In memoriam Casper Labuschange

Deze theoloog verzette zich als een van de weinige blanke protestanten tegen de apartheid

Casper Labuschagne

Zijn kerk steunde de apartheid, maar theoloog Casper Labuschagne hoorde tot het kleine groepje Zuid-Afrikaanse blanke protestanten dat zich in de jaren zestig verzette tegen de ‘mensonwaardige ideologie’ van de rassenscheiding. Hij werd ontslagen en werd hoogleraar Oude Testament in Groningen. Zaterdag overleed Labuschagne op 90-jarige leeftijd.

Casper Labuschagne wist van jongs af aan hoe apartheid werkte. Hij werd geboren op een boerderij op het Zuid-Afrikaanse platteland. Als er een schaap doodging, mochten de zwarten het kadaver hebben, zijn vader overlegde met zwarte arbeiders aan de achterdeur. Het gezin was lid van de Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika, een kleine protestantse kerk ‘alleen voor blanke persone’, zo stond het nog in 1951 in de reglementen.

Als student theologie stemde hij nog op de door de kerken gesteunde Nasionale Party. “Gehersenspoeld als wij waren, en met onze nog onvolgroeide frontaalkwabben”, zei hij daarover in de Beyers-Naudé-lezing bij het jubileum van het Christelijk Gymnasium in Leeuwarden dat naar Beyers-Naudé is vernoemd.

Ontslag

Labuschagne noemde Beyers-Naudé ‘mijn medestrijder van het eerste uur’. Anders dan hun kerk wezen ze allebei het apartheidssysteem op bijbelse gronden af. Labuschagnes eerste daad van verzet was zijn weigering in 1954 vanaf de kansel een brief voor te lezen over het apartheidsbeleid. Begin jaren zestig steunde hij openlijk de voortrekkers van de strijd in zijn Hervormde Kerk. Dat kostte hem zijn baan als docent aan de kerkelijke lerarenopleiding.

De theoloog raakte steeds meer betrokken bij de strijd tegen apartheid. Die concentreerde zich in protestantse kringen rond het Christelijk Instituut onder voorzitterschap van Beyers-Naudé, dat de kerken wilde afbrengen van het apartheidsdenken. Toen de Hervormde Kerk een hoogleraar bleef steunen die lasterlijke stukken schreef tegen het Instituut, zegde predikant Labuschagne  zijn lidmaatschap op en ontsloeg de kerk hem.

‘Vriendskap en verzoening’

Labuschagne vertrok met zijn vrouw en twee kinderen naar Nederland. Aan de theologische faculteit in Groningen was hij tot zijn emeritaat in 1991 hoogleraar Oude Testament. Hij bleef betrokken bij de strijd tegen apartheid. Bij de leiding van met name de gereformeerde kerk lobbyde hij om de steun aan apartheid in te trekken. Als blanke Afrikaner en als hoogleraar kon hij met gezag spreken, zijn vriendelijke persoonlijkheid hielp hem daarbij.

Tien jaar geleden kreeg hij van de hervormde kerk in Zuid-Afrika een aanbod van ‘vriendskap en verzoening’. Dat wilde hij alleen accepteren als zijn medestanders ook werden gerehabiliteerd. Labuschagne kreeg in maart van dit jaar eerherstel, een half jaar voor zijn overlijden.

Lees ook:

‘Zuid-Afrika dankt apartheid en anti-apartheid aan Calvijn’

De reformator Calvijn heeft een dubbel en zwaar stempel gedrukt op de geschiedenis van Zuid-Afrika. De apartheid vond haar rechtvaardiging in de theologie van de reformator. Inmiddels noemen veel Zuid-Afrikaanse kerken deze ideologie ketters, want racistisch. Maar niet allemaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden