null Beeld
Beeld

ColumnWelmoed Vlieger

De belangrijkste vraag: wat heb jij zelf gedaan?

Vlak voor het tumult van de Tweede Kamerverkiezingen, las ik in deze krant het bijzondere verhaal van de inmiddels 94-jarige oud-diplomaat Edy Korthals Altes. Hij beschrijft een indringende ervaring die hij in 1984 had en die zijn leven voorgoed veranderde. Het was een droom waarin het gelaat van Christus hem aankijkt: ‘En jij? Wat heb jij gedaan, met jouw mogelijkheden op dit kritieke moment?’

Deze ervaring leidde bij Korthals Altes tot wat hij ­beschouwt als de centrale vraag van onze tijd: waar ­richten wij ons op, wat is onze diepste motivatie?

Ik heb tijdens de verkiezingscampagne heel veel voornemens, beloftes en slogans langs zien komen, maar een antwoord op die cruciale vraag van Korthals Altes ontdekte ik niet. Zijn vraag komt dan ook niet voort uit ambitie of pragmatisme – het is een gewetensvraag. En die komt doorgaans pas naar boven als een mens, een organisatie of politieke partij, of zelfs een ­hele samenleving, in een diepe crisis verkeert die geen oppervlakkigheid, geen omcirkelende bewegingen of sluiproutes meer verdraagt.

Dat was bij Korthals Altes, die op dat moment ambassadeur van een Nato-lidstaat was, ook het geval. Hij worstelde al maanden met een gewetensconflict rond de wapenwedloop in de Koude Oorlog die op dat moment gaande was. Zijn functie als ambassadeur verplichtte hem tot loyale uitvoering van het Nato-beleid. De ervaring, die hij zelf een ‘bevrijding’ noemt, leidde tot een artikel dat – tegen de wil van de minister – in Trouw werd gepubliceerd, met zijn ontslag tot gevolg.

Nu was dat ontslag niet zozeer bevrijdend voor Korthals Altes. Hij had het namelijk uitstekend naar zijn zin als ambassadeur, een ‘prachtig leven’, zoals hij het zelf noemt. De bevrijding zat hem in het feit dat hij stelling nam, voor zijn diepste overtuiging ging staan. Dat kon hij, denk ik, omdat er uit die indringende nachtelijke ontmoeting een belofte sprak: achter de zekerheden, achter de uiterlijke praal en de schijn­bare rust, ligt mijn Naam.

Een diepe crisis in onze samenleving

Onze samenleving verkeert in een diepe crisis, en niet alleen door het coronavirus. Het is veel fundamenteler dan dat. Het toeslagenschandaal laat zien dat de rechtsstaat onder grote druk staat, dat herstel van checks-and-balances noodzakelijk is. Er is woningnood, gebrek aan sociale zekerheid, de ellende in Groningen. Ondertussen grijpt het identiteitsdenken in de politiek en het onderwijs verder om zich heen en wordt kritiek hierop met toenemende argwaan bekeken.

Het gevolg is dat een groeiende groep mensen steeds verder van de samenleving en van de politiek afdrijft en niet meer wordt bereikt. Een krachtige, verbindende ­visie en de wil om een betere band met burgers te krijgen, ontbreekt bij veel politieke partijen. Het zijn in zichzelf gekeerde netwerken geworden, waarin eigenbelang – de zorg voor de eigen positie of het eigen gelijk – het te vaak wint van maatschappelijke noden en ­belangen.

Waar richten wij ons op, wat is onze diepste motivatie? Is het de mens die we zelf zijn of dat wat boven ­onszelf uitstijgt? Nu het rumoer van de verkiezingen is afgenomen, lijkt me dit een relevante vraag. Eén die misschien wel aanmoedigt om op weg te gaan, om ­stelling te nemen, om van koers te veranderen.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wijsbegeerte en wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Lees ook:

Traditioneel is Nederland het land van vertrouwen, maar er broeit iets

In een democratie moeten mensen elkaar recht in de ogen kunnen kijken, vindt Martha Nussbaum. Van oudsher zit dat in Nederland wel goed: er is groot vertrouwen in politiek en instanties. Maar er broeit iets.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden