Spanningen

De Kopten voelen zich machteloos in Egypte

Nabestaanden van slachtoffers van de aanslag op de kathedraal in Cairo verlaten maandag per bus de begrafenisdienst. Beeld AP

De bezorgdheid onder Koptische christenen in Egypte neemt toe, zeker na de aanslag op de kathedraal in Cairo.

Voor veel Egyptische christenen kwam president Abdel Fatha al-Sisi als een bevrijder. In 2013 zette het leger onder leiding van Al-Sisi president Morsi van de Moslimbroederschap aan de kant. Toen Al-Sisi op de Egyptische televisie melding maakte van de machtsovername stond de Koptische paus Tawadros II naast hem. Bij elke kerstviering die sinds Al-Sisi's machtsovername in de Koptische Markus Kathedraal van Cairo werd gehouden, zat de president onder het gehoor van Tawadros. De kathedraal geldt als een van de belangrijkste kerken van het land.

Maar juist op die plek ging afgelopen zondag een bom af. Vijfentwintig mensen kwamen om, vrouwen en kinderen vooral. Een 22-jarige Egyptenaar - naar later bleek gelieerd aan Islamitische Staat - liep met een bomgordel om zijn middel de kapel binnen en blies zichzelf op.

De aanslag heeft met name onder jonge Koptische christenen de vraag opgeroepen of Al-Sisi zijn rol als beschermer van de christelijke minderheid in Egypte wel waar kan maken en de spanningen in het land in bedwang kan houden.

De betere keuze

"Maar er is op dit moment geen betere keuze dan Al-Sisi", zegt de Koptische christen Bishoy Ramzy (34). "Het enige alternatief is de Moslimbroederschap of de salafisten, en dat is onze nachtmerrie." Hij erkent dat de Koptische minderheid - naar schatting zo'n 10 miljoen mensen, op een totale bevolking van 92 miljoen - ook onder Al-Sisi problemen ondervindt. Hij noemt de discriminerende regels over het bouwen en renoveren van kerken. Hij snapt ook de boosheid van veel Kopten na de aanslag, bijvoorbeeld diegenen die de begrafenismis voor de slachtoffers op maandag wilden bijwonen maar door ordetroepen werden tegengehouden. Maar toch blijft Ramzy pal achter Al-Sisi staan. "Veel Kopten hebben vertrouwen in Al-Sisi, hij heeft ons gered van de Moslimbroederschap. Bovendien: de kerken zijn van ons, niet van het regime."

Ramzy vertolkt min of meer het officiële standpunt van de kerk. Paus Tawadros II geldt als een onvoorwaardelijke supporter van de president. Ook al zijn ook onder Al-Sisi's bewind de spanningen tussen religieuze groepen blijven bestaan.

President Abdek Fatha Al-Sisi en Koptische Paus Tawadros II. Beeld AFP

Spanningen

Die spanningen zijn het hoogst in het zuiden van Egypte, waar in mei van dit jaar in de provincie Minya rellen tussen christenen en moslims oplaaiden nadat een christelijke vrouw naakt door de straten werd getrokken. Haar zoon zou een affaire hebben gehad met een moslimmeisje. De reactie van Tawadros II beperkte zich toen tot het oproepen tot kalmte, terwijl de bisschop van Minya de politie beschuldigde van ontoereikend optreden, en insinueerde dat als de beschimpte vrouw een moslim was geweest, de politie anders had gehandeld.

Later in het jaar - ook in Minya - bestormden moslims de huizen van christenen. Ook toen zou de politie zich laks hebben opgesteld. Het heeft ertoe geleid dat de kritiek vanuit de Koptische gemeenschap op de steun van Tawadros voor Al-Sisi toeneemt.

Koptische christenen lopen langs een Koptische kerk in Minya. Beeld AP

Een eenheid

De Koptische student Mina Ibrahim (25) ziet na elk incident hetzelfde gebeuren: de paus staat naast de president en samen bezweren ze dat Egypte een eenheid is. "We hebben mensenrechtengroepen en -activisten nodig die zich mengen in het debat, maar die stemmen worden onderdrukt."

Daar sluit de Koptische Kamal El Mallakh (28) zich bij aan. "Al-Sisi zegt in reactie op de aanslag dat er geen veiligheidsprobleem is. Maar dat is er natuurlijk wél. Als de belangrijkste kerk kan worden getroffen, welke kerk is er dan nog veilig?"

In een toespraak noemde Al-Sisi de aanslag van zondag een 'wanhopige daad'. Hij zei ook dat er geen probleem met beveiliging was, en benadrukte de eenheid van het Egyptische volk. De terroristen zouden die eenheid willen breken. "Maar we zijn geen eenheid", zegt El Mallakh. "Er zijn spanningen tussen christenen en moslims, als we die niet benoemen kunnen we ze ook niet oplossen. Daar is een rol voor paus Tawadros weggelegd, maar die spreekt zich niet uit."

"De paus staat naast de president en samen bezweren ze dat Egypte een eenheid is." Beeld photo_news

Haatzaaien

In de ogen van El Mallakh bestaat het probleem uit religieuze leiders die vanuit beide kanten haatzaaien jegens elkander. Veel laagopgeleide Egyptenaren zijn vatbaar voor dergelijke ideeën. De regering zou volgens El Mallakh meer aandacht moeten besteden aan die spanningen, in plaats van ze te ontkennen.

Een van de speerpunten van Al-Sisi is het 'veranderen van het religieuze discours'. Sinds de omverwerping van het regime-Morsi probeert het ministerie van religie de vrijdagpreken in moskeeën te censureren, en extremistische imams weg te werken. Het hoofddoel van dat programma lijkt het depolitiseren van moskeeën, en niet per se het bestrijden van sektarische spanningen.

Paus Tawadros zou zich ferm moeten uitspreken over het lot van de christenen, vindt Mina Ibrahim. "De paus en de president vertellen wat we volgens hen moeten geloven. Maar daarna is het wachten op de volgende tragedie."

Dat vindt ook El Mallakh: "Het is tijd dat de paus stopt om 'vereerd' te zijn met deze president. Het is tijd om een statement te maken en de problemen onder ogen te zien."

Koptische Kathedraal in Cairo Beeld afp

Toch bestrijdt El Mallakh dat de Kopten in Egypte een gemarginaliseerde minderheid vormen. "Christenen zijn geïntegreerd in alle onderdelen van de maatschappij", zegt hij. Het is waar dat in het bedrijfsleven verschillende Koptische families uiterst succesvol zijn. De rijkste familie van Egypte, de Koptische Sawiris, is eigenaar van het megabedrijf Orascom.

De Koptische tandarts Mina Ezzat (26) denkt er anders over. "In de dagelijkse omgang zijn er geen problemen, maar diep van binnen zien moslims je als ongelovige", zegt hij. Volgens Ezzat is het ook moeilijker om in een hoge maatschappelijke positie te komen als Kopt. "Zoals het ook moeilijker is voor vrouwen."

Moslimstaat

Klopt, zegt journalist Marina Makary (22). "Je ziet zelden een Kopt als minister, gouverneur, bankdirecteur of schoolhoofd." De steun vanuit de Koptische gemeenschap voor Al-Sisi wijt Ezzat aan de media, die een beeld van de Moslimbroederschap zouden hebben geschetst als brute onderdrukkers van christenen. "Maar de situatie nu is net zo slecht als onder de Moslimbroederschap."

Wettelijk gezien is Egypte is in de eerste plaats een moslimstaat. In de grondwet staat dat de islamitische sharia leidraad is voor wetgeving. In het paspoort van elke Egyptenaar staat vermeld welke religie hij aanhangt, waarbij kan worden gekozen uit islam, christendom of jodendom. Voor atheïsten of andersgelovigen is geen ruimte. Een moslimman kan een christenvrouw trouwen, aangezien eventuele kinderen uit het huwelijk in dit geval moslim zouden zijn. Maar een christenman kan geen moslimvrouw trouwen. De man zou zich in dit geval moeten bekeren tot de islam. Een bekering van islam naar christendom is wettelijk niet mogelijk.

Koptische christenen staken kaarsen aan voor de slachtoffers. Beeld epa

"Egypte is verre van een seculiere staat", zegt Ibrahim. Hij ziet een toenemende 'islamisering' van de publieke sfeer. Hij wijst op de gebedsoproep die vijf keer per dag klinkt ("Je hoort geen christelijke gebeden op straat"), en op de dominantie van de ramadan in de publieke ruimte ("Je kunt niet op straat of in het openbaar vervoer eten of drinken tijdens vastenuren, mensen zullen je iets aandoen"). Tijdens de ramadan zijn veel uitgaansgelegenheden waar alcohol wordt geschonken gesloten. Daar waar het nog wel kan, is het verboden aan Egyptenaren alcohol te verkopen, of ze nou moslim zijn of niet. Tijdens de laatste ramadan werden verschillende cafés die toch open bleven binnengevallen door de politie.

Makary ziet ook discriminatie in het feit dat het 'een eeuwigheid duurt' om een kerk te kunnen bouwen. Het recht om kerken te bouwen is al decennia een gevoelig punt voor Kopten, die in het verkrijgen van een vergunning vaak zijn overgeleverd aan de willekeur van de autoriteiten. In augustus werd een nieuwe wet aangenomen die dat vergunningenproces zou moeten reguleren, maar volgens verschillende ngo's verandert er feitelijk niets: de wet geeft de autoriteiten het recht de bouw van kerken te verbieden.

Een man huilt tijdens de begrafenis van de slachtoffers van de aanslag. Beeld reuters

Protestbeweging

Makary is somber over de toekomst voor Kopten in Egypte. "Ik denk niet dat er iets gaat veranderen. Het regime lijkt de Kopten te steunen in tijden van een aanslag, maar de discriminatie en aanslagen blijven."

Ze wijst op een eerdere aanslag op een kerk, in Alexandrië, begin 2011, waarbij 23 christenen omkwamen. Toen accumuleerden Koptische protesten in een veel bredere protestbeweging, met als uiteindelijk resultaat de revolutie die uitmondde in de omverwerping van het regime van president Hosni Mubarak. "Maar of het dit keer zover komt, ik weet het niet", verzucht Makary.

Ramzy denkt van niet: "De Kopten zullen niet in opstand komen. Dat zou alleen maar tot meer aanslagen leiden. Wij houden juist van een leider die tegen extremisme vecht."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden