Archivaris Jan Sanders (links) en abt Denis Hendrickx bekijken de stichtingsakte uit 1134.

Kloosterarchief

De oudste kloostergemeenschap van Nederland opent zijn digitale archief nu voor iedereen

Archivaris Jan Sanders (links) en abt Denis Hendrickx bekijken de stichtingsakte uit 1134. Beeld Maikel Samuels

De oudste nog bestaande kloostergemeenschap van Nederland digitaliseert. Het archief van de Abdij van Berne is vanaf nu voor iedereen toegankelijk. ‘Een parel voor historici en theologen.’

Voor de gelegenheid heeft Jan Sanders de stichtingsoorkonde van de Abdij van Berne van achter de brandvrije deuren tevoorschijn gehaald. Voorzichtig haalt hij zijn vingers over het kwetsbare document uit 1134. Hier en daar zit er een gat in het perkament, niet gek na bijna negen eeuwen, maar met de nodige kennis en concentratie valt de tekst nog te ontrafelen. Zijn ogen glinsteren. “Het is heel bijzonder dat een akte uit die tijd nog bewaard is gebleven”, zegt de archivaris van de abdij.

Zonde dat zoiets historisch normaal gesproken achter slot en grendel ligt, vindt Denis Hendrickx. De abt van de abdij mag dan zeventig zijn, voor de vooruitgang sluit hij zijn ogen geenszins.

Geschiedenis delen

De abdij had al een facebookpagina. Toen de kans zich voordeed om het archief te digitaliseren, reageerde Hendrickx meteen positief. “Wij willen de openheid opzoeken, onze geschiedenis delen. De afgelopen jaren hebben we duizenden foto’s en documenten omgezet. Bij het maken van de onderschriften leverde dat boeiende gesprekken op tussen medebroeders en uitgetredenen over wie er op de foto’s stonden.”

De Abdij van Berne (sinds 1857 gevestigd in Heeswijk-Dinther, maar in 1134 gesticht in het huidige Bern nabij Heusden) is de oudste nog bestaande kloostergemeenschap van Nederland. Dat het uitgebreide archief van het norbertijnenconvent nog bestaat, is een wonder op zich. Diverse keren heeft de abdij onder dwang moeten verhuizen. Sanders: “Ze heeft zich altijd moeten voegen naar de geest van de tijd. Godsdienstoorlogen maken een belangrijk onderdeel uit van de geschiedenis. Er zal best wat verloren zijn gegaan, maar bij elke vlucht is het gelukt om het archief nagenoeg veilig te stellen. De Duitsers hebben dit klooster ook geconfisqueerd. Maar de geschiedschrijving is behouden.”

De digitalisering zorgt ervoor dat de geschiedenis voor iedereen toegankelijk wordt. Dat is belangrijk, zegt Sanders. “Veel is petite histoire, maar er zitten ook veel belangrijke zaken tussen. Een collegedictaat van de arts Herman Boerhaave bijvoorbeeld, dat verwacht je hier niet. Voor theologen en historici is dit archief een parel die anders verborgen was gebleven. Binnen de gemeenschap is niemand die het nog kan beheren. Bovendien ligt de prioriteit hier bij het interesseren van nieuwe mensen voor het kloosterleven.”

Religieus erfgoed

Ook de bibliotheekcollectie van de abdij is uniek. Onderzoekers van de Radboud Universiteit kwamen tot de ontdekking dat van vele werken geen andere exemplaren meer bestaan. Hendrickx: “Zelf waren wij ons daar ook onvoldoende van bewust. Er is de afgelopen tijd een wereld voor mij opengegaan. Wij vinden het fijn dat alles nu beschikbaar komt voor internationaal wetenschappelijk onderzoek. We hebben het hier over religieus erfgoed. Veel is ons door de jaren heen ter beschikking gesteld. We geven het nu terug aan de samenleving.”

Over zijn eigen abdij heeft Hendrickx ook wat bijgeleerd. “De digitalisering is een mooi moment om je ook zelf weer eens in de geschiedenis te verdiepen. Een paar jaar geleden zijn we opnieuw begonnen met de productie van abdijbier. Eigenlijk hadden we op dat vlak geen historie in Heeswijk, dachten we. Alleen in het oude Bern staat nog een brouwhuis. Nu blijkt dat in dit gebouw in 1634 – toen we ook een periode in Heeswijk waren gevestigd – een nieuwe brouwkuip aangelegd moet zijn. Ik vind dat mooi om te weten.”

Lees ook:

Broeder Adelbert beheert honderden relieken: ‘Kijk, dit is het bovenbeen van paus Alexander I’

Relieken worden steeds populairder. Dat merkt ook broeder Adelbert, die de reliekenschat van de Abdij van Egmond beheert. ‘Relieken maken nederig.’

Het vernieuwde Museum voor Religieuze Kunst wil meer zijn dan dat

Het Museum voor Religieuze Kunst in Uden heropent na een verbouwing met een nieuwe naam: MRK Uden Kunst, Klooster, Kruidentuin. Die moet uitstralen dat het museum meer te bieden heeft dan heiligenbeelden. Het wil ook een plek van rust en spiritualiteit zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden