null Beeld

BoekrecensieReligie

Deze biografie beschrijft het leven en denken van Stanley Hauerwas ongeveer zoals hij dat zelf zou doen

Stanley Hauerwas. Een theologische biografie.
Ariaan Baan en Jan Martijn Abrahamse.
KokBoekencentrum, 128 blz., € 14,99.
★★★★★

Sjoerd Mulder

De auteurs

Ariaan Baan is predikant in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) te Scheemda. Jan Martijn Abrahamse is docent systematische theologie aan de Christelijke Hogeschool Ede en verbonden aan het Baptisten Seminarium aan de Vrije Universiteit. Beiden hebben ze iets met Stanley Hauerwas: Baan schreef een aantal jaren terug een proefschrift over deze Amerikaanse theoloog, Abrahamse heeft ooit nog college gehad van hem.

De thematiek

Het grote publiek maakte kennis met Stanley Hauerwas op 10 september 2001. Op die dag riep het tijdschrift Time hem uit tot beste theoloog van Amerika. Dat hebben ze geweten, want een dag later boorden twee vliegtuigen zich in de Twin Towers. Terwijl de VS zich al snel opmaakten voor een heilige oorlog tegen het kwaad, bleek hun ‘theoloog des vaderlands’ een pacifist en fel criticus van het Amerikaanse patriottisme.

In dit boekje introduceren Baan en Abrahamse het leven en denken van deze tegendraadse theoloog. Ze doen dat aan de hand van een aantal kernthema’s: ‘Gemeenschap en vrede’, ‘Lijden en vreemdelingschap’, ‘Getuigenis en liturgie’. Wie weleens iets gelezen heeft van Hauerwas zal deze thema’s snel herkennen. Maar in dit boek wordt goed duidelijk hoe deze thema’s zich bij hem door de tijd heen ontwikkelden.

Hauerwas komt naar voren als een belangrijk denker die pertinente vragen stelt bij de westerse cultuur en de rol van de kerk daarin. Want terwijl het christendom zeker in de VS graag warme banden onderhoudt met de staat, schetst Hauerwas een andere weg: hij wil dat de kerk zich leert zien als alternatieve manier van leven. Een manier van leven waarbij mensen weer leren afhankelijk te zijn van elkaar, leren omgaan met lijden en beperking, waarin ze altijd vrede zoeken en elkaar stimuleren om een goed karakter te krijgen. Een manier van leven, kortom, vanuit waarden die we in onze liberale samenleving kwijt zijn geraakt.

Leven in afhankelijkheid

Hauerwas is volgens de auteurs op zijn sterkst als hij kritisch is op het moderne autonomie-begrip. Of het nu gaat om het ongeboren leven, om verstandelijk beperkten, of over dementerenden: overal lijkt de westerse maatschappij een afkeer te hebben van wat geen autonomie heeft. Die observatie leidt bij Hauerwas tot diepzinnige beschouwingen over lijden, geneeskunde en de waarde van afhankelijkheid.

Te idealistisch

Die cultuurkritische houding van Hauerwas heeft echter ook een keerzijde, en daar wijzen de auteurs op: Hauerwas wil de kerk als tegencultuur neerzetten, als plek waar je wél leert om afhankelijk te zijn. Maar maakt de kerk dat in de praktijk wel waar? Die vraag stelt Hauerwas te weinig, vinden de auteurs. Staart Hauerwas zich niet blind op een ideale maar niet-bestaande kerk, waardoor hij niet ziet dat de kerk in de praktijk ook ernstige fouten maakt? Wellicht verklaart dat naïeve idealisme waarom Hauerwas veel te lang heeft weggekeken toen een collega-theoloog beschuldigd werd van ernstig seksueel misbruik.

Kenmerkend citaat

“Het is de vraag of mensen met een beperking ‘lijden’ aan hun beperking. Hun lijden bestaat er veeleer uit dat ze leven in een wereld waarin ze gebukt gaan onder een gebrek aan goede opvang, geschikte huizen, passend onderwijs en bovenal een gebrek aan liefde en zorg. Deze gebreken wijzen mogelijk op de beperking van ‘gezonde mensen’ die zich geconfronteerd zien met de beperkingen van hun inlevingsvermogen.”

Reden om dit boek niet te lezen

De auteurs leunen sterk op de autobiografie van Hauerwas zelf, die een aantal jaren geleden verscheen onder de titel Hannah’s Child. Daarmee is de zwakte van dit boek direct gegeven: het beschrijft het leven en denken van Hauerwas ongeveer zoals hij dat zelf zou doen. Het slothoofdstuk bevat een goede samenvatting van enkele kritieken op zijn werk, maar verder blijft dit boek overduidelijk het werk van liefhebbers.

Reden om dit boek wel te lezen

Aan de andere kant: daardoor is dit boek behapbaar en toegankelijk. Want de waarde van dit boek zit hem in de beperking: nergens verzandt de bespreking in overbodige details, en Hauerwas’ prikkelende denken blijft daardoor goed te volgen. Een aanstekelijke inleiding op een theoloog die ook in de Nederlandse context veel te zeggen en te bevragen heeft.

null Beeld
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden