Digitale kerkdiensten

De online diensten bevallen de kerk in Dronten best goed: ‘We imiteren de gewone diensten vreselijk goed’

Bij de kerkdiensten in de Ark in Dronten is een handjevol mensen aanwezig.  Beeld Herman Engbers
Bij de kerkdiensten in de Ark in Dronten is een handjevol mensen aanwezig.Beeld Herman Engbers

De Protestantse Gemeente in Dronten blijft nog even alleen online diensten houden. Dat bevalt eigenlijk best goed. En ook voor de doordeweekse dingen zoeken ze naar alternatieven voor het directe contact.

Harry Vahl heeft nog even gedacht dat het weer kon, een kerkdienst met dertig mensen. Maar vorige week, toen de besmettingen alleen maar verder opliepen, was de voorzitter van de kerkenraad van de Protestantse Gemeente in Dronten al ernstig aan het twijfelen. En maandag besloot het kerkbestuur dat de regels voorlopig niet worden verruimd. “Het risico is te hoog”, zegt Vahl. In elk geval tot half april zijn de diensten alleen thuis, online te volgen.

De 27 leden van het kerkbestuur waren het ieder vanachter zijn of haar eigen computer al na twintig minuten eens. In elk geval tot half april zijn op zondagmorgen in de kerk alleen de dominee, de organist en nog een beperkt aantal mensen met een functie aanwezig. Gemeenteleden kijken thuis, live, of op een later moment dat hen beter schikt. Precies zoals honderden kerken dat in coronatijd meestentijds regelen.

“We dachten dat Pasen een mooi moment was om weer met dertig samen te komen. Maar we gaan het niet doen”, zegt de Drontense kerkbestuurder Vahl. “We beseffen dat er behoefte is om bij elkaar te komen. Maar als je kijkt hoe het landelijk is gesteld met corona, dan voelt het niet goed om nu te gaan versoepelen.” De voorzitter verwoordt hiermee een breed gedragen gedachte in zijn kerkenraad, waarbij ongetwijfeld op de achtergrond ook nog het drama bij de buurgemeente in Biddinghuizen speelt. Die gemeente verloor twee zangers aan corona, vermoedelijk na het oefenen in een koortje.

‘Een stukje solidariteit’

Met dit besluit om de bezetting minimaal te houden, wil de kerkelijke gemeente in Dronten ook een signaal geven aan de andere bewoners van de poldergemeente. Zij kunnen het als ‘een stukje solidariteit’ opvatten dat de kerk dicht blijft, net als andere branches in de lokale samenleving die nog even moeten doorzetten. De horeca is dicht, de winkels in het nabijgelegen winkelcentrum zijn mondjesmaat open.

De kerk in Dronten, die Trouw in coronatijd volgt, hoort bij de Protestantse Kerk in Nederland. Het landelijke kerkbestuur wijzigde half februari de lijn. Tot dan toe volgde de PKN het landelijk advies van de overheid en een groot aantal kerken verenigd in het overlegorgaan CIO, om alleen online-diensten te houden. Half februari verlegde het hoofdbestuur van de PKN het accent naar het tweede deel van het advies: als je mensen toelaat, dan niet meer dan dertig.

De digitale kerkdienst in de Ark.  Beeld Herman Engbers
De digitale kerkdienst in de Ark.Beeld Herman Engbers

In Dronten keek men destijds op van de lichte koerswijziging van de landelijke leiding naar maximaal dertig. “We konden dat toen niet goed volgen”, zegt Vahl, wijzend op de verwachting een maand geleden dat het virus alleen maar verder om zich heen zou grijpen.

Na de persconferentie van premier Rutte dinsdag, ging het moderamen van de landelijke PKN opnieuw in conclaaf. Woensdag schreef het landelijk kerkbestuur dat het constateert dat veel kerken het nog houden bij online-vieringen. Geen kwaad woord daarover, maar scriba René de Reuver houdt hen ook voor: “Tegelijkertijd is het ook goed om rekening te houden met het geestelijk welzijn van mensen en is het toelaten van 30 mensen tijdens de kerkdienst in lijn met de praktijk van andere kerkgenootschappen.” De keuze laat de leiding aan de plaatselijke kerkenraden.

Eigen verantwoordelijkheid

Dronten pakte die eigen verantwoordelijkheid, die in de Protestantse Kerk zwaar telt: elke kerk is vrij de adviezen al dan niet op te volgen zoals kerken ook vrij zijn adviezen van de overheid naast zich neer te leggen. De meeste kerken voegen zich daar wel naar. De gereformeerde gemeente op Urk, die de deuren sinds zondag weer openzet voor alle leden, is een uitzondering. Wel zijn er geestverwante orthodoxe kerken die in grote gebouwen ruim boven de dertig zitten, maar wel op anderhalve meter afstand.

Natuurlijk zou ook de kerkenraadsvoorzitter in Dronten het liefst iedereen weer op zondagmorgen in de kerk hebben. Maar bij het besluit om zelfs niet naar dertig te gaan, scheelt het volgens hem wel dat de kerkenraad zoveel positieve reacties krijgt op de online-diensten. Dat maakt de beslissing nog even door te gaan in een lege kerk makkelijker. De gemeente heeft goede technici onder haar leden, kerkgebouw De Ark is reeds vrij snel nadat corona uitbrak omgetoverd tot een opnamestudio. Het beeld is goed, het geluid deugt, de techniek is prima in orde. De rechtstreekse beelden uit de kerk worden professioneel afgewisseld met opnames van liederen van Hart en Ziel, of Nederland Zingt.

“Het bevalt me eigenlijk wel goed”, zegt ook Karolien Zwerver, een van de zes voorgangers in Dronten. “Het is niet zoals het altijd ging, maar dat hoeft niet per se slecht te zijn. Misschien komen we dingen op het spoor die je van waarde vindt en die je kan vasthouden. Er werd wel gezegd: online, dat nooit. Maar gezien de omstandigheden is dit nu wat je doet.”

Grote uitdaging

Zwerver (44) mist de mensen in de gangen, bij de koffie, ze praat tegen lege stoelen. Maar ze vindt online geen surrogaat. “Het is niet minder, het is gelijkwaardig.” Grote uitdaging vindt ze, de mensen thuis te betrekken bij de dienst. Ze is altijd al gewend om tijdens de preek eens een vraag te stellen aan de gemeente. Nu stelt ze vragen waarop mensen online kunnen reageren. Er komt op het scherm ook weleens een toneelstukje voorbij in vlogvorm, dat mensen thuis hebben opgenomen. Of een kind dat een gebed heeft ingesproken. Of iemand die de Bijbeltekst voorleest in de wijdse polder. Of mensen die in hun deuropening aan dominee Zwerver en een hobbyfilmer vertellen hoe het met ze is – er liggen nog zes filmpjes op de plank.

Tijdens de livestream is er een chatfunctie open, waarop mensen elkaar begroeten en kunnen reageren. Na de dienst is er koffie in ­chatrooms, daar doen vaak een twintigtal mensen aan mee.

“We hebben echt gekozen voor een online dienst”, zegt Zwerver. “Ik wil niet alleen zenden, ik wil in gesprek gaan. Daar ben ik me nu nog bewuster van dan voorheen. Ik kies een directere vorm. De Bijbelverhalen zijn prachtig en ze zijn een goed uitgangspunt om te vragen: waar zit jij in dit verhaal, wat betekent het voor jou, waar raakt dit je eigen leven? Mensen reageren, ze delen iets van hun ervaringen. Dat is mooi.”

Het aantal kijkers verbaast haar en kerkbestuurder Harry Vahl best: dat zijn er vaak rond de 600. Dat zijn er meer dan er normaal in de kerk zitten. Lachend zegt Vahl dat premier Rutte misschien nog gelijk krijgt met zijn uitspraak dat de kerken na corona eerder voller dan leger zullen zijn.

Gemeenschap van mensen

Maar – kerken willen meer zijn dan een dienst op zondag. Gemeentes pretenderen ook een gemeenschap te zijn van mensen die naar elkaar omzien bij de dieptepunten in hun leven en meevieren met hoogtepunten. “Er is zorg hoe we een gemeenschap blijven”, zegt Zwerver.

Zelf gaat ze weinig op pastoraal bezoek bij mensen thuis. Tot nader order mag je maar één persoon per dag op de bank hebben, en de Drontense dominee veronderstelt dat haar gemeenteleden liever een familielid of een buurman zien, dan iemand van de kerk. Bellen vindt ze een goed alternatief, wandelen ook.

Het team heeft ook andere manieren gevonden om de band met de gemeente in tact te houden. Op zondagmorgen is er regelmatig een gespreksgroep van veertigers en zijn er speurtochten voor tieners. In deze lijdenstijd naar Pasen maken de pastores een podcast, waarin ze reflecteren op het thema ‘biddend op weg’. Voor mensen die daar niet naar willen of kunnen luisteren is er een veertigdagenkalender. Het team van vrijwilligers dat ouderen bezoekt brengt die aan huis, net zoals ze dat doet met de nieuwsbrief.

Voor het samen eten van voor corona – goed voor het contact – is nu samen koken in de plaats gekomen. Samen met een kok vertelt ze voor de camera iets over de gerechten en de recepten, waarna mensen in breakoutrooms aan de slag gaan in hun eigen keuken. Voor vandaag, Pesach, het joodse paasfeest, staat een maaltijd op het programma met ongegiste broden, lamsvlees en een vegetarische variant.

Vier zangers

“We blijven creatief, het is een tijd van uitproberen”, zegt Zwerver, die zit te wachten op een telefoontje van een belcirkel die plaatselijke vrijwilligersorganisaties hebben opgezet. De kerk wil daar ook aan meedoen. Want naast de gemeenschap die ze zelf wil zijn, wil ze óók een bijdrage leveren aan Dronten als geheel.

“Nee joh, de rek is er nog lang niet uit”, zegt de dominee opgewekt. “Ik merk wel dat mensen moe zijn, en moe zijn van de situatie. Maar het helpt niet om te somberen. We moeten nog even volhouden. Wij willen als kerk in Dronten kijken wat er kan en dat is soms meer dan je vooraf zou denken.”

De kerkenraad bespreekt op 1 april hoe ze verdergaat. “We hebben in feite tijd gekocht”, zegt voorzitter Vahl. Het kerkbestuur gaat in elk geval kijken of het de wens kan honoreren van de orthodoxe tak, de gereformeerde bond, om in mei weer te beginnen met de maandelijkse avonddiensten.

Op één punt wordt het beleid nu al ietsje ruimer. Is er nu een enkele zanger, dat worden er vier, het maximum dat de PKN-leiding aangeeft. “We denken dat dat in ons grote gebouw verantwoord kan”, zegt Vahl. En daarmee hoopt het kerkbestuur toch een beetje te voorzien in dat wat kerkgangers als het grootste gemis ervaren: het zingen.

Mocht het bestuur op 1 april het beleid verruimen, dan zal dat niet voor Pasen zijn, op 4 en 5 april. “Dat is te snel”, zegt Vahl. “Dan ga je fouten maken, ook in de communicatie. Het hoeft niet allemaal op stel en sprong, we imiteren de gewone diensten vreselijk goed.”

Lees ook

PKN: ‘Kerkdiensten kunnen weer, met maximaal dertig mensen en beperkte zang’

Het landelijk bestuur van de Protestantse Kerk versoepelt de adviezen voor kerkelijke gemeenten. Ze kunnen naast de voorganger en organist weer maximaal dertig bezoekers toelaten. Ook zingen wordt opnieuw mogelijk, zij het beperkt tot ten hoogste vier voorzangers.

Met gel en bamboestok naar de anderhalvemeter-kerk

De coronamaatregelen worden ook voor religieuze organisaties versoepeld. Hoe werkt dat bij hen uit? Trouw volgt deze zomer de Protestantse Gemeente in Dronten. Vandaag: Voorzichtig beginnen in de avond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden