Minaret Oeigoeren

De verhalen over Oeigoeren klopten

Olsi Jazexhi reisde beslist niet als een vijandige mol naar de regio Xinjiang, in noordwest-China. Hij wilde China niet aan de schandpaal hangen. Hij twijfelde juist aan de verhalen over onderdrukking van de ­islamitische Oeigoeren. Maar na een rondleiding, verzorgd door de Chinese overheid, noemt hij op YouTube Xinjiang erger dan Noord-Korea.

Jazexhi, een Albanese historicus en publicist, is een kenner van de islam op de Balkan. Albanië is overwegend islamitisch. Tot 1991 was het land maoïstisch en officieel atheïstisch. Net als nu in China stonden religies er onder zware druk. Met een dubbele blik, wantrouwen tegen Amerika, maar ook een Albanees trauma, vertrok hij naar Xinjiang.

Hersenspoelingen

Hij bleek uit ander hout gesneden dan de talloze moslimdictatoren die slaafs de absurde repressie tegen hun Oeigoerse geloofsgenoten in Xinjiang prijzen. Voor zijn reis, eind augustus begin september, leken hem de berichten over massale hersenspoelingen in ‘centra voor beroepsopleidingen’ overdreven. Hij wilde ‘westerse propaganda’ doorprikken. Maar die bleek te kloppen en dat roept hij nu van de daken. Een pr-flop voor China.

Er waren ook journalisten uit andere moslimlanden mee. Na de eerste dag in Urumqi, Xinjiangs hoofdstad, stuurde Jazexhi nog een opgewekte video de wereld in. Twijfel bekroop hem in de bazar. Moskeeën waren ­gesloten. Steeds zagen ze die twee parallelle samenlevingen: Oeigoeren, die een soort Turks spreken, maar in die taal vooral zwegen, en Chinezen, zichtbaar de ­bovenliggende partij. Communisme verwerpt nationalisme, alle proletariërs zijn broeders. Maar het huidige China denkt even imperialistisch als het oude China van de verfoeide keizers, zegt Jazexhi.

Chinese islam

Ze bezochten een instituut dat imams opleidt in de nieuwe, ‘Chinese islam’ van president Xi. Een vrouw daar heette Aisha. Islamitischer kan niet. Op de moslim-groet ‘salamoe aleekoem’ reageerde ze dat ze marxist was. Echt stuk brak Jazexhi in een van de ‘centra voor beroepsopleidingen’, een soort verbeterhuizen. Daar zitten zo’n miljoen Oeigoeren opgesloten. Het zijn ‘cursisten’ die Chinese les krijgen en een hersenspoeling. ­Jazexhi spreekt van Orwell-huizen.

Jonge ‘cursisten’ gaven een dansshow. Op ‘salamoe aleekoem’ antwoordden zij met de Chinese groet ‘ni hao’ want Oeigoers is verboden. Pas na veel heibel mochten de journalisten met ‘cursisten’ praten, die, op de vraag of ze moslim waren, opdreunden dat ze in ­wetenschap en Marx geloofden.

Heiblok

Dat verlichte inzicht kan pas recent met een heiblok in de hoofden zijn gestampt. Velen waren opgepakt ­wegens gezamenlijk lezen van de Koran of bidden in de openbare ruimte. Als je betrapt bent op zulk wangedrag, beken je schuld aan de communistische partij. Je toont berouw en je vraagt zelf om een ‘training’ in een verbeterhuis. Zo is de procedure. Wie de islam en de Oeigoerse taal afzweert, krijgt geld beloofd en een baan. Voor wie weigert, dreigt het concentratiekamp. Jazexhi, die ook andere verbeterhuizen bezocht, vroeg een ‘cursist’ of die echt berouw had. Antwoord: “Ja, ik geloofde in God en dat is fout.” Jazexhi huilde.

Jullie willen terreur bestrijden, maar die lok je juist uit, hield hij zijn begeleiders voor. Boos zeiden ze: ‘Ze leren Chinees, ze krijgen gratis onderwijs en werk. Ze moeten dankbaar zijn.’ Er waren, dongen ze af, maar vijfhonderdduizend mensen in die verbeterhuizen, geen miljoen. Ook leugens evolueren, net als dieren. ­Vorig jaar stond de officiële teller nog op nul.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden