Jean van Charioupolis, aartsbisschop van de Russisch-orthodoxe kerken in West-Europa.

Schisma

De machtsstrijd in de oosters-orthodoxe kerk bereikt West-Europa

Jean van Charioupolis, aartsbisschop van de Russisch-orthodoxe kerken in West-Europa. Beeld AFP

Het aartsbisdom van de Russisch-orthodoxe kerken in West-Europa wil zich aansluiten bij de kerk van Moskou. En zo voelen ook gelovigen in Nederland de gevolgen van het schisma tussen Moskou en de patriarch van Constantinopel.

De kloof in de oosters-orthodoxe kerken verdiept zich. Het aartsbisdom van de Russisch-orthodoxe kerken in West-Europa heeft besloten zich af te keren van het niet-Russische deel van de orthodoxe kerken en aan te sluiten bij de kerkleiding in Moskou.

Bartholomeus, de patriarch van Constantinopel en het hoofd van de oosters-orthodoxe kerken, riep de toorn van Moskou over zich af toen hij de Oekraïense kerk in januari toestemming gaf om zich los te maken van de Russisch-orthodoxe kerk in Moskou. Dat leidde tot grote spanningen tussen Moskou en Constantinopel, waarin Moskou nu een belangrijke slag lijkt te winnen.

Eind november had de kerk van Constantinopel al besloten dat het aartsbisdom van de Russisch-orthodoxe kerken in West-Europa zichzelf moest opheffen. Het aartsbisdom is een ‘exarchaat’ van Constantinopel: een zelfstandige administratieve regio. Met het bevel tot opheffing wil de kerk van Constantinopel directe invloed uitoefenen op de bisdommen en parochies.

Op dat besluit heeft het aartsbisdom nu eensgezind gereageerd. Tijdens een vergadering in Parijs stemde 90 procent van de 186 vertegenwoordigers voor voortzetting van het aartsbisdom. Ook stemde 58 procent van de priesters en bisschoppen voor aansluiting bij het patriarchaat van Moskou.

Hang naar zelfstandigheid over het hoofd gezien

Na de Russische Revolutie in 1917 scheidde het aartsbisdom zich af van Moskou, en in de jaren dertig kwam het aartsbisdom onder het gezag van Constantinopel. De honderdduizenden gelovigen wonen verspreid over heel Europa: Nederland telt vier parochies die tot het exarchaat behoren.

Volgens Alfons Brüning, bijzonder hoogleraar orthodoxie en vredesopbouw aan de Protestants Theologische Universiteit, komt de stap van het aartsbisdom voort uit zelfbescherming. “Constantinopel heeft over het hoofd gezien dat het West-Europese aartsbisdom een sterke identiteit heeft en op zijn zelfstandigheid gesteld is. Door zich aan te sluiten bij Moskou probeert het aartsbisdom zijn autonomie te behouden.”

Toch zijn de verschillen tussen de kerken groot, zegt Brüning. “De West-Europese Russisch-orthodoxe kerk is liberaal, zeker in vergelijking met Moskou. In West-Europa staat de kerk open voor samenwerking met andere geloven, terwijl men daar in Moskou huiverig voor is. Daarnaast is de kerk van Moskou de afgelopen jaren meer antiwesters geworden.”

Het patriarchaat van Constantinopel vecht het besluit van het aartsbisdom aan, want de twee derde meerderheid die officieel nodig is om de overstap naar Moskou mogelijk te maken, is niet gehaald. Desondanks zet aartsbisschop Jean van Charioupolis de overstap naar Moskou door: dat is nodig ‘om te beschermen wie we zijn’.

Lees ook: 

Met de afscheiding van Oekraïners dreigt breuk in de oosters-orthodoxe kerk

Patriarch Bartholomeus van Constantinopel gaf zijn zegen voor de onafhankelijkheid van de orthodoxe kerk van Oekraïne. Daarmee lijkt een immense breuk in de oosters-orthodoxe kerken onvermijdelijk. 

De Oekraïense kerk gaat door zonder Moskou

Half december maakte de Oekraïense kerk zich los van het gezag van Moskou. Onze correspondent Michiel Driebergen sprak met Oekraïense priesters die vrezen dat ze daarmee onderdeel zijn geworden van een politieke strijd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden