InterviewHeilige Geest

‘De Heilige Geest heeft iets ongrijpbaars’

null Beeld Fadi Nadrous
Beeld Fadi Nadrous

Met Pinksteren vieren christenen de uitstorting van de Heilige Geest. Wat is dat? De huidige Theoloog des Vaderlands en drie van haar voorgangers laten daar hun gedachten over gaan, ook al blijft het iets ongrijpbaars.

Erik Borgman Beeld Jörgen Caris
Erik BorgmanBeeld Jörgen Caris

Erik Borgman, leken-dominicaan en hoogleraar theologie aan de universiteit van Tilburg

“Iedereen kan de Bijbel lezen, dat is niet voorbehouden aan christenen. Dat je niet alleen ontvanger bent van de boodschap, maar dat je er ook drager van kunt worden, dat is in de katholieke traditie het werk van de Heilige Geest. Die zorgt ervoor dat je contact hebt met Jezus, dat dat iets voor jou is, dat de boodschap aankomt. Het is niet zomaar een verhaal over iemand die ooit op aarde leefde. Nee, Jezus heeft zichzelf nagelaten en dat komt tot ons via de Geest.

Voor mijzelf is de Geest de instantie die God tot een levende realiteit maakt, in onze wereld, in ons leven. We weten daardoor dat God onder ons is, en nog steeds tot ons spreekt en onze voorganger is, tot op de dag van vandaag.

Religie pakt je. Het wordt wel op een lijn gezet met zingeving, maar dat is niet hetzelfde. Het is een beweging die je meeneemt. Jij komt uit het centrum te staan, je wordt meegenomen door de Geest, en dat is onweerstaanbaar. Dat zie je ook in het Bijbelverhaal. De apostelen zaten bij elkaar, er stak een hevige wind op en zij werden naar buiten geblazen. Daar was geen redeneren meer tegen, daar houdt het verstand op. De beweging is altijd vooruit. De Geest is aanwezig en trekt je vooruit.

Ik ben niet zo van het voelen, het is niet zo dat je de Geest wel voelt als je je antenne maar goed afstelt. Het is iets dat je ervaart. Het valt niet altijd samen met wat je zelf prettig vindt, er wordt ook iets gevraagd dat je niet uitkomt. Je wordt naar de wereld gezonden als drager van het koninkrijk Gods, van Gods missie op aarde.

Via de Geest is God er nog steeds en stuurt hij de geschiedenis aan. Dat doet hij via ons. Je wordt steeds teruggezet in de beweging, naar wat God bedoeld heeft met de schepping. Dat is vaak wat anders dan de logica van de wereld zelf. Dat is een morele boodschap.”

Wat is Pinksteren?

Met Hemelvaart is Jezus op een wolk vertrokken, met de belofte dat hij terugkomt. Met Pinksteren wordt de Heilige Geest (waar de duif een symbool van is) over Jezus’ volgelingen uitgestort.

Vuur zet zich vast op hun hoofden en ze beginnen in vreemde talen te spreken, ook wel tongentaal genoemd. Omstanders denken dat ze dronken zijn. De apostel Petrus roept mensen op zich te bekeren en te laten dopen. Diegenen die dat doen vormen een gemeenschap, ze delen hun bezit. Dit wordt gezien als een eerste begin van de kerk.

Claartje Kruijff Beeld Merlin Daleman
Claartje KruijffBeeld Merlin Daleman

Claartje Kruijff, remonstrants predikant in Bussum

“Pinksteren is voor mij het feest van de inspiratie. Dat is een mooi woord, het komt van inspiritus, ingeblazen door de Geest. Inspiratie komt als je jezelf vergeet, en als je geïnspireerd wordt door een ander. Het is als een fakkel die je aan elkaar doorgeeft, vuur en wind, waardoor we aangevuurd worden. Het is ook enthousiasme, van entheos, van God vervuld zijn. Mensen denken daarbij vaak aan iets heel groots, maar het kan heel klein zijn, van mens tot mens, het is dat wat ons leven zin geeft, dat wat geestkracht geeft.

Dat zie je ook bij de apostelen in het Pinksterverhaal. Ze zitten bij elkaar en dan gebeurt er iets. Er komt iets over hen, ze verstaan elkaar op een dieper niveau, er ontstaat iets gezamenlijks. Ik heb geen ervaring met het spreken in tongen, maar ik geloof wel in die diepere grondtoon, die verder reikt dan ons hart. Het is de taal van de liefde waarin je elkaar kunt herkennen.

Omstanders denken dat de apostelen dronken zijn. Misschien waren ze dat ook wel, waren ze in extase, dronken van de Geest. Maar als ik me in die omstanders verplaats, dan zie ik ook mezelf. Misschien sta ik ook te vaak aan de rand en zeg ik: wat doen die mensen gek. Je bent bang, je vertrouwt het niet, je wilt eerst resultaten zien voordat je het gelooft. Maar je kunt ook opengaan, de controle laten varen en zien dat er iets gebeurt uit liefde.

Natuurlijk heeft het verhaal een geloofslading, het is Gods Geest. Die is allang aan het werk, het goede is er al. Maar je kunt dit universeel verstaan. Pinksteren is een uitnodiging aan ons allen om tevoorschijn te komen, met gulheid, lef, solidariteit. Ik ben okay, ik hoor bij een groter verbond. Ik mag de Geest ontvangen, hoe die zich ook uit. Misschien is het wel de bedoeling dat je die niet precies kunt pakken.”

Almatine Leene Beeld Werry Crone
Almatine LeeneBeeld Werry Crone

Almatine Leene, gereformeerd-vrijgemaakt predikant in Hattem en Theoloog des Vaderlands

“In mijn geloof heeft Pinksteren een onmisbare plek, maar het is ook een open plek, de Geest heeft iets ongrijpbaars. De Geest wordt wel vergeleken met de wind. Dat is een mooie vergelijking. De wind kun je niet zien maar je voelt hem wel en je ziet ook wat die doet: dingen laten bewegen.

Als het goed is, kun je wel zien wat de Geest doet, wat de vruchten zijn. Liefde, geduld, zachtmoedigheid, vrede, de Bijbel noemt er nog meer. De Geest is de kracht van God, daardoor komt God dichtbij en kan God jezelf en je leven veranderen.

Dat de Geest in je werkt is niet zomaar leuk en gezellig. Jezus is gestorven voor mensen, hij overwint het kwaad. Hij geeft jou zijn Geest, zijn liefde is in jou. Dat is ook een soort aansporing, een confrontatie met wat er níet goed is. Het is de Geest van de waarheid, van gerechtigheid. Doe het goede en niet het verkeerde. Jezus noemt de Geest ook de trooster. Jezus loopt niet meer op aarde, maar je bent niet alleen, de Heilige Geest woont in jou. Daardoor kun je liefde zien, geduld hebben met mensen, vriendelijk zijn, vrede bewerkstelligen.

De Geest is heilig, het is God. Ik heb er geen beheer over, ik heb hem niet in mijn broekzak. Ik kan erom bidden, om vragen, maar ik kan die niet voor mijn karretje spannen. Dat is maar goed ook, anders zou ik bepalen wat er gebeurt, en dan komt het niet goed. Zonder Geest is geloven lastig zonder dat ik precies weet hoe het werkt. De Geest woont en werkt in je, maar dat kun je niet altijd onderscheiden van wie je bent. Het is de beste vorm van wie je bent, je beste jij. Leven zoals Jezus lukt bijna niet, maar het mooie is dat je het niet alleen hoeft te doen. De Geest laat je dingen doen die je niet voor mogelijk had gehouden.”

Samuel Lee Beeld Werry Crone
Samuel LeeBeeld Werry Crone

Samuel Lee, voorganger in een Pinkster-migrantenkerk in Amsterdam, theoloog aan de Vrije Universiteit

“Pinksteren betekent voor mij de geboorte van de moederkerk. Die is niet ontstaan in een tempel of in een synagoge, maar op straat, buiten het systeem. In die kerk zijn mannen en vrouwen gelijkwaardig. Na de uitstorting van de Heilige Geest, heeft Petrus het in zijn toespraak tot de menigte immers over zonen en dochters. Het is een kerk voor alle volken, en dus tegen discriminatie of racisme. We zijn allemaal broeders en zusters. En in die gemeenschap is geen armoede.

De discipelen hebben ervaring met de Heilige Geest. Of zij letterlijk vuur op hun hoofd hebben gehad weet ik niet. Zij hebben wel het innerlijke vuur ervaren, dat geeft leven en warmte, en het zet aan tot verandering, tot passie.

Zelf koppel ik de Heilige Geest aan het geloof in Jezus Christus. Als je de Geest ervaart in je leven, betekent dat dat je 24 uur per dag een connectie hebt met het goddelijke, met Christus. Je voelt je verbonden als je auto rijdt, een mooie boom ziet, als je eet. De Heilige Geest is daarnaast gekoppeld aan mijn geweten, het is een stem die tot mij spreekt en mij zegt: Samuel, nu ben jij niet goed bezig.

De Heilige Geest heeft ons met Pinksteren een nieuwe taal gegeven. Op die Pinksterdag kon iedereen de tongentaal van de discipelen begrijpen en zij voelden zich daardoor met elkaar verbonden. Ik spreek ook in tongen. Dat doe ik niet per se in mijn kerk, maar als ik privé bid. Het is een andere taal, zonder grammatica en ik kan het ook niet op commando doen. Het is als het gewone praten in je mond, de klanken rollen er zomaar uit. Misschien is het ook zoiets als prevelen bij een rozenkrans. Ach, het is een mysterie en moeilijk uit te leggen.

Het lijkt soms alsof mensen die in tongen spreken, beter zijn of spiritueler dan anderen. Maar niet het spreken in tongen is het teken dat je vervuld bent van de Heilige Geest, maar de onvoorwaardelijke liefde voor diegenen die je normaliter niet liefhebt. De Heilige Geest is niet exclusief voor Pinksterkerken, ze is van alle kerken, van ons allemaal.”

Lees ook:
Theoloog Arjan Plaisier: Hoog tijd dat de christelijke spiritualiteit een nieuw leven krijgt

Het christendom heeft een rijke spirituele traditie, maar in de protestantse kerk heeft volgens theoloog Arjan Plaisier het Woord te veel de overhand. Christelijke spiritualiteit is het waard een nieuw leven te krijgen, vindt Plaisier. Ervaringen uit de Pinksterbeweging kunnen daarbij een handje helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden