null Beeld

BoekrecensieReligie

De eeuwige nar is een prikkelend, uitdagend en dwars essay over het kloosterleven

De eeuwige nar. De toekomst van het religieus gemeenschapsleven
Frank G. Bosman
Berne Media
126 blz.
€ 14,50
★★★★☆

De schrijver

Frank Bosman (1978) werkt aan de faculteit katholieke theologie van de Universiteit van Tilburg, waar hij als ‘cultuurtheoloog’ speurt naar religieuze elementen in de hedendaagse cultuur. Daarbij beperkt hij zich niet tot de erkende, hoge ­literatuur en kunst. Ook in Harry Potter, Netflix-series en de wielersport vindt hij menig spoor van het christelijke verlossingsverhaal; zijn vorige boek, het Engelstalige Gaming and the Divine, is zelfs helemaal gewijd aan de theologie van videospellen. Bosman is niet alleen op papier actief, maar ook op radio en tv, in tweets, blogs en podcasts.

De thematiek

De eeuwige nar schreef Bosman als essay om de negenhonderdste verjaardag van de norbertijner kloosterorde te vieren. Hoewel? Valt er wel wat te vieren nu in het ene na het andere klooster het licht uitgaat? Is het niet eerder tijd voor een grafrede? Of een geïnspireerd plan om het tij te keren? Zinloze exercitie, vindt Bosman. We kunnen er ons beter bij neerleggen dat de secularisatie niet meer te stuiten is en dat mensen die ‘nog’ geloven, gewoon een beetje gek zijn. De enkeling die vandaag de dag nog besluit het klooster in te gaan, mag zelfs knettergek heten: wie vrij­willig afziet van het postmoderne recht op luxe, seks, autonomie en dwarsigheid, is volgens de hedendaagse heidense buitenwereld al helemaal niet goed bij het hoofd. Maar is dat treurig? Nee, want dat behoedt een christen voor hoogmoed. En, minstens zo belangrijk, het etiket ‘gek’ geeft ook vrijheid en ruimte voor sociale kritiek, zoals de hofnar indertijd de taak had om de koning te bespotten. En dat linkt Bosman enthousiast aan dat tijdens het carnaval in bijvoorbeeld Oeteldonk de maatschappelijke machtsverhoudingen opeens op hun kop worden gezet, net als in de Bergrede.

Opvallendste stelling

De christelijke geschiedenis blijkt een rijke traditie van heilige dwazen te kennen. Zo liep Jesaja drie jaar in de blote kont rond, sleepte Simeon van Emesa een dode hond achter zich aan en preekte Franciscus voor de vogeltjes – gedrag dat je toch al gauw toeschrijft aan wat we tegenwoordig op ons vriendelijkst ‘verwarde personen’ noemen. Ook Jezus (houd u vast) zou in wezen een clown geweest zijn: met zijn intocht (een ‘circusparade’) in Jeruzalem op de rug van een ezelin stak hij de draak met de autoriteiten, zo citeert Bosman de Amerikaanse theoloog Harvey Gallagher Cox. Bekend en herkenbaar is daarnaast natuurlijk het verhaal over hoe Jezus zelf wreed werd bespot, met de purperen mantel, de doornkroon en het bordje ‘INRI’ op het kruis. En schreef niet Paulus al “Wij zijn dwaas omwille van Christus”?

Mooiste zin

“Omarm het beeld dat de wereld van je heeft – dwaas, gek, clown, achterhaald, overwonnen, relict, relikwie. Omarm dat beeld en draai het om: het is niet je veroordeling, het is je roeping, treur er niet om, maar wees er juist blij mee.”

Redenen om dit boek niet te ­lezen

Een warmbloedig en panoramisch geloof is uiteraard prachtig, maar Bosman laat zich wel erg gemakkelijk inpakken door de commerciële reli-erotiek van Lady Gaga, hoe intelligent en oprecht katholiek het goede mens verder ook mag zijn. Te meer omdat hij, met de filosoof Alain de Botton, opmerkt dat de kerken nog de enige maatschap­pelijke instanties zijn die ook de ontwrichtende krachten van seks durven te benoemen.

Redenen om dit boek wel te ­lezen

Leuk extraatje: het hoofdstuk over nonnen en monniken uit de populaire cultuur, zowel als nar (denk aan Whoopi Goldberg in Sister Act), als in de rol van tiran, hysterica, detective en boef. Een smeuïg, speels en toch ook serieus essay. En prikkelend, uitdagend en lekker dwars. Want zo bij de postmoderne tijd is Bosman zelf uiteindelijk toch weer wel.

Lees ook:

Zijn klooster werd zwaar getroffen, maar toch zegt Bernardus Peeters: ‘In deze pandemie is Pasen te zien, daar waar God is’

Dom Bernardus Peeters is sinds 2005 abt van Abdij Koningshoeven in het Brabantse Berkel-Enschot. Zijn kloostergemeenschap werd zwaar getroffen door corona en ook hijzelf werd ziek. ‘Plots ben je een gevangene in je eigen huis.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden