InterviewTransgender

De Amerikaanse Abby Stein is rabbijn, maar dan wel op haar manier

Transgender auteur, activiste, blogger en rabbijn Abby Stein.Beeld Getty Images

Al van jongs af aan was duidelijk dat Abby Stein, die opgroeide in het ultra-orthodoxe jodendom, rabbijn zou worden. Dat werd ze. Maar ze werd ook de eerste transpersoon in de chassidische gemeenschap. Morgen spreekt ze voor de Amsterdamse gemeente Beit Ha Chidush.

Zodra het over de heilige teksten gaat, rolt Abby Stein (28) haar bureaustoel naar achteren, en loopt ze naar de boekenkast. Ze neemt haar laptop mee om iets te laten zien met de webcam, en houdt stil bij de plank waar de Thora, de Bijbel en de Koran naast elkaar op een rij staan. Alledrie raakt ze ze even aan. Haar vinger blijft haken bij een Hebreeuwse letter op de rug van de Thora.

Via een videoverbinding met haar huiskamer in Manhattan, New York, vertelt de joodse activiste over haar leven. Stein werd geboren in een ultra-orthodox joods gezin in de wijk Williamsburg. Haar familie stamt direct af van een geëerde rebbe, zoals de hoogste geestelijken binnen het chassidisme heten. Ze zou rabbijn worden, dus ging ze van jongs af aan naar yeshiva, waar ze haar bevoegdheid haalde. Maar een paar jaar later kwam ze in botsing met de gemeenschap, vanwege haar coming- out als transgender.

In haar boek ‘Becoming Eve. My Journey from Ultra-Orthodox Rabbi to Transgender Woman’ dat in november uitkwam, beschrijft ze hoe ze haar weg vond. Het staat in regenboogletters op het shirt dat ze vanmiddag draagt: ‘On my own derech’. Ze licht toe dat derech Hebreeuws is voor ‘pad’. “In de gemeenschap zeggen ze over mensen zoals ik dat we ‘van het pad’ geraakt zijn. Maar dat klopt niet: ik ben op mijn eigen pad.”

Finesses van de joodse geschiedenis

Ze reist nu als activiste de wereld over, en ze zou ook naar Amsterdam zijn gekomen, ware het niet dat het coronavirus uitbrak. In plaats van een bezoek in levenden lijve geeft ze een lezing per videoverbinding, georganiseerd door de progressief-joodse gemeente Beit Ha Chidush. Zij vieren morgenavond Pride Sjabbat, en de lezing van Stein is onderdeel van hun online bijeenkomst.

Het heeft iets liefkozends, zoals haar vinger even op de Thora rust. Haar liefde voor de religie is een constante, een van de weinige dingen die hetzelfde bleven tijdens al de veranderingen die ze de afgelopen jaren doormaakte. Ze vertelt graag over het jodendom: binnen tien minuten heeft ze al drie links naar relevante Wikipediapagina’s doorgestuurd over de finesses van de joodse geschiedenis. “Het is grappig”, zegt ze. “Hoe minder strikt en radicaal ik werd, hoe interessanter ik religie ben gaan vinden.”

Veiligheidsspelden

Dat ging niet zonder pijn. Haar eerste herinnering is van toen ze vier jaar was, vertelt ze. “Ik had een handje veiligheidsspelden gepakt, en daarmee prikte ik in dat ene specifieke lichaamsdeel dat ik zo haatte. Hoe ik daarbij kwam, weet ik ook niet. De chassidische gemeenschap is natuurlijk bekend vanwege de extreem ver doorgevoerde scheiding van de seksen. Ik zag dus geen naakte mensen, ook mijn zussen of moeder niet, dus ik had geen idee hoe het er bij vrouwen uitzag. Seksuele voorlichting kregen we ook niet.”

Op zesjarige leeftijd begon ze uit het spaarzame leesmateriaal wat thuis te vinden was – Engelstalige publicaties hielden haar ouders namelijk zo veel mogelijk buiten de deur – krantenknipsels te verzamelen over orgaantransplantaties. “Ik was gefascineerd door alle soorten transplantaties: handtransplantaties, beentransplantaties: wauw. Ik dacht: als ik ouder ben, dan ga ik naar de dokter, en dan zeg ik: ‘Hee, heb je een volledige lichaamtransplantatie?’.”

Toen ze negen was, en meer kennis verzamelde, kwam ze erachter dat dit niet werkte, vertelt Stein. “Huilend gooide ik al die knipsels weg. Toen schreef ik een gedicht aan God. Dit zijn de eerste regels.”

Heilige Schepper,
Ik ga nu slapen, en ik zie er uit als een jongetje. Ik smeek u, als ik morgenochtend opsta, wil ik een meisje zijn. Ik weet dat u alles kunt, en dat niets te moeilijk is voor u, dus alstublieft, ik ben een meisje, waarom kan ik er niet uitzien als een mooi meisje?! Als u dat doet, beloof ik dat ik een goed meisje zal zijn. Ik zal de allernetste kleding dragen, luisteren naar alles wat mama en papa vragen, en alle geboden houden die meisjes horen te houden, zo goed als dat mogelijk is.

Uit je woorden blijkt dat je niet bang was dat God je zou afkeuren. Hoe wist je dat?

“Ik heb nooit gedacht dat mijn wens zondig was, omdat niemand me dat ooit had verteld. Ik dacht dat ik de enige in de wereld was. Het leek me dus niet zo moeilijk voor God om hier iets aan te doen. En sowieso was me geleerd dat God alles kan doen, dus ik dacht: dit kan ik gerust vragen. Door de afgeschermde opvoeding die ik kreeg, zonder Engelstalige media en zonder internet, wist ik niet eens dat er homoseksuele mensen bestonden. Ja, ik wist dat er in de Bijbel iets over stond, maar ik dacht dat dit iets van vroeger was, en nu niet meer voorkwam. We hadden het er nooit over.”

Duivel

“Pas toen ik twintig was, en al getrouwd was en een zoontje had gekregen, leerde ik dat er transgendermensen bestaan. Tegen het einde van 2011 ging ik voor het eerst online om er meer informatie over te vinden. Het eerste wat ik googelde was: of een jongen in een meisje kan veranderen.

Ik heb nog hard geprobeerd om een manier te vinden om mijn gezin bijeen te houden. Uiteindelijk zijn mijn vrouw en kind door de gemeenschap gedwongen bij mij weg te gaan. Er kwam heel wat kijken bij mijn vertrek uit de gemeenschap. Ik moest eerst Engels leren en mijn high school-diploma halen. De haat die op je afkomt, is groot. Ik ben ‘de duivel’ genoemd, ‘crimineel’, en als er kinderen in het spel zijn, zoals bij mij het geval was, worden ze echt wild. Ze hebben mijn telefoon gehackt, ze hebben privé-detectives gehuurd, alles gedaan om me tegen te houden. Maar ik heb het doorstaan, met de hulp van Footsteps, een organisatie die al zo’n tweeduizend ex-chassidische mensen heeft bijgestaan. Nu laten ze me met rust.”

Wanneer wist je dat je weg moest gaan?

“Het omslagpunt kwam toen mijn zoon geboren werd. In de negen maanden van de zwangerschap vroeg ik me af: hoe ga ik een goede ouder worden? Ik wist dat je een kind moest leren om het ware leven te leiden. Dat wil zeggen: een leven dat waar is voor henzelf. Zo wordt het ook geleerd in het chassidische jodendom – toen die beweging 250 jaar geleden werd opgericht, lag de focus vooral op het innerlijke, in plaats van op het uiterlijke. Daarom wist ik al snel: een kind opvoeden, dat gaat mij niet lukken. Ik ben niet eens een goed zelf. Hoe kan ik een mens dan helpen trouw te worden aan zichzelf?”

Hoe heb je je geloof weten te behouden?

“Ik weet niet of het woord ‘geloof’ helemaal op de juiste plaats is. Als je iets gelooft, dan begint het ermee dat iemand jou eerst iets verteld heeft. Maar daar gaat religie voor mij niet om. Ik hou ook meer van het jodendom dan dat ik van God hou. Het woord ‘God’ is in mijn ogen teveel misbruikt. Het doet me vooral denken aan die boze man in de lucht, die je naar de hel stuurde als je rok te kort was of je broek te lang.

Als ik het nu over God heb, dan heb ik het over de som van alles wat bestaat. Al in oude joodse leringen vind je die gedachte terug dat alles in de wereld God is. Ook dit waterflesje (ze duwt een lichtblauw plastic exemplaar richting de webcam, MvB). De hele mensheid, alles is God. Dat is iets heel anders dan het traditionele godsidee, dat gaat namelijk uit van dualiteit – waarbij God losstaat van de mensheid, zoals het materiële van het immateriële. Maar hoe ik het zie, is dat God en jij geen twee aparte dingen zijn.

Schoonheid, dat is waar het mij om gaat. Een van de allermooiste dingen die het jodendom leert is: hoe je als mens heel kunt zijn. En als je zegt dat alles in de wereld God is, hoe kun je dan in de kast blijven? Dat is een deel van jezelf verbergen. Je bent dan niet helemaal jezelf, en dus niet heel. Zo hou je ook een deel van God achter.”

Prachtige vormen

“Mensen vragen vaak: hoe rijm je je coming-out met je geloof? Dan zeg ik: nee, het is andersom. Het zou vanuit mijn geloof niet oké zijn geweest om in de kast te blijven. Je hebt als het ware een verplichting om out and proud te zijn. Ik zou ook kunnen zeggen: dat is een gebod. Een gebod, dat is zo’n krachtig concept – een onderdeel van religie dat veel mensen heeft klein gehouden, maar dat we ook ten goede kunnen gebruiken. Net als de prachtige vormen die het jodendom ons heeft gegeven om dingen te vieren. Daar ga ik op de bijeenkomst van de Amsterdamse gemeente meer over vertellen. We moeten lhbti-mensen niet tolereren, maar vieren. Dan kunnen mensen méér heel worden, en alleen maar mooier.”

Meer informatie: beithachidush.nl

Lees ook:

Nadav Schwartz is orthodox-joods en homo: ‘God denkt dat het voor mij het beste is om homo te zijn’

De orthodox-joodse homo-activist Nadav Schwartz (36) probeert zijn eigen weg te vinden in het leven. Vandaag is hij wel bij de Gay Parade in Amsterdam, maar hij vaart niet mee op een boot. Heel zuur, vindt hij. ‘Dat kan niet omdat het sabbat is.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden