De Dordtse leerregels zijn na 400 jaar nog steeds een twistpunt

De Nationale Synode in de Dordtse Grote Kerk. Beeld ANP

De eeuwenoude Dordtse leerregels staan een aansluiting van de remonstranten bij de PKN in de weg.

Zowel aan de orthodoxe als aan de progressieve kant van de Protestantse Kerk in Nederland is de erkenning door de PKN van het pijnlijke verleden met de vrijzinnige remonstranten goed gevallen. Maar beide vleugels verschillen hemelsbreed over de volgende stap.

“Wij hopen dat dit een opstap is naar samengaan met de remonstranten”, reageert Jan Offringa, hoofredacteur van de website liberaalchristendom.nl, op de verzoenende woorden van PKN-topman René de Reuver. Bij de Dordtse synode vierhonderd jaar geleden, werden remonstrantse predikanten met hun vrije geloofsopvattingen de calvinistische kerk uitgezet. Daarmee was de eerste protestantse kerkscheuring een feit. De Reuver noemde dat gisteren, voor het eerst in de kerkhistorie, ‘een pijnlijk moment’.

Voor het kleine remonstrantse kerkgenootschap is er nu een lelijk vlekje in de verhouding met de grote, brede PKN weggewerkt. Maar van aansluiting bij de PKN kan geen sprake zijn, zolang de Protestantse Kerk nog steeds de leer als uitgangspunt heeft zoals die 400 jaar geleden is vastgelegd in de Dordtse Leerregels. Die zijn uitgesproken anti-remonstrants van karakter: er wordt vanuit gegaan dat God al voordat de mens ter wereld komt, heeft beschikt over zijn lot, en dat de mens daarin geen aandeel heeft. Voor orthodoxe protestanten, ook binnen de PKN, is dit de essentie van het geloof.

Liberaal theoloog Offringa weet dat ook, daarom kan de PKN volgens hem niet af van de Dordtse Leerregels. Maar hij ziet ook dat dat vierhonderd jaar oude document de door hem gewenste fusie met de remonstranten in de weg staat.

Lossere omgang

Zijn oplossing: een formulering bedenken voor een lossere omgang met de Dordtse Leerregels, die ze niet te letterlijk neemt en die ruimte laat voor gelovigen die net als de remonstranten meer uitgaan van de verantwoordelijkheid van de mens. ‘Een dynamische binding met het verleden’ noemt predikant Offringa dat.

Voor de orthodoxe stroming binnen de PKN, verenigd in de Gereformeerde Bond, is dat geen optie. “Dat lijkt me geen goed idee”, verwoordt Jan Verhoeven, tweede voorzitter van de de Gereformeerde Bond die stemming.

Voor de orthodoxen zijn de Dordtse Leerregels nog net zo actueel als vier eeuwen terug, al moet hij zeggen dat de bekendheid ook in zijn eigen kringen ‘beter zou kunnen’. De leiding van de PKN moet wat hem betreft de Dordtse Leerregels vooral niet relativeren, maar er alles aan doen ‘ze op de agenda te houden’ op de manier waarop ze ooit zijn bedoeld.

Verhoeven zou niet willen zeggen dat de PKN met de erkenning van het leed bij de Dordtse synode, richting vrijzinnigheid neigt. “Maar er is wel een tendens de kerk te zien als regenboogkerk, met allerlei kleurtjes die elkaar aanvullen. Maar we zijn niet complementair, we zijn met elkaar één kerk.”

Dat de leiding van de PKN in gesprek is met de remonstranten, kan Verhoeven waarderen. Maar hij vindt het harder nodig dat de PKN het ‘remonstrantisme’ lokaliseert en bestrijdt. Daarmee doelt hij op de remonstrantse slogan ‘Geloof begint bij jou’. “En dat leeft ook binnen de PKN”, zegt hij afkeurend.

Theologische vernieuwingsbeweging Op Goed Gerucht meldt dat ‘een heel groot deel van de PKN remonstrants denkt’, zoals voorzitter René van der Rijst het uitdrukt. Het lijkt hem het beste geen nieuwe discussies uit te lokken over de Dordtse Leerregels, maar ze zelf niet te letterlijk te nemen. “Ze zijn vrijwel onbegrijpelijk, maar laat ze maar lekker staan.”

Lees ook:

Na 400 jaar hebben de protestantse kerk en de remonstranten zich verzoend

De remonstranten krijgen geen excuses. Maar de Protestantse Kerk erkent het leed dat hun is berokkend met uitzetting.

Remonstranten flirten met de PKN, 400 jaar na dato

De vrijzinnige remonstranten zoeken 400 jaar nadat ze uit de gereformeerde kerk werden gezet, toenadering tot de brede Protestantse Kerk in Nederland. In een doopdienst in Rotterdam wordt het karakter duidelijk van dit kleine vrijzinnige kerkgenootschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden