null Beeld
Beeld

ColumnWelmoed Vlieger

De les van Meister Eckhart: leven zonder waarom

“Wie duizend jaar lang aan het leven zou vragen: waarom leef je?, die zou als het leven kon antwoorden, niets anders te horen krijgen dan: ik leef omdat ik leef.” Ik heb nooit zo goed kunnen ­uitleggen wat mij zo raakt in het gedachtegoed van de middeleeuwse filosoof Meister Eckhart (1260-1328), maar het zit in deze woorden besloten: ik leef omdat ik leef. Juist in de huidige coronacrisis besef ik pas hoe radicaal én waardevol zijn pleidooi om te leven ‘zonder waarom’, zonder grip of calculatie, eigenlijk is.

Afgelopen vrijdag las ik een artikel in NRC getiteld ‘Als corona nog jaren bij ons blijft’. Daarin stellen wetenschappers dat de huidige vaccins tegen het coronavirus weliswaar verlichting zullen brengen, maar dat het waarschijnlijk nog jaren zal duren voordat corona werkelijk onder controle is en er een zeker evenwicht is gevonden. Toen ik dit las, zonk de moed me toch wel even in de schoenen. Nog een aantal jaren …

Voorlopig alleen onzekere scenario’s 

De realiteit is volgens deze wetenschappers dat er voorlopig alleen onzekere scenario’s bestaan. Wat het uiteindelijke scenario wordt, hangt van een hele reeks factoren af, waarvan we er maar enkele in de hand hebben. Eén daarvan is volgens de Leidse viroloog Eric Snijder of we bereid zijn te investeren in snelle vaccinatiecampagnes in arme landen: “Een paar landen die niet meedoen, kunnen al een groot probleem opleveren.”

Maar dan nog. Zelfs als we alles op alles zetten om het virus onder controle te krijgen, maken de wetenschappers zich weinig ­illusies. Covid-19 is te wijdverspreid en nieuwe mutaties duiken continu weer op. Conclusie: we zullen met het virus moeten leven.

Het gevaar van elke ­crisis is dat angst en cynisme het overnemen. Juist in deze tijd, waarin alles om vooruitgang draait, om perfectie en succes, is de realiteit dat het leven niet maakbaar is en we alles ­zomaar kunnen kwijtraken maar moeilijk te verstouwen. Juist dat raakt mij in die levenshouding van Meister Eckhart: hij probeerde die realiteit niet uit de weg te gaan, maar koos ervoor te leven vanuit ontvankelijkheid. “Ik leef omdat ik leef.” Juist zo kunnen dingen weer gaan stromen, ontstaat er ruimte voor verandering en vernieuwing – niet door weg te lopen voor angst, ­tegenslag en lijden, maar door er doorheen te gaan.

Eckhart bleef staan voor zijn overtuiging

Dat laatste deed Eckhart ook toen hij aan het eind van zijn leven door de kerkelijke autoriteiten werd vervolgd en veroordeeld om zijn ‘ketterse’ gedachtegoed. Hij bleef staan voor zijn overtuiging, zoals ook uit die beroemde passage spreekt, waar ik aan het begin aan refereerde: “Wie duizend jaar lang aan het leven zou vragen: waarom leef je?, die zou, als het kon antwoorden, niets ander te horen krijgen dan: ik leef omdat ik leef. Dat komt omdat het leven vanuit zijn ­eigen bestaansgrond leeft en opwelt uit zichzelf; daarom leeft het zonder waarom in het zichzelf levende ­leven. Wanneer een mens, die handelt vanuit zijn eigen bestaansgrond, de vraag kreeg: waarom doe je de dingen die je doet?, zou hij, als hij het juiste antwoord gaf, enkel zeggen: ik doe die dingen om ze te doen.”

Misschien is de coronacrisis ook wel een mogelijkheid om – tegen het dwingende maakbaarheidsdenken in – weer meer vanuit onze eigen bestaansgrond te leven.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wijsbegeerte en wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden