ColumnStijn Fens

De gebarentolk bij de tv-mis, het is wennen

Een aantal dingen die ik mij ga herinneren van deze krankzinnige coronatijd: dagelijks om kwart over twee de nieuwste coronacijfers, het exterieur van het Erasmus MC, afgepeigerde gezichten van zorgmedewerkers, het grote gemis, de merel die zong op station Utrecht Overvecht, de boom tegenover mijn huis die elke dag groener werd, Henk Krol die vrolijk nog een nachtje ging slapen over de onrust in zijn partij en natuurlijk de gebarentolken.

Nu de voetballers en artiesten zich noodgedwongen hebben verschanst in hun huisstadions en thuistheaters en daar hun schijnbewegingen en kunsten laten zien, is er ruimte voor nieuwe sterren zoals de gebarentolken. Met als grootste ster Irma Sluis, die al een paar weken voor een miljoenenpubliek premier Rutte terzijde staat. De media hebben zich op haar gestort. ‘Miljoenen kijkers gefascineerd door gebarentolk Irma Sluis’ (‘SBS Shownieuws’). ‘Heel Holland houdt van Irma Sluis’ (Linda.nl). ‘Hamsterende gebarentolk Irma Sluis groeide uit tot een baken in de crisis’ (NRC Handelsblad). ‘Ik schrijf ook over Irma Sluis!’ (Stijn Fens, Trouw).

 Vingerwapper, klauw klauw!

De mooiste terugvertaling van Irma’s beroemde gebaren voor hamsteren, vond ik trouwens op de site van Elsevier Weekblad: ‘vingerwapper, klauw klauw!’ Op dezelfde site las ik ook dat er in Nederland tienduizenden doven zijn en dat maar liefst 10 procent van onze bevolking slechthorend is. Voor de katholieken onder hen is dit in zekere zin een genadevolle tijd. Sinds kort wordt ook bij de eucharistievieringen op de televisie een gebarentolk ingezet.

Ik moet daar, zelf goed horend, een beetje aan wennen. Het is zo druk in beeld geworden.

Afgelopen zaterdag keek ik naar de paaswake uit Roermond op mijn quarantainetelevisie, mét rechtsonder in beeld een gebarentolk. Hij ging er eens goed voor staan. Op zijn kleding was niets aan te merken. Een grijs jasje met daaronder een zwart overhemd. Op zijn linker revers droeg hij prominent een button, maar wat daar precies op stond was helaas niet goed te zien.

De tolk was onvermoeibaar

De gebarentolk kon flink aan de bak. De rooms-katholieke paaswake telt maar liefst negen lezingen, zeven uit het Oude Testament en twee uit het Nieuwe Testament, die de heilsgeschiedenis van de mensheid vertellen. Ik moet zeggen: de onbekende tolk was onvermoeibaar. Een kleine greep uit zijn vertalingen. ‘En God zag dat het licht goed was’ (Genesis): blik omhoog, vinger die naar de hemel wijst, blik omlaag en dan twee duimen omhoog. ‘Hij maakte van de zee droog land en de wateren spleten vaneen’ (Exodus): handpalmen tegen elkaar en dan een verdelend gebaar. En de engel die in het evangelie van Mattheüs de steen bij het graf wegrolde straalde als een bliksemschicht en zijn kleed was ‘wit als sneeuw’: dwarrelend gebaar met beide handen van boven naar beneden.

Het was een mis op zich, daar rechts in beeld.

Maar het was wel veel allemaal. De gezangen tijdens de mis werden ook nog eens ondertiteld. Ik dacht: is dat niet dubbelop? Dat bleek niet zo te zijn. Gebarentaal is voor doofgeboren mensen veel toegankelijker dan de standaard beschikbare ondertiteling, las ik in een toelichting bij de mis. Begrijp me niet verkeerd: ik gun doven en slechthorenden zoveel mogelijk vertaling als mogelijk, maar als je alles wél goed kan horen, wordt het kijken naar een televisiemis wel een heel andere, veel onrustiger ervaring

En nog iets. Gerard Reve schreef ooit, doelend op het gebruik van het Latijn in de katholieke eredienst, dat ‘de onuitsprekelijke dingen’ het beste in een ‘geheimtaal’ konden worden uitgesproken. Nu tijdens tv-missen woorden als ‘want dit is mijn lichaam dat voor u gegeven wordt’, niet alleen worden uitgesproken in het Nederlands, maar ook in gebarentaal worden weergegeven, verdwijnt daarmee voor mij het mysterie. Bij een persconferentie van premier Rutte kan nooit te veel uitgelegd worden, bij de liturgie juist wel.

Alle bijbels op een stapel

Even dacht ik erover om alle bijbels die ik in huis had, op een stapel voor de televisie te leggen, zo’n beetje rechts voor het toestel. Met een beetje geluk zou de gebarentolk dan onzichtbaar worden en mijn zicht op het mysterie van het geloof weer vrij zijn. Maar toen dacht ik aan al die katholieke doven en slechthorenden. Hoe dit alles een zegen voor hen was.

De gebarentolk trekt nu een moeilijk gezicht en maakt met de rechterhand ritmisch een happend gebaar. Terugvertaald: ik moet niet zo zeuren.

Trouw-redacteur Stijn Fens volgt de katholieke kerk al decennia op de voet en schrijft columns over het geloof en zijn persoonlijk leven. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden