InterviewNieuwe Leiders

Danser en organisatiedeskundige Peter Rombouts wil tegen de richting in liefhebben

Peter Rombouts treedt problemen dansend tegemoet. Letterlijk. ‘Ik creëer daarmee een soort tussenruimte. Vooral in tijden van crisis is die ruimte heel belangrijk.’

We leven in een tijd waarbij veel mensen toch een soort hoop hebben dat verandering zonder pijn, zonder ongemak kan gaan”, ziet Peter Rombouts. “Er is nog veel geloof in maakbaarheid, dat we de dingen altijd kunnen controleren. En dan hopen we dat er iemand komt die zegt hoe het moet. Op dat moment besteden we het uit – ook de moeilijke dingen. Maar zo werkt verandering niet. Ik geloof dat we dat nu onder ogen gaan zien. Zonder schuring gaat het niet. Transitie gaat altijd gepaard met verlies, iets dat je kwijtraakt.”

Rombouts is danser én organisatiedeskundige. “En dat tegelijkertijd”, voegt hij er meteen aan toe. Hij danst de vraagstukken die organisaties hem voorleggen. Hij legt uit: “Ik leefde lange tijd in twee werelden. In het weekend danste ik in prachtige internationale theaters als wereldkampioen Argentijnse tango, en dan op zondag snel terug in het vliegtuig om mijn werk als organisatiedeskundige op maandagochtend weer op te pakken. Een leven in gespletenheid: in het weekend met passie en door de week met veel woorden, modellen en theorie. Op een zeker moment lukte het mij niet meer om in die spagaat te leven. In mijn hart ben ik toch vooral een danser, die graag improviseert. Ik heb toen aan een organisatie waar ik was ingehuurd voor een ingewikkeld veranderkundig probleem de vraag gesteld ‘Vinden jullie het goed als ik deze vraag voor jullie dans?’”

Waar kwam die ingeving vandaan?

“Het was in 2013, toen de migrantencrisis groot nieuws werd en een groot aantal bootvluchtelingen onderweg naar Lampedusa verdronk. Ik zat thuis voor de tv naar de beelden te kijken van die honderden mensen in bootjes. Mijn hoofd begreep dat niet. Hoe kan je een volle boot met mensen weigeren? Ik ben slim genoeg om te weten dat het een complex probleem is, maar deze beelden blokkeerden mijn denken. Het was achteraf een impuls, dat ik toen vanuit frustratie opstond en begon te dansen. De beelden, de mensen die in paniek de oversteek wilden maken werden als het ware de muziek voor mijn bewegingen. Het was of ik daardoor in één keer meerdere dimensies van het probleem kon ervaren. Fysiek voelde ik dat ik aan het verdrinken was en dat ging niet alleen over de vluchtelingen, maar ook over heel Europa en het hele vraagstuk. En in verdrinkingsnood doe je gekke dingen. Het gaf mij een nieuw perspectief op dat vraagstuk. 

In die organisatie met dat veranderingsvraagstuk gebeurde iets vergelijkbaars. Ik dacht: we praten ongelooflijk veel met elkaar, maar ik loop vast in mijn denken. Opnieuw blokkeerde er iets. Het was, denk ik, een combinatie van de weerstand tegen mijn eigen gespleten leven, dat niet in overeenstemming was met wie ik wilde zijn, en het werken met een groep slimme mensen die ondanks alle inzet nog steeds met hetzelfde probleem zat. Ik ging midden in de groep staan en liet de bewegingen opkomen. Zo heb ik een paar minuten in stilte voor ze gedanst. Daarna vertelde ik wat ik had ervaren. Sommigen waren ontroerd, omdat ze zich erkend voelden. Maar er waren ook mensen die woedend werden. Daar schrok ik in het begin wel van, want een dans roept doorgaans geen woede op. Dat heeft toen een heel nieuw gesprek opgeleverd over de boosheid in de organisatie, waar niet eerder zo over gesproken was.”

Inspiratie en houvast

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Al vóór de coronapandemie ging Roek Lips daarover in gesprek met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Video’s van een aantal van die gesprekken staan op www.nieuweleiders.nl. Wekelijks verschijnen op die site nieuwe filmpjes. Trouw plaatst een selectie van die gesprekken. Ga naar www.trouw.nl voor de bijbehorende filmpjes.

Maar hoe werkt dat? 

“Wat ik tijdens zo’n dans doe is mezelf diep afstemmen op het vraagstuk en de dynamiek van de groep mensen die aanwezig is. Diep luisteren, zou je kunnen zeggen, zonder er in mijn hoofd iets van te vinden of meteen naar een oplossing te willen toewerken. Het doet een beroep op een innerlijke waarneming die we allemaal hebben, maar die vaak wordt overstemd door ons denken. En dan ga ik dansen. In een soort tussenruimte die dan ontstaat, zou je kunnen zeggen. In tijden van crisis wordt die ruimte meestal tot nul gereduceerd: er moet meteen een oplossing komen. Het paradoxale is dat je juist op dat soort momenten even de tijd zou moeten nemen om die ruimte te openen. De tijd tussen actie en reactie: daar wordt ons echte leiderschap geboren, omdat je ongeacht de omstandigheden altijd een keuze hebt om te reageren. 

“Met de dans rek ik die ruimte iets op en verlaat ik even de spreektaal. En wat er dan opkomt, neem ik allemaal serieus. Het komt niet voor niets op, weet ik uit ervaring. Soms wordt pas later duidelijk wat de bedoeling ervan is, maar het heeft altijd iets te vertellen. Milan Kundera heeft dat mooi gezegd: ‘Als alles is gezegd, moet de ware betekenis nog arriveren’. Dat vind ik mooi. En daarbij weet ik dat de dans mij nog nooit in de steek heeft gelaten. Je zou kunnen zeggen dat ik van het podium ben afgestapt en op een nieuwe manier de dans weer echt terug heb gevonden in het werk wat ik nu doe.

Wat kunnen wij van uw inzicht in verandering en transitie leren?

“Vind je het goed als ik deze vraag ga dansen?”

Rombouts gaat midden in de ruimte staan. Na een paar minuten komt hij in beweging en danst in stilte wat er in hem opkomt. Na afloop licht hij toe. “Er kwam een zin in mij op: kunnen we ook tegen de richting in liefhebben? In het begin van de dans voelde ik gevangenschap. Die zocht ik ook op. Ik voelde dat het een gevecht opriep. En als je vecht, dan komt er ook een tegenreactie: de ander vecht terug. Dus het houdt iets in stand. Hoe hard ik ook mijn best deed om mijn handen los te krijgen van elkaar, hoe meer ik als het ware in dat gevecht bleef. Ik wilde me losmaken. En er was een moment dat ik los was, maar daarmee nog niet uit het gevecht. Dat doet me beseffen dat we in een tijd leven waarin we ons realiseren dat we gevangenzaten en vrij willen worden. En dat tegen de richting ingaan, je stem verheffen een ding is, maar dat het nog een ander ding is om tegen de richting in lief te hebben. Dus de dingen waar je op tegen bent, maar die je toch gevangenhouden, die vragen misschien wel dat je er niet alleen maar tegen rebelleert, maar dat je ze ook liefhebt. Dus als iedereen zegt: dat is niet goed, jij bent niet goed, of zij zijn niet goed – dat jij dan zegt: maar ik kijk er met compassie naar. 

“Volgens mij zien we daar nu mooie voorbeelden van. Ik moet denken aan een foto waarop een extreemrechtse demonstrant gered wordt door een Black Lives Matter-betoger. Kun je de keuze maken voor medemenselijkheid, ondanks de verschillen die we hebben? Daar is echt lef voor nodig, als je dat goed tot jezelf laat doordringen. Volgens mij geven we het woord compassie daarmee een nieuwe lading. Niet alleen begaan zijn met de ander, maar ook de moed hebben om er iets mee te doen. En dat is best moeilijk hoor. Kan ik op die manier naar iemand als Donald Trump kijken? Al mijn denken gaat daar tegenin. Om daartoe in staat te zijn moet ik mij kunnen verbinden met iets groters, een levenskracht die sterker is en die je niet kunt sturen. Via de dans kom ik daar terecht. De meedogenloze vragen van deze tijd vragen om rebellie, maar ook om liefde en schoonheid. Twee woorden waar in organisaties niet veel over gepraat wordt. Waarschijnlijk omdat we dat moeilijk vinden, of niet gewend zijn om te doen. Met de dans blijf ik uit de emotie en onderzoek ik in de beweging zo zuiver mogelijk wat er speelt. Ik geloof dat dat waarde heeft.”

Lees ook:
Nieuwe leiders

In eerdere afleveringen in deze interiewreeks ging Roek Lips in gesprek met prinses IreneKatja StaartjesPatrick CammaertJan Rotmans en Betteke van Ruler.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden