BoekrecensieReligie

De kerk mag wel wat ondernemender worden

De toekomst die groter is dan het verleden. Een nieuwe weg voor de kerk
Samuel Wells
Boekencentrum 
208 blz. 
€ 19,99
★★★★

De auteur

Samuel Wells is hoogleraar ethiek aan het King’s College in Londen en een bekend schrijver van populaire theologische boeken. Maar hij is vooral priester in de anglicaanse parochie St. Martin-in-the-Fields, een parochie in het hartje van ­Londen die missie koppelt aan ­sociale en culturele activiteiten.

De thematiek

Je zou het niet direct uit de titel halen, maar in ‘De toekomst die groter is dan het verleden’ betoogt de auteur dat de kerk wel wat ondernemender mag worden. En dat bedoelt hij dan in direct economische zin: kerken zijn huiverig om hun eigen geld te verdienen en zetten doorgaans geen ondernemingen op. Liever bedruipen ze zichzelf met behulp van de collecte­opbrengst. Volgens Wells schuilt hier een typisch modern onderscheid achter; namelijk dat het in de kerk moet gaan om spirituele waarden, en dat de kerk dus ver moet blijven van materiële zaken. Allereerst, zegt Wells, doet dat geen recht aan het feit dat het evangelie over het héle leven gaat, en niet alleen over zingeving of een hiernamaals. En verder: komt het geld in de collectezak niet ook gewoon uit ondernemingen? Wells heeft zelf goede ervaringen: zijn parochie St. Martin-in-the-Fields runt uiteenlopende ondernemingen, van een grote daklozenopvang tot een kamerorkest. En tot zijn eigen verrassing zijn deze ondernemingen niet enkel middel tot een sociaal of cultureel doel, maar ze brengen ook een dynamiek in het kerkelijk leven. Ze trekken naast contemplatieve zinzoekers ook meer praktisch ingestelde mensen. Maar vooral leren ze de kerk opnieuw hoe het christelijke geloof alles te maken heeft met bijvoorbeeld personeelsbeleid of finan­cieel beleid. En daarmee ontdekt ze hoe kunstmatig en arm het eigenlijk is dat we het geloof tegenwoordig als privé-aangelegenheid zien.

Belangrijke stelling

Maar waar komt die boektitel dan vandaan? Wells ziet dat de kerk vaak uit valse nostalgie reageert op secularisering. Geschrokken door de ontkerkelijking en het verlies van haar ooit vanzelfsprekende positie in de maatschappij, probeert ze zieltjes te winnen of probeert ze krampachtig haar oude privileges vast te houden. Maar Wells ziet met Charles Taylor secularisering allereerst als het proces waarbij het christendom en de religie steeds meer verdwijnen uit het publieke leven. Daarmee is de kerk ook werkelijk overbodig geworden. De kerk zou dus weer moeten ontdekken dat het christelijke geloof alles te maken heeft met de samenleving. Dan kwijnt ze niet weg in nostalgie, maar ontdekt ze het hart van het geloof: dat ‘de toekomst groter is dan het verleden’.

Kenmerkend citaat

Dat brengt hem tot de volgende uitspraak: ‘Kort samengevat, het christendom moet deze kans aangrijpen om te zijn waartoe het altijd al geroepen was: een alternatieve samenleving (...) Het is niet voldoende om de Schriften te koesteren, de sacramenten te vieren, tijd te reserveren voor gebed en het karakter van discipelen te vormen in de wegen van de waarheid. Niet zolang zulke praktijken discipelen simpelweg voor bepaalde tijd terugtrekken om ze vervolgens, na een korte pauze, kritiekloos weer te doen terugkeren in een wereld die worstelt met ongelijkheid, identiteit en met haar doel. De kerk moet een voorbeeld zijn van wat het koninkrijk van God (...) betekent. (..) een gemeenschap die in geloof leeft en in welker leven de dingen die God mogelijk maakt zichtbaar worden.’

Reden om dit boek niet te lezen

Bij de inleiding was ik haast afgehaakt. Wells begint zijn boek, zoals zoveel boeken die beloven de kerk weer te revitaliseren, met het uitgebreide en kritiekloze succesverhaal van zijn eigen parochie. En ook elders suggereert hij soms wel erg nadrukkelijk dat hij weet hoe de kerk weer tot leven gewekt kan worden.

Reden om dit boek wel te lezen

Toch ben ik uiteindelijk wel enthousiast over dit boek. Wells begint bij de succesvolle praktijk van zijn parochie, maar haakt gaandeweg steeds uitgebreider en gedegener aan bij bestaande theologische discussies over liefdadigheid, kritiek op neoliberalisme, en het moderne dualistische wereldbeeld. Daarmee biedt hij uiteindelijk een realistischer en diepgravender verhaal dan de doorsnee boekjes over gemeente- of parochieopbouw.

Lees ook:

Leven vanuit wat goed is

Hoe kun je christen zijn in een seculiere tijd? Met die vraag houdt de Anglicaanse priester Samuel Wells zich bezig. Zijn antwoorden zijn helder en toegankelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden