In de schaduw van de minaret

De dood van de strijder tegen tribaal geweld

Bin Yasir, de broer van de vermoorde Afzal Kohistan, tijdens een persconferentie begin april. Beeld EPA

Wat is de ergste gesel van de moslimwereld? Extreme islam of tribalisme?

In het noorden van Pakistan ligt de stad Abottabad. In 2011 liet Osama bin Laden daar het leven. Hij was de icoon van de extreme islam. Bijna acht jaar later, afgelopen maart, was er opnieuw een liquidatie in Abottabad, nu niet uitgevoerd door Amerikaanse commando’s maar door ‘onbekende schutters’. Slachtoffer was Afzal Kohistani, bekend door zijn felle campagne tegen tribaal gewoonterecht in zijn geboortestreek, het bergdistrict Kohistan.

Zijn activisme begon kort na de dood van Bin Laden. Aanleiding was een videootje dat vier gefilmde meisjes het leven kostte. En ook een zusje van twaalf, dat niet eens in beeld komt. Het filmpje verdient zelfs geen bloeddruppel ter grootte van een speldeknop, behalve in Kohistan met zijn tribale ‘rechtbanken’, jirga’s, bevolkt door stamoudsten met bizarre ideeën over schuld en straf. Volgens hen hadden de meisjes de samenleving onteerd. De jirga liet ze na weken folteren de keel afsnijden. Afzal weet dat van ooggetuigen. Die moesten toekijken bij de ‘executies’ en de bevolking geruststellen dat de jirga, onder leiding van een man Gods, zijn werk goed had gedaan.

Vuile was

Wat toont de video? Vier bedeesde meisjes, ongeveer achttien jaar, met hoofddoek, zittend op de grond. Ze klappen en zingen wat. Twee broers van Afzal dansen sierlijk. Het zou op een bruiloft zijn gebeurd.

De video staat op internet, apart of verwerkt in de documentaire ‘Unveiled: Honour Killings’. De journalist Haseeb Khawaja beet zich samen met Afzal in het onderwerp vast. De verbijsterende documentaire duurt anderhalf uur.

Het echte probleem ontstaat pas een jaar later, als de dansvideo ineens circuleert op mobieltjes. Hoe? Onduidelijk, en dat geldt ook voor de vraag wie de maker was. Hoe dan ook, de ‘vuile was’ hangt buiten en dus moet er bloed vloeien.

Afzal slaat alarm. Twee commissies zoeken in Kohistan naar de meisjes. Ze gaan de hopeloze strijd aan met de tribale doofpot. Probeer in dit berglandschap maar eens vier vrouwen te vinden die zogenaamd, zo wil de doofpot, intussen zijn getrouwd. Die overal en nergens wonen, niemand weet waar precies, en waarschijnlijk zijn begraven. Een opgetrommeld meisje liegt dat ze een van de vier is. Een deel van de onderzoekers trapt erin. Ook justitie kan het niet eens worden. Een lagere rechter wil per se zelf de meisjes zien, maar stuit op een veto van de familie. Dan ineens bepaalt een helderziend hooggerechtshof dat de meisjes nog leven. Zaak gesloten.

Traditie

Liquidaties zijn in de bergen van Kohistan even gewoon als koud weer, zegt een commissielid. Journalist Khawaja botst op vijftig andere jirga-moorden. Als we zoiets toelaten, stort ‘ons systeem’ in, zegt een notabele over de dansvideo. Maar een ander zegt: de traditie is onze moordenaar. Kohistan bestraft contact tussen mannen en vrouwen die niet getrouwd zijn of familie met de dood.

Na weer een jaar volgt de moord op drie broers van Afzal, niet de dansers, want die zijn ondergedoken. ­Afzal ziet af van bloedwraak. Daarmee verstoort hij de tribale ‘rechtsorde’. Oeroude codes vereisen dat hij wel wraak neemt, maar hij kiest voor moderniteit en ­belaagt de jirga-rechters met de officiële justitie en publiciteit. Uiteindelijk met succes. Vorig jaar heropende justitie de zaak. In december bekenden vier mannen drie meisjes te hebben gedood. Maar intussen floreert onverminderd de gerechtigheid van de jirga’s. Er zullen nog vele Afzals nodig zijn.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Lees ook: 

Een taaie cultuur van vrouwenhaat

Jyoti Singh Pandey werd verkracht, Malala Yousafzai neergeschoten. De één in hindoeïstisch India, de ander in islamitisch Pakistan. De landen hebben een diepgewortelde vrouwenonderdrukking gemeen. Waar komt die toch vandaan?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden