In de schaduw van de minaretEildert Mulder

De holocaust van Xinjiang

De door totalitaire onderdrukking, cultuurvernietiging, massale opsluitingen en ­gedwongen hersenspoelingen gekwelde Oeigoeren en andere moslims in de Chinese regio Xinjiang ondervinden weinig solidariteit van hun eigen islamitische wereld. Meer invoelingsvermogen tonen Joden.

In Londen kwam vorige week donderdag het lot van de Turkstalige Oeigoeren aan de orde op een bijeenkomst van de Board of Deputies of British Jews. Vice-voorzitter Edwin Shuker noemde ‘ons zwijgen’ onbegrijpelijk. Zijn eigen mond trok hij wel open, en niet zuinig ook. Het betekent iets wanneer je, als je het hebt over hedendaagse uitwassen, de Holocaust erbij haalt. Dat deed Shuker, een joodse voorman en niet een overspannen activist, en dat drie dagen na de grote Auschwitzherdenking.

Rabbijn Laura Janner-Klausner wees op de verwoestingen in Xinjiang. Omgeploegde begraafplaatsen, vernielde moskeeën en graven van heiligen. Oeigoeren ­maken wel vergelijkingen met de Kristallnacht in 1938 in Duitsland, toen burgers en paramilitairen in één nacht duizenden joodse winkels en honderden synagogen verwoestten en honderden Joden vermoordden. Een voorbode van de Holocaust.

Onze eigen ‘Kristallnacht’ houdt niet op, zeggen ­Oeigoeren. Rabbijn Janner-Klausner noemde de Duitse Kristallnacht niet met zoveel woorden, maar wel impliciet door zo nadrukkelijk stil te staan bij de vernielingen in Xinjiang. Ze stelde een pijnlijke vraag aan alle politici, die bij de Auschwitzherdenking het bekende ‘nooit weer’ in de mond namen: “Hoever ben je bereid te gaan om die uitspraak waar te maken?”

Wat als het coronavirus de ‘kostscholen’ ontdekt?

Is een verwijzing naar de Holocaust overdreven? Hoe je daarover ook denkt, wat in Xinjiang gebeurt, blijft er even bar om. Een lugubere gelijkenis is er. Doelwit is ook in Xinjiang een godsdienstig-etnische groep. Klopt niet helemaal. Over één kam scheren is in China tot ­hogere kunst verheven. Want christelijke Oeigoeren, een handjevol, lopen hetzelfde risico als moslims om in zogenaamde ‘kostscholen’ te belanden, ofwel concentratiekampen waar ze een ‘beroepsopleiding’ krijgen die bestaat uit een hersenspoeling. Die Oeigoerse christenen zitten daar enkel vanwege hun ‘foute’ etniciteit, niet hun godsdienst. Of toch ook dat laatste? Want op christenen heeft de Chinese leiding het evenmin begrepen. Omgekeerd zijn er moslims in Xinjiang die geen Oeigoeren zijn. Ook zij bevolken de kampen. De sterftecijfers in de ‘kostscholen’ met hun misschien wel twee miljoen ‘cursisten’ lijken verdacht hoog, maar er zijn vooralsnog geen aanwijzingen voor een op handen zijnde massamoord. Wel maken de Chinese leiders talloze levens voorgoed kapot en creëren ze trauma’s die generaties lang zullen doorwerken. En is het dieptepunt al bereikt?

Op dit moment maken Oeigoeren zich de meeste zorgen over een acuut gevaar dat iedereen bedreigt, maar hen extra: het coronavirus. Foto’s op internet, ­genomen in een van de kampen, maken veel duidelijk. Je ziet een massa mannen zitten, opgepropt op een met prikkeldraad omheind stuk grond, in lange rijen, bijna schouder aan schouder, handen op de knieën. Donkerblauwe eenheidskledij. De orde van het graf, zelfs het flauwste glimlachje kan er niet af.

Trouw-correspondent Eefje Rammeloo beschreef in de rubriek Megastad hoe men in Shanghai probeert ­fysiek contact en besmetting te voorkomen. In die overbevolkte kampen is dat onbegonnen werk. Oeigoeren huiveren bij de gedachte aan wat er kan gebeuren als het virus de ‘kostscholen’ ontdekt.

Lees ook:

Moeder der Oeigoeren: ‘Niemand geloofde ons’

Al tientallen jaren reist Rebiya Kadeer de wereld over om het verhaal van de Oeigoerse bevolkingsgroep in China te vertellen. Een miljoen Oeigoeren zitten in Chinese strafkampen. Nu nemen de Verenigde Staten hun zaak ook serieus. ‘Wij roepen het al jaren maar niemand geloofde ons.’

Lees ook:

Onderdrukking van Oeigoeren? Volgens China is er niets aan de hand

Gelekte interne Chinese documenten tonen de details van de onderdrukking van Oeigoeren. Maar volgens Peking is er niets aan de hand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden