RecensieKerkgeschiedenis voor iedereen

Deze kerkgeschiedenis uit orthodox-protestantse hoek brengt historische feiten zonder vrome veroordelingen

Jan van de Kamp en Almatine Leene
Kerkgeschiedenis voor iedereen. Weten waar je vandaan komt
Boekencentrum, 256 blz., € 22,99
★★★☆☆

De auteurs

Jan van de Kamp is universitair docent kerkgeschiedenis aan het seminarie van de Hersteld Hervormde Kerk, verbonden aan de Vrije Universiteit.

Almatine Leene is bekend als eerste vrouwelijke predikant van de vrijgemaakt-gereformeerde kerken en is daarnaast docent aan de Viaa Hogeschool in Zwolle. Eerder verscheen van haar hand ‘Dogmatiek voor iedereen’ (2016) en in dezelfde serie door andere auteurs ‘De Bijbel voor iedereen’ (2017). Deze reeks richt zich vooral op middelbare scholieren.

De thematiek

Dit boek wil een inleiding in de kerkgeschiedenis bieden voor tieners en middelbare scholieren. In elf hoofdstukken, die elk een periode van ongeveer tweehonderd jaar bestrijken, worden de belangrijkste personen en ontwikkelingen beschreven. Alle hoofdstukken bevatten gespreksvragen, achterin is een helder zakenregister. En zoals het een boek voor jongeren betaamt, is de tekst gelardeerd met kadertjes waarin begrippen extra worden uitgelegd, QR-codes die doorverwijzen naar filmpjes of wikipedia-pagina’s, enzovoorts.

Het is duidelijk een doel van de auteurs om te laten zien dat de verhalen over de geschiedenis van de kerk ook nu nog actueel zijn.

Beide auteurs staan stevig aan de rechterflank van de protestantse orthodoxie en lijken zich te richten op jongeren voor wie een protestantse identiteit vanzelfsprekend is. Daarmee is dit boek wellicht niet helemaal voor iedereen, zoals de titel stelt, maar vooral voor wie schuilen in de laatste bastions van de gereformeerde en evangelische verzuiling.

Op een andere manier is het toch voor iedereen: de auteurs beschrijven de kerkgeschiedenis open en breed, met oog voor historische complexiteit en verschillende perspectieven. Zo serveren ze ketterijen uit de tijd van de vroege kerk niet met een pennenstreek af, maar pogen ze om te laten zien dat de onderliggende vragen nog steeds actueel zijn.

En voor een protestantse kerkgeschiedenis wordt erg evenwichtig aandacht besteed aan de ontwikkeling in de katholieke kerk sinds de reformatie.

Belangrijkste stelling

De geschiedenis van de kerk is volgens de auteurs een geschiedenis die door God geleid is. Dat betekent dat de kerkgeschiedenis in dit boek niet enkel beschreven wordt als de uitkomst van onder meer politieke machtsprocessen.

Tegelijkertijd moet een kerkhistoricus niet aanwijzen wat God precies wel en niet heeft gedaan: voor kerkgeschiedenis is enige distantie nodig, om juist daardoor te laten zien wat de historische feiten nu precies zijn.

Mooiste passage

“Omdat wij zelf zondig en schuldig zijn, past het ons niet om de kerk of christenen uit het verleden vanwege hun zonden ‘af te schrijven’. God vraagt van ons hen lief te hebben. Dit geldt ook bij het beschrijven van hun leven en daarom hebben we geprobeerd de mensen die we bespraken te begrijpen in de context van hun tijd.

“Als het handelen van christenen die ons voorgingen niet goed is, moet dat eerst onszelf klein maken. Uiteraard moeten we zonden niet verzwijgen of wegpoetsen, maar aan de kaak stellen. Dat kan echter pas nadat we eerst zelf in de spiegel hebben gekeken.

“Samengevat: de kerkgeschiedenis kan ons bevestigen en versterken in dat wat we al wisten of juist laten kennismaken met vreemde ideeën en praktijken die toch waardevol blijken te zijn.”

Reden om dit boek niet te lezen

Qua vormgeving en taalgebruik richt dit boek zich op tieners uit de orthodox-gereformeerde hoek. Er wordt geciteerd uit de Hervormde Statenvertaling en de gespreksvragen veronderstellen een stevige kerkelijke positionering. Daarmee is dit boek wellicht minder geschikt voor een bredere doelgroep.

Reden om dit boek wel te lezen

In vrome handen wordt kerkgeschiedenis vaak een instrument om te moraliseren en het gelijk van de eigen traditie te bewijzen. Het is de verdienste van deze Van de Kamp en Leene dat ze dat laatste volledig weten te vermijden, maar hun vroomheid toch een plaats kunnen geven.

Ze laten zien dat de kerk door de eeuwen weerbarstiger en veelkleuriger is geweest dan we vaak denken en dat dat soms leerzaam en soms pijnlijk is. Maar ze weten zich tegelijkertijd onderdeel van die vreemde kerkgeschiedenis en kunnen er dan ook met liefde over schrijven.

Lees ook:

Alles wat u altijd al wilde weten over de synode die Nederland voor een burgeroorlog behoedde

De Dordtse synode – een zeven maanden durende vergadering – bepaalde vierhonderd jaar geleden de juiste, orthodoxe leer van de gereformeerde kerk. Waarom was dat belangrijk?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden