De zin vanNatalia Ossef

De Syrische kunstenares Natalia: ‘Ik wist niet meer hoe ik de realiteit nog aankon’

 Natalia Ossef Beeld
Natalia OssefBeeld

In tijden van corona vertellen meer en minder bekende Nederlanders over hun persoonlijke leefregel of inspirerende zin. Vandaag kunstenares Natalia Ossef (Syrië, 1983). Ze exposeert nu Before it Stirs the Surface (Movement Exposed Gallery Space, Utrecht), op 8 mei opent Reflecting Reflections (Centraal Museum, Utrecht).

“Vast zat ik. Net afgestudeerd in Antwerpen, maar hoe kon ik verder als kunstenaar? Ik voelde dezelfde onrust opkomen die mij eerder naar Antwerpen had gedreven, nadat ik een aantal jaren als kunstenaar bezig was. Mijn werk had ik regelmatig geëxposeerd, maar ik voelde me geblokkeerd.

Ik was op zoek naar mijn eigen essentie, die móést ik vinden. Ik pakte het vliegtuig om me in Spanje terug te trekken op wat ooit een boerderij is geweest, in Veléz-Blanco, waar meer kunstenaars werken. Het lag afgelegen en verstild tussen de ruïnes. Toen ik daar een week zat, kwam de eerste lockdown – op zich merkte je daar weinig van, maar ik moest snel terug. Toch hebben die tien dagen veel voortgebracht.

Gebroken

Op die boerderij deed de grond me denken aan mijn geboortegrond in El Kamechli. Syrië is voor mij heilige grond. Onbedoeld was ik terug in het verleden, ik voelde de oorlog die de grond verwondt ... Vreemd hè, ik woon al 33 jaar in Nederland.

Van hogerop kwam er energie die de grond genas. Het was magisch. Er stonden Aleppo-pijnbomen, als levende gedichten. Een paar kunstenaars lazen La Poétique de l’Espace van de Franse filosoof Gaston Bachelard, een boek uit 1958. Ik las het in het Engels, en daar kwam ik die zin tegen: Before it stirs the surface – nog voor het de oppervlakte raakt.

Ik was juist bezig handelingen en rituelen uit te voeren door een steen op een steen neer te laten komen, daar ben ik een video-opname van gaan maken. Hier ontmoeten vorige generaties elkaar, mijn geschiedenis en het heden. De video laat in een loop zien hoe ik het hogere naar beneden sla. Het is alsof ik kruiden maal, er moet iets breken, er moet iets helen. Syrië is een gebroken land en dat zal nog lang zo blijven. Al die oorlogen daar, en de onderdrukking, ik zie het als sluiers. Die wil ik loswrikken en transformeren.

Zielsverwant

Terug in Nederland ging mijn leven op de schop. Nee, niet door de lockdown. Een maand later stierf mijn lief, mijn zielsverwant. Ik wist niet meer hoe ik de realiteit nog aankon, zonder grip op tijd. Ik voelde veel en niets. In die verlamde tijd kreeg ik het aanbod voor een solotentoonstelling in het Centraal Museum, mijn eerste. Ik was zelf die gescheurde aarde. Die Spaanse ervaring raakte verweven met het heden. De grond die genezen werd, was ik zelf.

Het heeft me veranderd. Eerder dacht ik: wat is mijn identiteit, waar hang ik aan? Is het geslacht, mijn etniciteit? Nu weet ik dat het allemaal labels zijn, die voorbijgaan en ons van elkaar scheiden. Dat ontdekte ik toen ik weer de stilte inging. Ik ben meer mijn ziel geworden. Ben ik spiritueler geworden? Ik denk het, ik voel me meer verbonden met die heilige grond, met vruchtbaarheid, met waar ik vandaan kom. Niet met de cultuur, maar met de bron des levens.

Er is een before it stirs the surface, maar ook een after. Ik heb nu veel meer rust. En ik heb mezelf als kunstenaar herontdekt, voel me vrijer. Ik houd me niet meer met één medium bezig (schilderen), maar luister meer naar wat het onderwerp van me vraagt; het kan ook een fotocollage, een installatie zijn. Dat is een bevrijding.

En wat wil ik graag terug naar die magische plek in Spanje.

Lees ook:

Natalia Ossef maakte voor Letter&Geest schilderijen waarin identiteit en herinneringen aan haar geboorteland Syrië een grote rol spelen. Aan de hand van gevonden foto’s herschept ze een verleden, soms met figuren zonder gelaatstrekken. Ossef, van Armeense afkomst, woont al sinds haar vierde in Nederland en heeft een Nederlands paspoort.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden