null Beeld

MinaretEildert Mulder

De dochter van Soekarno is geen moslima meer, en dat is een schok in Indonesië

Eildert Mulder

Sukmawati Sukarnoputri voelde zich al langer niet thuis in de islam. De dochter van de eerste president van Indonesië, Soekarno, had met de godsdienst van Mohammed een soortgelijke relatie als een transgender met het foute lichaam.

Toch was haar bekering tot het hindoeïsme, afgelopen dinsdag bezegeld in een ritueel op Bali, een schok. In het Nederland van begin jaren zestig was de overstap van prinses Irene naar het katholicisme al een bittere pil voor veel orthodoxe protestanten. In Indonesië zal het feit dat de dochter van de grondlegger van de onafhankelijkheid breekt met de islam nog wel harder aankomen. De sharia stelt zelfs de doodstraf op verlating van de islam. Er zijn hindoes die in de bekering van Sukmawati de vervulling zien van een profetie van de vijftiende-eeuwse hindoepriester Sabdapalon. Hij vervloekte een hindoekoning die moslim was geworden en voorspelde dat na vijf eeuwen Java weer hindoeïstisch zou worden.

Ze riskeerde aanklachten wegens blasfemie

Vooralsnog blijft Indonesië het land met de meeste moslims ter wereld, een kleine kwart miljard, tegenover zo’n dertig miljoen andersgelovigen. Hoezeer Sukmawati al bezig was mentaal afstand te nemen van de islam bleek in 2018 en 2019, toen ze aanklachten wegens blasfemie riskeerde. In 2018 ‘beledigde’ ze op een modefestival in een gedicht de hidjab en de gezongen Arabische oproep tot gebed, de azan. Ze zei de traditionele haardracht van Indonesische vrouwen mooier te vinden dan de hidjab. Ook klonk volgens haar een Indonesische ballade beter dan ‘jullie azan’. Ze zei niet ‘onze azan’. Een jaar later vroeg ze: “Wie heeft Indonesië bevrijd, mijn vader of Mohammed?”

Met tranen in de ogen bezwoer ze dat ze nooit de bedoeling had gelovigen te kwetsen. Mogelijk heeft dat haar behoed voor een veroordeling. De sharia hecht veel gewicht aan de intentie van een daad. Al brengt een goede bedoeling niet altijd redding. Dat ondervond de voormalige gouverneur van Jakarta, Ahok. In 2016 sloeg hij tegenstanders om de oren met een koranvers dat ze volgens hem verkeerd tegen hem gebruikten. Volgens zijn vijanden had hij als christen het recht niet de Koran uit te leggen. Ze begonnen een felle campagne. Ook Ahok beriep zich op goede bedoelingen, maar belandde toch zes maanden in de cel.

De oud-gouverneur van Jakarta kreeg zes maanden cel

Nou is er wel een verschil tussen Sukmawati en Ahok, behalve christen ook een etnische Chinees, een combinatie die niet altijd in je voordeel werkt in Indonesië. Sukmawati is een een soort aristocrate: vanwege haar vader en ook vanwege diens moeder, die tot de Balinese adel behoorde. Zo iemand prop je minder gauw in een cel.

En nu dus haar bekering. Eeuwenlang was het hindoeïsme de overheersende religie op de enorme archipel. Eigennamen herinneren aan dat verleden, en ook de naam van de vliegmaatschappij Garoeda. In de hindoemythologie is de garoeda een combinatie van een mens en een adelaar, bereden door de god Vishnu. Toen vanaf eind zestiende eeuw de Nederlanders hun intrede deden in de archipel had de islam het gewonnen van het hindoeïsme, behalve op Bali. Ook Soekarno’s Balinese moeder was hindoe. Zijn vader was moslim. Met zijn pancasila-leer probeerde Soekarno de verschillende godsdiensten in harmonie samen te laten leven.

Sukmawati, ook nog eens de zuster van de latere president Megawati, krijgt steun van haar familie. Dat is opvallend, in een periode waarin een harde islam in Indonesië de mildere varianten van die godsdienst diep in de verdediging drukt.

In de rubriek ‘In de schaduw van de minaret’ leest u bespiegelingen over de islamitische wereld van Eildert Mulder, arabist en oud-redacteur van Trouw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden