Shankar Upadhyae

InterviewShankar Upadhyae

Deze Nederlandse Hindoepriester liep corona op in India: ‘Mijn gevoel was: misschien is het mijn tijd’

Shankar UpadhyaeBeeld Maartje Geels

Shankar Upadhyae is hindoepriester in Nederland. Hij liep, net als miljoenen anderen, corona op in India. Een gesprek over de vernietigende pandemie en de rol van het hindoeïsme.

Aan het eind van het met knotwilgen omlijste slingerpad dat pal langs de A2 bij Breukelen loopt, ligt een kleine, oude boerderij met een houten molen uit de zeventiende eeuw. Hier woont hindoepriester Shankar Upadhyae (53). Vlak naast zijn ashram, waar hij lezingen geeft en mensen de rituelen leert. Een lapjeskat komt op hem afgelopen en vleit zich even langs de oranje stof van zijn priestergewaad.

Half verontschuldigend, half trots gebaart hij naar de ashram: een laag, hoekig gebouw. In de ogen van een argeloze Nederlander is het misschien slechts een voormalige koeienstal, maar, legt de priester uit, volgens de hindoeïstische filosofie is dat feit juist van grote waarde. “Koeien zijn heilig, niet alleen voor hindoes, maar voor iedereen: ze zijn de moeders van de hele wereld. Waar koeien hebben gelopen, is de grond zuiver.”

Om de paar minuten hoest Upadhyae nog. En aan het eind van zijn zinnen heeft hij soms geen adem meer over. Ruim een maand geleden, op bezoek in India vanwege het overlijden van zijn broer aan een nierziekte, liep hij corona op. Een week lang lag hij in het ziekenhuis aan de beademing. “Ik praat sinds drie, vier dagen weer.”

Upadhyae is geboren in Varanasi, in India, en is afkomstig uit een priesterfamilie. Op zijn 22ste was hij voor het eerst in Nederland, en na in de jaren negentig steeds een paar jaar hier en dan weer in India te hebben gewoond, besloot hij vanaf 2001 te blijven. Net als zijn vader is hij verbonden aan de hindoe-organisatie Vishwa Hindu Parishad, ook wel de Wereld Hindoe Raad.

Binnen in de ashram staan kerkbanken in rijen en vooraan op het altaar zijn een verzameling grotere en kleinere beelden van goden opgesteld, omringd met kleurrijke bloemen. Ergens in de hoek staat een ringlamp, het instrument waarmee vloggers en influencers hun filmpjes van goed licht voorzien. De priester gebruikt die voor zijn livestreams op YouTube en Facebook, vertelt hij. “Als ik een crematie of huwelijk doe, zijn er binnen een uur duizend kijkers.”

Een groot deel van zijn werk doet de priester via sociale media, ook al vóór corona, aangezien hij hindoes in het hele land bedient en een schakel vormt tussen hen en India. Zijn gemeenschap is voornamelijk afkomstig uit India en Suriname, maar ook uit Pakistan, Nepal en Bangladesh.

Op een normale dag krijgt hij zo’n achthonderd appjes, zegt Upadhyae. De grootste drukte komt nu uit een door hem zelf opgezette appgroep waarmee hij in India zuurstofflessen, medicijnen en ziekenhuisbedden aan het regelen is voor coronapatiënten. En net appte er nog een meisje uit de gemeenschap hier dat haar rijbewijs gehaald heeft om hem te bedanken voor zijn hulp. “Veel mensen zijn daar zenuwachtig voor, en dan vragen ze mij om een zegen. Dan bid ik voor ze.”

Dat is wat hem trok in Nederland, zegt hij. “Als ik weg was, vroegen mensen me altijd: ‘Wanneer kom je weer? Ik wil een ritueel doen.’ Bijvoorbeeld als ze ziek waren, om ze te genezen. Toen dacht ik: beter blijf ik hier, hier kan ik mensen helpen.”

Kunt u mensen dan genezen?

“Nou, in het hindoeïsme gebruik je ook gewoon medicijnen als je ziek bent. Én je bidt. Wij doen puja: we voeren een ritueel uit waarbij we melk, water of olie over het altaar van een god laten vloeien, en daar reciteren we mantra’s bij.

“Ik ken de taal van de Veda’s, het Sanskriet, een oude taal, iets wat lang niet iedereen kan lezen. Soms zeg ik de stamboom van iemand er helemaal bij op. En dat gaan we dan 108 keer doen. Of 1008 keer, als het moet. Soms kost het de hele dag, soms drie of vier uurtjes.”

Hoe deed u dat toen u zelf ziek was en u het te benauwd had om mantra’s te reciteren?

“Vanuit het ziekenhuis heb ik mijn priester in India gebeld. Ik heb hem het adres van ziekenhuis gestuurd, en het kamernummer. Die informatie is belangrijk voor het bidden, want die kracht moet precies daar komen.

“Zo is hij puja voor me gaan doen in de tempel.”

Het lijkt erop dat veel mensen ­besmet zijn geraakt op het hindoe­ïstische feest Kumbh Mela. Wat vindt u daarvan?

“Ik heb mensen in India ook gewoon naar de moskee zien lopen, dicht op elkaar, zonder mondkapjes. Van mensen die naar Kumbh Mela gingen, hoorde ik dat ze eerst een PCR-test hebben gedaan, en daar droegen ze wel mondkapjes.”

Op de videoverslagen zag ik geen mensen die mondkapjes droegen.

“Kan. Maar er zijn maar een paar mensen die daar corona hebben gekregen: vijf of zes misschien. Je leest hier in de media dat het feest ‘gewoon’ is doorgegaan. Maar dat is helemaal niet zo: er waren maar acht of negen miljoen mensen bijeen. Dat lijkt misschien veel, totdat je weet hoe groot India is en de omvang van dit feest kent. Normaal gezien komen er 120 miljoen mensen op dit feest af.”

Een gesprek met de priester over wat er misgaat in India blijkt lastiger dan gedacht. Volgens cijfers van Indiase overheden zijn er bij Kumbh Mela geen ‘vijf of zes’, maar duizenden mensen besmet geraakt met het coronavirus.

Zo komt Upadhyae met meer discutabele stellingnames. Op zijn ­Facebookpagina schrijft hij begin ­vorige maand dat het virus een ‘biologische aanval van China op India’ is. Maar nu zegt hij dit níet te geloven en doet hij die af als een populaire samenzweringstheorie onder de Indiase bevolking.

Hoe dan ook is hij geen virusontkenner, zegt Upadhyae. “Ik heb vanaf het begin steeds gezegd: de ziekte is echt. Corona is er.”

Hij moppert op de gang van zaken in India – het ligt vooral aan de mensen zelf, zegt hij. “Mensen letten niet op de regels, ze gaan gewoon naast elkaar zitten, omhelzen elkaar, geven handen, en dan ook nog zonder mondkapjes. Nu geven mensen de overheid de schuld, maar je kunt nu eenmaal niet overal politie neerzetten. Toen in maart mijn jongste broer overleed, hebben we zijn herdenking op een groot veld achter het huis georganiseerd. Ik was streng, en heb de vierhonderd stoelen allemaal op anderhalve meter van elkaar gezet. Maar als ik even weg was, stonden alle stoelen weer dicht bij elkaar.”

Ook in de ashram in Nederland is hij voorzichtig geweest, zegt de priester. “Hier heeft niemand corona gekregen. Bezoekers moeten eerst de handen wassen, een mondkapje gebruiken, en ze moeten anderhalve meter afstand houden. We laten hoogstens twintig mensen toe. Sommige mensen was het nog niet streng genoeg, ze klaagden bijvoorbeeld als er een keer 22 mensen waren, of als iemand hoestte. Anderen gingen juist weer in discussie over de regels. Zo waren er een keer een moeder en dochter die wilden naast elkaar zitten. Ik zei ‘nee’, dan was het: ‘ja, maar dit is mijn moeder’. ­

Ja, dat snap ik, maar jullie wonen niet op één adres, dus dan moet je apart zitten. Of ze willen geen mondkapje opdoen, want ‘Ik geloof niet in corona’. Net als hier zijn er in India allerlei verhalen op sociale media. Ik zeg dan: ‘Of je er nu in gelooft of niet, hier zijn regels’.

U was heel ziek. Wat deed dat eigenlijk met uw geloof?

“Ik ben nog nooit zo ziek geweest. Maar twijfelen doe ik helemaal niet. Mijn gevoel was: misschien is het mijn tijd, en ga ik dood. Ik dacht: oké.”

Dat was alles wat u dacht: ‘oké’?

“Ja: ik weet dat ik nog een keer terug ga komen als mens. Volgens onze boeken zijn er 8,4 miljoen levensvormen waar je ziel in kan terugkomen, van bacteriën en planten tot dieren. Maar je kunt na een tijd ook weer als mens terugkeren, wedergeboren worden. Ik kan bijvoorbeeld acht jaar als hond leven en tien jaar als boom, en dan weer mens worden. Daarom ben ik niet bang om dood te gaan. Het enige wat ik dacht is: ik heb nog bepaalde dingen te doen. Dus als het nu mijn tijd is, kom ik ooit nog terug als mens om mijn werk af te maken.”

Wat moet u nog doen?

“De kennis van hindoeïsme overbrengen aan mensen hier. Iedereen denkt dat dit gewoon een land is. Maar Nederland is een heilig land. Jullie zeggen hier dat Dutch uit het Engels komt. Maar het is Sanskriet. Volgens mijn boeken was er een koning met de naam Daksh, die de hele wereld gemaakt heeft. Hij is hier geweest in Nederland met zijn twee dochters en heeft hier gebeden en rituelen uitgevoerd. Ze zijn onder het water gegaan, dat is een lang verhaal, te lang om te vertellen. Maar het doel van mijn leven is om in alle twaalf provincies van Nederland een tempel neer te zetten voor Godshiva, de god die een beschermer is van de wereld. We hebben er nu drie. En als het niet lukt in dit leven kom ik weer, in een ander leven.”

Hoe kun je rouwen als je volgens de hindoeïstische leer niet echt doodgaat?

“Nou, het lichaam gaat wel dood, maar de ziel blijft voortleven. Er is zeker verdriet, maar als mensen horen dat de ziel blijft, worden ze sterk. Het is net als met kleren die oud worden en die je weggooit om weer nieuwe kleren te kopen.

“Ik ben het afgelopen jaar ook heel verdrietig geweest om mensen die aan corona zijn overleden. Uit de gemeenschap in Nederland hebben we vijf mensen verloren. Van mijn familie ben ik niemand kwijtgeraakt: zij wonen in een dorp in India en corona is vooral in de steden. Maar wel uit onze organisatie. Er werken miljoenen mensen voor, dus ik ken niet iedereen, maar er zijn er twaalf die mijn kennissen waren en die zijn overleden. Allemaal waren ze onder de veertig. Zij zijn overleden omdat ze hulp boden aan daklozen en coronapatiënten in de tenthospitalen die elk district heeft.

“Een oude man uit India die ik ken is vorige maand op zijn 85ste met corona in het ziekenhuis beland. Hij kreeg alles: zuurstof, een bed, het ging al beter met hem. Maar hij zag dat een jonge man corona had, en dat er geen middelen voor hem waren in het ziekenhuis. Zijn vrouw was aan het huilen. De oude man is opgestaan van zijn bed en heeft tegen de dokter gezegd: ‘Geef mijn zuurstof maar aan hem. Ik hoef niet meer, ik heb geleefd, en hij heeft nog een heel leven voor zich.’ Aan de ene kant dacht ik: wat goed, maar aan de andere kant: ik kende hem, het was zo’n mooie persoon, en nu is hij er niet meer.”

Heeft u iets geleerd in het ziekenhuis?

Hij klopt even op de muur achter hem. “Dat ik, zonder dat ik het door had, nog leefde voor dit, voor de materie. Er is iets van binnen gebeurd: het voelt niet meer alsof dit iets van mij is, dat ik gebouwd heb. Het is van God. Vroeger was er een verband, maar de materie en ik zijn twee aparte dingen geworden. Dat is helemaal veranderd. Ik voel me los. Daarom ben ik ziek geweest denk ik, om dat te ervaren.”

Kan het ook zijn dat de hindoeïstische filosofie, en een bepaalde doodsverachting waarover u vertelt, mensen gemakzuchtig maakt over het virus?

“Nou, ik begrijp je vraag: in theorie zou het kunnen dat mensen misschien niet opletten door die gedachte. Maar ook in India zijn er ook gewoon heel veel mensen die zichzelf wel proberen te beschermen, voor zover dat kan.

“Het is ook niet zo dat als iemand is overleden, dat niemand dat iets uitmaakt. Een bollywoodster die op sterven lag door corona schreef bijvoorbeeld op Twitter: ‘Ik kom snel terug’. Daaraan zie je al dat iemand wel degelijk bang is om dood te gaan. Als hindoes geloven we ook dat alle levenden een doel hebben dat we in dit leven moeten uitvoeren. Als je dat doet, kun je dichter bij God komen. Ook daarom moet je je aan de maatregelen houden en jezelf beschermen.”

Lees ook:

Deze golf zag India niet aankomen: aan alles is tekort

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden