Column

De Utrechtse kathedraal: loslaten of vasthouden?

Van buitenaf gezien had het grachtenpand waar de informatieavond over de aangekondigde sluiting van de Utrechtse Sint-Catharinakathedraal gehouden zou worden, wel iets van een schuilkerk. De lichten waren gedempt zodat de aanwezigen schimmen waren geworden en niet herkenbaar waren. Als je van niets wist, zou je kunnen denken dat hier een geheim genootschap bijeen was dat zich – buiten het zicht van de wereldlijke autoriteiten – overgaf aan vreemde rituelen.

Was het maar zo mooi.

Er ging weer eens een kerk dicht. Niet zomaar een: de rooms-katholieke kathedraal van Utrecht. Dat was eigenlijk geen nieuws. In mei 2018 was het voornemen het historische kerkgebouw te sluiten al bekendgemaakt. De maanden ­erna waren als de kroniek van een aangekondigde dood. Parochianen kwamen in actie en haalden handtekeningen op, in een poging het definitieve einde van de Catharina te voorkomen. Tevergeefs, het einde leek nu echt nabij. Er was een koper en een nieuwe ‘beoogde’ kathedraal even verderop. Die boodschap werd op deze informatieavond luid en duidelijk verkondigd.

In totaal waren er zo’n veertig mensen op de informatieavond ­afgekomen. Achter de tafel zat het parochiebestuur, inclusief de pastoor van Utrecht. Hij zou de hele avond niets zeggen. Af en toe keek ik naar hem en vroeg me af wat er in zijn hoofd omging.

Onwetendheid

De bijeenkomst was al begonnen, toen er een vader met een kinderwagen binnenkwam. Had hij geen oppas kunnen krijgen en was hij toen maar met zijn hele hebben en houden naar de informatieavond gegaan? Hij zei er niets over. Het kind moest slapen, zoveel was duidelijk, maar werd al snel wakker. Gelukkig huilde het niet, hoewel daar alle aanleiding toe was. De vader haalde het kind uit de wagen en hield het vast. Als hij aan het woord was, danste het mee op zijn armen. Wanneer de vader krachtig uithaalde, vloog het kind zelfs even in de lucht. Het had geen idee van wat er werd besproken. Dat was niet erg: onwetendheid is vaak de basis van geloof.

Het parochiebestuur legde rustig het waarom, het hoe en het wanneer uit. Daarop werd uit de zaal gereageerd met: “En zus dan? En waarom hebben jullie niet aan zo gedacht?” Het ging er af en toe onvriendelijk aan toe. Hier werd in de ogen van sommigen iets op hardvochtige wijze afgepakt. Iets levends en vertrouwds dat er altijd was en nooit mocht verdwijnen, omdat er daarmee iets van henzelf zou worden vernietigd.

“Loslaten is moeilijker dan vastklampen”, zei Volkskrant-columnist Bert Wagendorp deze week in een mooie lezing die hij uitsprak in een voormalige Amsterdamse schuilkerk. Met die uitspraak doelde hij op gelovigen die zich vaak vastklampen aan de overtuigingen uit hun jeugd en het veilige instituut van de kerk. Overigens zijn protestanten beter in het loslaten dan katholieken. Als zij niet meer in het ‘Woord’ geloven, is alles weg. Het kerkgebouw doet er dan niet meer toe. Daar valt niets meer te vinden. Misschien dat er daarom veel meer rumoer is rond de sluiting van katholieke kerken dan rond die van protestantse godshuizen. Stoffelijke zaken zoals heiligenbeelden, gewelven en wierook zien protestanten als bijzaak, maar in de katholieke kerk behoren ze tot de hoofdzaken: veel gelovigen zijn ermee vergroeid. Ze zijn hun kerkgebouw en als dat met de ondergang wordt bedreigd, zit er niets anders op dan je eraan vast te klampen. Aan jezelf dus.

Pastorale zorg

Toch voltrok zich op die katholieke informatieavond in dat mooie Utrechtse grachtenpand ook een scheiding tussen de ‘loslaters’ en de ‘vastklampers’. Het leek wel of ze aan weerszijden van een rivier stonden en dingen naar elkaar ­riepen die aan de andere kant niet werden verstaan. Al konden de ­loslaters wel zien hoe het kind nog altijd op de armen van de vader meedanste.

Wel gunde ik beide groepen wat meer pastorale zorg. Van de pastoor of van een bisschop. Het aartsbisdom heeft er maar liefst drie, maar geen van hen had kans gezien de tocht naar de informatieavond te maken. Terwijl het toch ook om hun kathedraal ging.

In feite staan ook zij voor een keuze: blijven zij op veilige afstand van het rumoer of gaan ze als echte herders op zoek naar hun schapen in schuilkerken en achterafstallen?

Kwestie van loslaten of vasthouden.

Stijn Fens schrijft over katholicisme. Lees al zijn columns in ons dossier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden