ColumnWelmoed Vlieger

De onverdraaglijke vertwijfeling achter het oorverdovende kabaal

Afgelopen zondag is de Adventstijd begonnen, een tijd die ooit aanving met een licht, een bericht, ergens op een verlaten veld met een paar eenvoudige herders die nietsvermoedend op hun schapen pasten. Aan die gebeurtenis moest ik denken toen afgelopen week weer een explosie aan nieuwsberichten onze media overspoelde, in dit geval rond de ineenstorting van Forum voor Democratie.

Ik vraag me af: hoe is het mogelijk dat de ondergang van een inmiddels marginale partij het hele land kan gijzelen? Nu is het Forum voor Democratie, eerder was het een tweet van Trump of een bruiloft van een minister in coronatijd. Achter de aandachttrekkende hypes vinden intussen cruciale gebeurtenissen plaats. In dit geval waren dat de verhoren van ambtenaren en (voormalige) bestuurders in het inmiddels beruchte toeslagenschandaal, dat direct raakt aan het fundament van onze democratie. Op andere momenten zijn het beslissingen over hervormingen in de zorg, van de EU of rond het klimaat, terwijl niemand goed lijkt op te letten.

Het onderscheid tussen waarheid en onwaarheid

Voor mijn proefschrift ben ik veel met Kierkegaard bezig, dus u moet me maar niet kwalijk nemen dat ik hem er ook in deze column weer bij haal. Wat Kierkegaard bezighield is hoe de anonimiteit uit het niets een ‘publieke opinie’ kan scheppen en mensen kan manipuleren tot ‘massa’. Kenmerkend voor de massa is dat het geen oog heeft voor het onderscheid tussen waarheid en onwaarheid. Voor waarheid is ‘voorafgaande kennis vereist, discipline, onthouding, zelfverloochening, geduldige arbeid’. Kom daar maar eens mee aan, in deze tijd van sociale media, van snelle oneliners die voor visies doorgaan.

Steeds legt Kierkegaard hier de nadruk op: rust en stilte om te kunnen ontvangen, in plaats van drukte en turbulentie waarmee men de eigen kwetsbaarheid met decibels van aandacht overschreeuwt. Achter dit oorverdovende kabaal gaat niet zelden een onverdraaglijke vertwijfeling schuil.

Een kosmische klaroenstoot

Dan de verlaten velden met herders. Een boodschap die zijn weerga nooit meer heeft gekend: in de gestalte van een mens, een van ons, reikt God ons de hand. Je zou een wereldwijde en kosmische klaroenstoot verwachten, engelenkoren die de hele wereld omspannen. Advent is immers een tijd van verwachting, van uitzien naar het moment waarop – zoals C.S. Lewis het ooit verwoordde – ‘the son of God became a man to enable men to become sons of God’.

Ja, er waren koren van engelen. Maar de reikwijdte van het geweldige toneel was bewust beperkt, slechts te horen voor een paar verdwaalde herders ergens ver weg in de steppen. Alsof het ‘Weihnachtsoratorium’ opgevoerd wordt in een sloppenwijk. Een ster was er ook aan het firmament, groots aanwezig in het heelal. Slechts een drietal verdwaasde, wereldvreemde wijzen viel het op. De grootste boodschap ooit in deze wereld kwam zonder tumult.

Het vond plaats in stilte, ook al juichte de hemel. Ook in die tijd trokken schandalen en praatjes aan het hof de aandacht. Vergeten praatjes en vergeten nieuwtjes. De geboorte van dit kind bepaalde de geschiedenis van de wereld. Deze ontmoeting deed en doet de werkelijkheid van alledag negentig graden draaien en schenkt overvloed. Door deze ontmoeting leren wij immers onszelf kennen, leren we de duisternis kennen. Maar de vreugde van het licht is niet meer te verdrijven. Door alle lawaai heen, hebben die bescheiden herders van weleer nog steeds de meeste zeggingskracht.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wijsbegeerte en wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden