over je seksleven hebben, of grappen maken over religie? Néééé, mijn familie vond dit alles helemaal niet erg, mijn broers applaudisseren voor me.

“De haat deprimeert me soms: er is net weer een moskee aangevallen in Noorwegen, en wij hebben natuurlijk Anders Breivik gehad die meer dan zeventig mensen doodde. We gingen als natie eerder naar elkaars begrafenissen dan naar elkaars verjaardagen. Dat moet anders. We moeten praten, en dan één op één.”

Naast een hoop andere stemmen uit binnen- en buitenland zijn Podlesna, Rehman en Segal te horen op het Celebrating Dissent Festival, van 30 aug - 1 sep in debatcentrum De Balie in Amsterdam. www.debalie.nl/celebrating-dissent

Lees ook:

De #10yearschallenge in Turkije: jonge vrouwen tonen hun foto’s met en zonder hoofddoek

Op sociale media in Turkije delen jonge vrouwen oude foto’s van zichzelf met hoofddoek, en nieuwe foto’s van zichzelf zonder hoofddoek. Deniz, Elif en Ruken doen hun verhaal.

Atheïste en feministe Zineb El Rhazoui kwam in verzet tegen het islamisme, maar betaalt er een prijs voor

De Frans-Marokkaanse atheïste en feministe Zineb El Rhazoui kwam al vroeg in verzet tegen de islam. Ze bevrijdde zich van de dogma’s, maar betaalt er een prijs voor. ‘Het was een kwestie van leven of dood.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden