Interview Pádraig Ó Tuama

Deze theoloog pakt bijbelboek Ruth erbij om de brexit te kunnen plaatsen

Pádraig Ó Tuama. Beeld Jøran Martin Johansen/Vikna foto.

De Ierse theoloog, dichter en activist Pádraig Ó Tuama is morgen een van de hoofdgasten op het Geestdrift Festival in Utrecht. Hij houdt onder meer een lezing over brexit gezien vanuit het bijbelboek Ruth. ‘Oude verhalen geven ons een lens om op een bijzondere manier naar het heden te kijken.”

Het interview met Pádraig Ó Tuama (44) vindt plaats per telefoon. Hij woont eigenlijk in Belfast, maar bevindt zich nu in de Verenigde Staten waar hij twee weken lang lezingen geeft en retraites houdt. Er zit een kleine vertraging op de lijn, wat het gesprek een bijzondere dynamiek geeft. Het liefst praat Ó Tuama door, maar af en toe moet hij wel even wachten om te horen wat er vanaf de andere kant van de oceaan wordt gezegd. Als hij zijn betoog daarna weer hervat, weet hij nog precies hoe zijn laatste zin eindigde en gaat hij naadloos verder waar hij gebleven was. 

Volgens Ó Tuama draaien religie, conflict, macht en poëzie allemaal om een en hetzelfde: de taal. In zijn werk onderzoekt hij de dynamiek van taal, en het effect dat verhalen kunnen hebben. “Taal kan voor allerlei doeleinden gebruikt worden. Om dingen tot stand te brengen, of juist om van alles te verwoesten. De vraag is waar we taal voor willen inzetten.”

Die vraag speelt in Amerika volop sinds Donald Trump president is. Hij lijkt per Twitter te regeren en laat niet na politieke tegenstanders via dit medium te beledigen met harde en soms beledigende taal. “Niet alleen Trump, maar ook ik zelf kan als ik me heel bitter voel dingen zeggen die mensen recht in het hart raken. Er is luie taal, onwaardige taal en beledigende taal die even snel gebruikt kunnen worden als liefhebbende taal of taal die mensen juist samenbrengt.”

Kwetsbare vrede

De stap van Trump naar brexit is zo gemaakt. Jarenlang werkte Ó Tuama in Noord-Ierland voor de vredesorganisatie Corrymeela die verzoening tussen katholieken en protestanten onder meer wil bevorderen door het luisteren naar elkaars verhalen. De kwetsbare vrede in Noord-Ierland dreigt door brexit op het spel gezet te worden. “Ik mis op dit moment leiderschap en visie bij de Britse machthebbers”, zegt Ó Tuama fel. “Ik zie alleen maar een onbehouwen verlangen naar macht en overwinnen. Ze zullen alles doen om de brexit te krijgen.”

Op het Geestdrift Festival dat dit weekend plaatsvindt, zal hij naar de brexit kijken vanuit het bijbelboek Ruth. Het verhaal uit het Oude Testament gaat over Ruth, die afkomstig is uit het koninkrijk van Moab, het huidige Jordanië. Na het overlijden van haar man reist zij met haar schoonmoeder Naomi naar haar geboorteplaats Bethlehem in Judea. Naomi maant Ruth nog te blijven, omdat ze haar niets te bieden heeft, maar Ruth blijft toch bij haar. ‘Uw volk is mijn volk, en uw God is mijn God’, zegt ze. Als moabitische is Ruth daar een vreemde en wordt erop haar neergekeken. Ze trouwt uiteindelijk met Boaz, een verre bloedverwant van Naomi. Hun zoon Obed is de vader van Isaï die op zijn beurt weer de vader van koning David is.

Ó Tuama: “Ik vind het fascinerend hoe ‘oude’ verhalen een lens kunnen zijn om naar de huidige tijd te kijken.”

Ik weet wat brexit is en ik weet zo’n beetje wat er in het boek Ruth gebeurt, maar had ze nog nooit met elkaar in verband gebracht. Wat hebben ze met elkaar te maken?

“Ruth vertelt je niet wat je in het referendum had moeten stemmen. Maar bij brexit gaat het wel over vragen als ‘is mijn land nog wel mijn land?’ Ik zie bezorgdheid bij de Engelsen over de vraag of hun land nog wel van hen is. Ze zijn bang voor de immigranten die hun land binnenkomen, bang voor hun eigen welvaart en werkgelegenheid. Het boek Ruth gaat over een ontheemde weduwe die de grens oversteekt en in een land terechtkomt waar ze haar volk haten. Ruth vraagt zich af of ze in haar nieuwe land wel een sociaal thuis zal vinden, ondanks het feit dat ze tot een ander volk hoort. Het boek Ruth gaat uiteindelijk over wat nu bepaalt bij welke groep je hoort: etniciteit of een nieuw begrip van gemeenschap dat gebaseerd is op een verwantschap die volkeren overstijgt.”

Spelen de Ierse kerken eigenlijk nog een rol in het brexit-debat?

“Ik zie angst bij kerkleiders in Ierland en ook bij die in het Verenigd Koninkrijk. Ze weten niet goed wat ze moeten zeggen. Mede daarom heb ik brexit en het boek Ruth bij elkaar willen brengen.”

Wie het gedicht ‘In de Naam’ van Pádraig Ó Tuama leest (zie hiernaast), begrijpt dat hij als christen moeilijk in een hokje is te stoppen. Ó Tuama zegt zich nog steeds katholiek te voelen, de kerk waarin hij opgroeide. “Ik hou ervan om de rozenkrans te bidden.”

U bent open over uw homoseksualiteit. Uw kerk, vertelt u tijdens lezingen, heeft u als jongeman proberen te ‘genezen’, met allerlei mentale en fysieke ‘behandelingen’. Vindt u dat er onder de huidige paus iets verandert in de opstelling van de kerk ten opzichte homoseksuelen?

“Er zijn absoluut stappen gezet onder de huidige paus. Franciscus heeft zelfs het woord ‘homo’ in de mond genomen. Als je naar de context van die beroemde uitspraak tijdens een persconferentie aan boord van een vliegtuig kijkt (‘Wie ben ik om te oordelen’), is het niet zo dat hij zegt: “Homo zijn, dat is iets fantastisch”, maar hij heeft het woord ‘homo’ toch maar mooi uitgesproken. Maar er moet nog veel worden verbeterd.”

In Oeganda staat levenslang op het praktiseren van homoseksualiteit. Er zijn plannen om daar zelfs de doodstraf voor homoseksuelen in te voeren. U bent met christelijke voorstanders van die harde aanpak van homo’s en lesbiennes gaan praten. Hoe gaat zo’n gesprek?

“In plaats van die wet in het licht van mensenrechten te bekijken, zijn we erover gaan praten vanuit het evangelie. We keken bijvoorbeeld hoe er bij de Lucas en Marcus wordt geschreven over mensen in de marge van de samenleving, en dat zijn homo’s in Oeganda. Wat dan opvalt, is dat die evangelisten hen niet alleen neerzetten als een groep die getolereerd wordt, maar ook als mensen die over een grote wijsheid beschikken. Ik vroeg de voorstanders van die wet niet om aardig voor homo’s te zijn omdat de wereld dat van hen vroeg, maar om gewoon meer christen te zijn. Probeer wat meer op Jezus van Nazareth te lijken.”

Onlangs verscheen van Pádraig Ó Tuama bij uitgeverij Skandalon ‘Verhalen van liefde en alles wat schuurt’ dat autobiografische teksten en gedichten van hem bevat.

Ó Tuama treedt op tijdens het Geestdrift Festival dat op zaterdag 9 november in Utrecht wordt gehouden. Meer informatie op geestdriftfestival.nl.

In de Naam

In de naam van goedheid, liefde en gebroken gemeenschap

in de naam van betekenis, gevoel en hoop dat je niet over me heen walst

in de naam van de duisternis en licht en ongrijpbare schemer

in de naam van tafelen, delen en strelen bij haardvuur

In de naam van actie, vrede en menselijke verzoening

in de naam van eten, drinken en biecht rond de tafel

in de naam van droefheid, spijt en heilige obsessie

in de heilige naam van woede, de geest van agressie

In de naam van vergeven en hopen te kunnen vergeten

in de naam van vaders en moeders en onheilige geesten

in de naam van schoonheid, gebroken, met voeten getreden,

in de naam van de leer van religie, geloven, niet weten

Een zaaltje vol vreemden, zo komen we samen

en spreken van hoop en ook van gevaren

om zinvol te denken, met levens die deugen

om menselijk te voelen, te stoppen met leugens

In de naam van filosofie, theologie en wat kan het schelen

in de naam van een baan, een studie en nieuwe familie

in de naam van onze passies en liefdes, onkuise obsessies

in de naam van gebed, aanbidding, demonen, depressie.

In de naam van eenzaamheid, rust en heilige reflectie

in de naam van verlorenen, eenlingen, volk zonder herder,

in de naam van wie vroeg is, wie laat is, wie nooit ergens komen

in de naam van transgender, biseksueel, hetero en homo

In de naam van pumps, borstvergroting , erectieproblemen

in de naam van schizofrenie, hysterie en dwangmatige dingen,

in de naam van Jezus, Maria en Jozef de zwijgende derde

in de naam van je eigen conclusie: dit ga ik niet trekken

In de naam van oplappen, opbreken, neerzijgen in tranen

In de naam van therapie, Prozac en van harte doorademen

In de naam van droefheid en gekte en jaren geen glimlach

In de naam van de Onbekende, Vreemde Die er altijd al uit lag

In de naam van wie naam heeft en van wie we de namen niet weten

In de naam van herhaalde gebeden ’waarom kan het niet beter’

In de naam van goedheid en vriendelijkheid en goede intentie

In de naam van beschutting, een haven , gezin en familie

Lees ook: 

Noord-Ierland voelt zich verraden door ‘vriend’ Boris Johnson

In Belfast en omstreken drong de afgelopen week de reikwijdte van Boris Johnsons brexitdeal door. Het arme landsdeel Noord-Ierland, instabiel als altijd, voelt zich in de steek gelaten. 

Wat nu God niet meer zeker is van zijn plek?

Zo’n tweehonderdvijftig mensen kwamen zaterdag naar het Geestdrift Festival in Utrecht om na te denken over zingeving, schoonheid en gerechtigheid. “God is de grote afwezige die in alles aanwezig is.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden