Beeld Trouw

ColumnWelmoed Vlieger

De uitweg uit de angst voor de corona-epidemie: vertrouwen

De uiteenlopende manieren waarop mensen op de dreiging van het coronavirus reageren fascineren me. Maar vooral maak ik me zorgen. Zowel om het virus als om de mens in confrontatie met het onbekende en onbeheersbare. Wat in december begon met een nieuwsberichtje over een onbekend virus in Wuhan is uitgegroeid tot een crisis die de hele wereld in zijn greep houdt. Ook in Nederland worden alle zeilen bijgezet om het coronavirus in te dammen. Toch is er volgens premier Rutte geen sprake van paniek: ‘Nederland is geen land voor ­paniek, wij zijn een nuchter land’. 

Sander van Walsum stelde onlangs dat Nederlanders een nogal ambivalente houding aan de dag leggen tegenover de gevaren die hen omringen (de Volkskrant, 2 maart). In navolging van criminoloog Hans Boutellier spreekt hij van een ‘veiligheidsutopie’: Nederlanders willen hun vrijheid gewaarborgd zien – het leven van alledag moet met andere woorden onbekommerd kunnen worden voortgezet – maar tegelijkertijd willen zij door de overheid worden geleid, beschermd en geïnformeerd.

Van Walsum ziet dat goed, denk ik. Ik ontmoet nog steeds opvallend veel mensen die zich hullen in een wonderlijk soort relativerende onverschilligheid: ‘Ach, het is maar een griepje, bovendien val ik niet in de categorie van mensen die risico lopen’. Dat het er niet om gaat of je zelf risico loopt, maar of je bereid bent om je eigen vrijheid van handelen te beperken om zo het risico voor kwetsbare mensen te verkleinen, komt kennelijk niet in hen op.

Een relativerende dan wel moraliserende houding

Ook gaan er relativerende stemmen op die niet zozeer onverschillig zijn, maar die de zaken vooral niet groter willen maken dan ze lijken. ‘Wat stellen die 150.000 geïnfecteerden nu eigenlijk voor in het licht van de vreselijke ellende die mensen wereldwijd doormaken?’ Inderdaad valt de coronacrisis vooralsnog in het niet bij de vluchtelingencrisis, de oorlogen, hongersnood en martelingen waar miljoenen mensen op dit moment onder lijden. Toch roepen ook deze stemmen weerstand bij mij op.

Wie zich met het oog op het dreigende virus zorgen maakt of angst ervaart – vanwege een broze gezondheid, of een kwetsbaar kind, een chronisch zieke vriend of een hoogbejaard familielid – heeft geen boodschap aan een relativerende dan wel moraliserende houding. Het massaal-anonieme dat ervan uitgaat negeert en verdrukt de individuele mens die zich met onmacht en wanhoop geconfronteerd ziet.

Dat iedereen nu strikte hygiënemaatregelen in acht moet nemen staat buiten kijf. Maar het neemt voornoemde angst en wanhoop uiteindelijk niet weg, omdat die voortkomen uit het diepe besef dat we ten aanzien van het toekomstige uiteindelijk geen controle hebben. In een van Kierkegaards toespraken staat een tekstje dat ik al eerder eens in een column heb aangehaald maar dat ik toch graag nog eens wil noemen: ‘Hoe moeten we de toekomst dan tegemoetgaan? Wanneer een zeeman op volle zee is, wanneer alles om hem heen verandert, wanneer golven geboren worden en weer sterven, dan richt hij zijn blik niet omlaag naar de golven, want die veranderen. Hij kijkt omhoog naar de sterren. En waarom? Omdat die betrouwbaar zijn.’

Wat overblijft als angst of wanhoop je dreigen te verlammen is … vertrouwen. Niet het soort vertrouwen dat een bepaalde uitkomst verwacht maar vertrouwen als overgave. Daarin schuilt een uitweg uit de beklemming in wat Kierkegaard de mogelijkheid noemt.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Lees ook:

Met een beetje virusangst is niks mis

Onrust vanwege een virus slaat al snel om in paniek. Hoe kan de overheid de burgers rustig houden, zonder hen in de val van relativering te laten trappen? De weg van het gezonde verstand staat vol beren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden