De kerk is nauw verbonden met Frankrijk, in goede en slechte tijden

Aartsbisschop Michel Aupetit leidt de kruisweg bij de Notre-Dame in Parijs. Beeld AFP

Na de brand in de Notre-Dame ziet de katholieke journaliste Isabelle de Gaulmyn dat de kerk nauw verbonden is met de Fransen, al gaat bijna niemand naar de mis.

Op de avond van de brand spoedde Isabelle de Gaulmyn zich naar de ­Notre-Dame. De journaliste en Vaticaan-kenner werd onderweg verrast door mensen die spontaan op straat gingen bidden en kaarsjes brandden voor het behoud van de kathedraal. De Gaulmyn (66) werkt voor de ­katholieke krant La Croix en publiceerde biografieën over de pausen Benedictus en Franciscus.  

Had u die spontane gebeden voor mogelijk gehouden?

“Nee, helemaal niet. Het waren niet alleen katholieken, maar ook niet-gelovigen. Of liever: niet-kerkelijken, want ik denk dat de samenleving nog steeds religieus is. Maar ik had inderdaad nooit gedacht zoiets in Frankrijk te zien.”

De Joodse auteur André Suarès (1868-1948) schreef: ‘De Fransman heeft het evangelie in het bloed, of hij naar de kerk gaat of niet’. Levert het enthousiasme rond de redding van de Notre-Dame het bewijs voor die ­stelling?

“Dat denk ik wel. Het is waar dat nog maar zo’n 6 procent van de bevolking de mis bezoekt. Maar ook al is Frankrijk grotendeels ontkerkelijkt, uit alles blijkt dat de kerk nauw verbonden is met de natie, in goede en slechte tijden. Dat is omdat er een grote behoefte bestaat aan een relatie met het heilige, een relatie ook met de geschiedenis, met hetgeen aan ons vooraf is gegaan. 

“De symboliek van de ingestorte torenspits die naar de hemel, naar het hiernamaals wees, sprak niet ­alleen katholieken aan. Bedenk ook dat men na de Franse Revolutie van de Notre-Dame een ‘Tempel van de Rede’ wilde maken. Dat werd geen succes en er is nog steeds geen enkele belangstelling voor. Er is meer dan alleen maar materie.”

Voor de brand is er veel gesproken over toenemende afkeer van het christendom die zich uit op ­sociale media en in een serie vernielingen in kerken.

“Ik denk dat dit een oppervlakkig ­fenomeen is. Veel niet-kerkelijken lijken nu te ontdekken dat zij zich verbonden voelen met een cultuur en traditie die zij inderdaad gewend zijn onder vuur nemen. Ik vond het ontroerend om niet-katholieken deze week steeds te horen vragen of er een paasdienst op het plein voor de Notre-Dame zou komen. Kennelijk wil men dat heel graag. De aartsbisschop van Parijs, Michel Aupetit, en andere kerkelijke autoriteiten hebben het heel goed begrepen, zij hebben steeds benadrukt dat de ­Notre-Dame van iedereen is, katholiek of niet.”

De laatste tijd heeft u er weleens over gedacht om de kerk te ­verlaten, vooral door de manier waarop wordt omgesprongen met pedofilieschandalen. Nu weet u waarom u blijft, schrijft u. 

“Het is niet altijd makkelijk om ­katholiek te zijn en ik moet toegeven dat ik er over heb gedacht de kerk, die soms pijn kan doen, de rug toe te keren. Maar ik blijf en ik weet na die spontane gebeden die ik zag op straat nog beter waarom. De aanblik van die mensen drukt iets uit dat krachtiger is dan al deze ellende.”

Ziet u een teken in de brand?

“Ja, er zal hopelijk een louterende werking van uitgaan, een aansporing om definitief af te rekenen met het kindermisbruik die de kerk in een ware crisis heeft gestort. Aupetit heeft die link zelf ook gelegd, hij heeft gezegd dat de kerk in waarheid moet leven zoals Jezus dat heeft ­gevraagd en dat de gelovigen het woord moeten nemen.” 

Wat vindt van de polemiek over het geld dat wordt opgehaald voor de Notre-Dame?

“Nu er bijna een miljard euro op de teller staat en een aantal hele rijke Fransen, zoals de familie Pinault en de familie Bettencourt, enorme ­bedragen heeft gegeven, roepen gele hesjes en daklozen in koor dat er ‘dus wel geld’ is. Ik begrijp dat wel, we moeten ons ook afvragen of er ­inderdaad niet meer middelen voor de bestrijding van de armoede ­beschikbaar kunnen komen. Aan de andere kant zijn dit natuurlijk wel twee heel verschillende zaken, er is maar een Notre-Dame en zelfs met nog een miljard maak je geen einde aan de budgettaire problemen van de gele hesjes.”

Waar staat u in discussie tussen klassieken en modernen rond de restauratie die nu in volle ­hevigheid is losgebarsten?

“Mij lijkt het goed als er een modern element wordt toegevoegd aan de kerk. Niet alles hoeft tot in detail te worden zoals het was.”

Lees ook:

Deze ex-generaal moet ruzie rond de herbouw van de Notre-Dame voorkomen

Een voormalig generaal moet Macrons belofte waarmaken: de Notre-Dame moet over vijf jaar herbouwd zijn.

De Notre-Dame precies herbouwen zoals het was, of met de restauratie juist laten zien dat er iets groots gebeurd is?

De Notre-Dame restaureren is op veel manieren mogelijk. En het kan voor minder geld dan gedacht wordt , zegt de in Frankrijk werkzame restauratie-architect Carsten Hanssen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden