De zin vanMarc-Jan Janssen

Deze gynaecoloog annex cartoonist maakt tekeningen voor patiënten: ‘Zo onthouden ze informatie beter’

Marc-Jan Janssen

In tijden van corona vertellen meer of minder bekende Nederlanders over hun persoonlijke leefregel of een inspirerende zin. Vandaag gynaecoloog-oncoloog en striptekenaar Marc-Jan Janssen (1971). 

Vandaag is mijn tekendag, thuis in Ottersum. Op de andere weekdagen werk ik in het Medisch Centrum Twente, als gynaecoloog en oncoloog. Daar is het nu erg druk met patiënten. We zijn de gewone zorg aan het afschalen, om ons op te maken voor de toestroom aan coronapatiënten. We besluiten dan welke klachten wel wat uitstel kunnen hebben. Moeilijk werk, want je zult maar een verzakking hebben, en die operatie wordt uitgesteld. Dan kun je de deur niet uit. Niet-acute problemen zijn wel klachten waar een patiënt last van heeft.

Vorig jaar kreeg ik bij de Inktspotprijs waardering voor mijn brexit-cartoon. Ik laat daar premier May zien, op een podium, met een strop om haar hals. Het touw staat strak en zit vast aan de lange wijzer van een brexit-klok, terwijl er om meer tijd wordt geroepen. Britse toestanden komen vaker voor in m’n werk. Toen ik in Engeland zat voor mijn opleiding als specialist, bracht ik mijn gezin in Nederland met tekeningen op de hoogte van mijn ervaringen.

Tekenen ben ik blijven doen. Deze maand verschijnt ‘Brommers kiek’n’, een bundel cartoons. Die maak ik op woensdagen, maar ook op werkdagen teken ik. Voor patiënten. Dat begon met een verstandelijk beperkte vrouw. Met een tekening legde ik uit waar de kanker zat, waar de snee zou komen, en dat ze lang in bed moest blijven, met een infuus. Haar begeleidster bedankte me: zo was het begrijpelijk.

‘Ik heb het idee dat patiënten door zo'n tekening meer onthouden’

Nu doe ik het vaker, deze visual consultancy. Van een slechtnieuwsgesprek blijft weinig hangen. De patiënt is zenuwachtig, hoort ‘kanker’ en krijgt van de stortvloed aan informatie maar 5 tot 8 procent mee, weten we uit onderzoek. Met hulpmiddelen kun je dat opkrikken, bijvoorbeeld met klassieke muziek. Ik doe dat dus met een plaatje. De patiënt neemt dat mee naar huis, en legt daar aan haar man of kinderen uit wat de dokter heeft gezegd. Onderzocht is het nog niet, maar ik heb het idee dat patiënten door zo’n tekening meer onthouden.

Je hebt bij cartoons kaders. Die van mij gaan er altijd overheen. Dat is mijn handelsmerk geworden: buiten de lijntjes, dat is een Marc-Jan. Ik werk voor Joop.nl en voor het Nederlands Tijdschrift voor Obstetrie en Gynaecologie. Mijn strips verschijnen ook in bladen van Landrover en Kever. “De standaardgrap is dat zo’n Landrover altijd kapot gaat. Maar in een cartoon voor Kever kan ik dat niet maken: Duitse auto’s zijn gründlich en veilig, dus geen grappen daarover, dat vinden ze niet leuk. Binnen die lijntjes moet ik wel blijven. Weet u wat het summum is? ‘Frietwereld’, het vakblad voor de professionele frituurder. Daar mag ik spotten met de prijs van mayonaise, met de normen voor frituurvet, maar wáág het niet om de draak te steken met ‘ons frietje’.

Als specialist leid ik zelf weer artsen op. Als ze beginnen, moeten ze het precies doen zoals ik het doe. Pas daarna zeg ik: durf buiten de lijntjes te kleuren. De protocollen zijn een goede basis, maar je komt er niet mee. Ik doe veel operaties, en bij kanker is de anatomie vaak weg. Dan loop je vast, daar helpt geen protocol aan. Dan ga je houvast zoeken. Op grond van CT-scans weet je ongeveer wat je aantreft, maar verder moet je het doen met je kennis, je ervaring en je gevoel. De kunst is te leren wat nog wel en wat net niet meer kan – en dat je niet over dat randje gaat.

Lees ook:

Komt een patiënt bij de dokter, gewapend met een stripverhaal

Beeldverhalen moeten helpen gezondheidstaal te doorgronden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden