ColumnStijn Fens

De Radboud Universiteit verloor het predicaat ‘katholiek’ en toen gebeurde er... niets

Als u nog op zoek bent naar een katholiek uitje voor het hele gezin dit weekend, ga dan eens wandelen rond de Radboud Universiteit in Nijmegen en het vlakbij gelegen Radboud-umc. Ik raad u wel aan om dit vandaag nog te doen, want morgen verliezen beide instellingen het predicaat ‘katholiek’. Dat officiële merkteken is hun afgenomen door de Nederlandse bisschoppen in een decreet ­gedateerd 19 oktober 2020.

Die bisschoppen hadden een conflict met de Stichting Katholieke Universiteit, die toezicht houdt op beide instellingen, over de benoeming van leden van de raad van toezicht. De bisschoppenconferentie vond de kandidaten meestal niet katholiek genoeg, volgens haar eigen definitie dan. Dan heb je het over samenwonen, niet voor de kerk getrouwd zijn of nog ergere zaken waar ze op reformatorische scholen ­alles van af schijnen te weten.

Als je sommige Nederlandse bisschoppen een beetje kent, weet je dat je al praktisch heiligverklaard moet zijn om in aanmerking te komen voor zelfs de meest bescheiden bestuursfunctie in hun bisdom.

De Nijmeegse bestuurders hadden geen trek meer in al dat gesoebat en brachten de kwestie voor de Ondernemingskamer te Amsterdam. Ze kregen van de rechters gelijk en konden voortaan in alle vrijheid bestuurders benoemen; toestemming van de bisschoppen was niet meer vereist. De bisschoppen knipten vervolgens de formele banden door en stootten daarmee in feite een deel van hun kudde af.

Nu kreeg de burgemeester ook nog deze katholieke crisis erbij

Bij mij kwam de aankondiging van de scheiding tussen de bisschoppen en de katholieke, in 1923 opgerichte, universiteit hard binnen.

Ik had op dat moment aan het Erasmusgebouw kunnen denken. Dat hoge gebouw dat mij om vele redenen dierbaar is en dat zo hoort bij de Nijmeegse universiteit. Ik had aan Titus Brandsma kunnen denken, misschien wel de grootste hoogleraar die dit kroon­juweel van de katholieke emancipatie in ons land voortbracht.

Of aan het Katholiek Documentatie Centrum, waar ik zo graag verblijf en dat hopelijk niet het kind van de rekening wordt in dit conflict binnen een familiebedrijf, zoals kerkhistoricus Paul van Geest het deze week in het Nederlands Dagblad zo mooi omschreef.

Nee, mijn gedachten waren ergens anders. Bij niemand minder dan Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen en voorzitter van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid. Die goede man had het toch al moeilijk om het nog een beetje gezellig te houden tijdens deze coronacrisis. Hij moest nadenken over handhaven, boa’s en het bekeuren van samenscholende jongeren. Nu kreeg hij ook nog deze katholieke crisis erbij.

Want reken maar dat het decreet van de bisschoppen tot rellen zou leiden. Euforische hoogleraren en docenten, die zich bevrijd voelden van dat ­katholieke juk, zouden wel eens met geweld de studentenkerk kunnen binnendringen en voor een beeldenstorm zorgen. Aan de andere kant liepen de Nijmeegse bestuurders gevaar op straat belaagd te worden door katholieke activisten. Waarschijnlijk had Hubert Bruls al een peloton ME klaar staan.

Even de schouders ophalen, meer niet

Maar het bleef rustig, oorverdovend rustig. Het decreet van de bisschoppen plonsde in een zee van onverschilligheid. Slechts een ­korte rimpeling in het water. Even de schouders ophalen, meer niet.

“Wij blijven ons katholiek voelen”, zei de voorzitter van de Stichting en sprak verder nog de raadselachtige woorden: “Wij willen een bijzondere, maar neutrale universiteit zijn”.

Van de bisschoppen heb ik niets meer gehoord en het lijkt erop of alles gewoon weer zijn gangetje gaat in ­katholiek Nederland. Maar de breuk snijdt diep en is voor alle partijen een nederlaag. Tegelijk maakt de hele affaire nog maar eens duidelijk dat de katholieke kerk in dit land bestuurders mist die het gesprek gaande willen houden.

In de monumentale biografie die Ton van Schaik schreef over kardinaal Alfrink, vond ik een mooie steunbetuiging aan deze aartsbisschop van Utrecht in roerige tijden van Albert van den Heuvel, protestants theoloog en oud-voorzitter van de Vara. “De bewaker van het midden is niet tragisch: hij lijdt een beetje. De kritiek van beide zijden, de barmhartigheid die als slapte wordt aangeklaagd, het luisteren dat voor besluiteloosheid wordt gehouden, het respect voor de anderen dat als weigering van kiezen wordt uitgelegd, doet allicht pijn. Maar je moet er niet aan denken dat dit soort taaie bruggenbouwers er niet zouden zijn. Is het niet een oeroud gegeven dat verzoening niet zonder offers tot stand komt?”

De rooms-katholieke kerk in ons land heeft nood aan veel dingen, maar misschien nog wel het meest aan bruggenbouwers.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden