Dankbaar en opgetogen ondertekenen 40 protestantse kerken de Verklaring van Verbondenheid

De Nationale Synode in de Dordtse Grote Kerk. Beeld ANP

In een opgetogen sfeer van dankbaarheid hebben woensdag circa 40 protestantse kerken in Dordrecht de Verklaring van Verbondenheid getekend. Ze beloven daarin niet langer langs elkaar heen te leven maar elkaar te helpen in een land waar christenen in de minderheid zijn geraakt.

Namens het kabinet, zei minister van onderwijs Arie Slob (ChristenUnie) het als ‘een teken van hoop’ te zien dat de kerken elkaar in de Nationale Synode hebben gevonden en meer de overeenkomst willen zoeken dan het verschil. “In tijden van verdeeldheid en groepsdenken gaat hier een morele kracht van uit”, zei Slob, die als christen de volle kerk in Dordrecht aansprak als ‘broers en zussen.’

De vertegenwoordigers van de kerken stonden letterlijk in de rij om hun handtekening te zetten op een poster, die een plek krijgt in het Hof van Nederland in Dordrecht. De minister sprak over een ‘historisch en ontroerend moment’; voor zover bekend is zo’n breed verbond van kerken voor het laatst gevierd bij de oprichting van de Wereldraad van Kerken in 1948 in Amsterdam.

Minister Slob benoemde ook de pijn van het verleden, anderen deden dat bij deze bijeenkomst in de Grote Kerk in Dordrecht net zo goed. Op deze plek werden vierhonderd jaar geleden bij de Dordtse synode de remonstranten uit de kerk gegooid, omdat zij niet de juiste leer aanhingen. Een paar weken geleden erkende de Protestantse Kerk in Nederland voor het eerst de pijn die dit heeft gedaan, ‘in het bijzonder voor de remonstranten’. Na deze eerste kerkscheuring op protestants erf zijn er in de loop der eeuwen velen gevolgd.

Veel verschillende kerken

De veertig kerken die de verklaring tekenden zijn heel verschillend van aard. De kleine vrijzinnige geloofsgemeenschap van de remonstranten staat onder de verklaring, evenals de grote Protestantse Kerk in Nederland, evangelische en pinksterkerken, en diverse behoudende kerken. De uitzondering zijn de kerken aan de uiterste orthodoxe flank. 

Ook de migrantenkerken doen via hun overkoepelende organisatie Samen Kerk in Nederland van harte mee. De voorzitter van de Nationale Synode, Gerrit de Fijter, noemde hun deelname apart; de Nationale Synode, een particulier initiatief, heeft vanaf de oprichting in 2009 de bedoeling gehad een brug te slaan naar christenmigranten en hun kerken.

“U bent welkom bij mij en ik hoop ook dat ik welkom bij u”, reageerde Samuel Lee,  migrantenpastor bij een Pinkstergemeente. “Jullie zijn voor mij een verrijking en ik kan veel van u leren. Samen met u, is mijn geloof compleet!” Als zichtbare uitdrukking van die verbondenheid wist het gemixte ‘Elvis en friends Choir’ met een swingende gospel ook in stemmig grijs gestoken protestanten tot klappen en meeneuriën te verleiden.

Geestelijk niveau

En hoe gaat dit nu verder? Voorlopig beperken de intenties zich tot samenwerking ‘op geestelijk niveau’, tussen gelovigen van verschillende kerken onderling. Over organisatorische samenwerking is niets afgesproken. Op filmpjes lieten jonge mensen weten niets te kunnen met al die verschillende protestantse kerken. Ze raken er eerder verward van dan dat ze zich aangesproken voelen een keuze te maken.

Aan die eindeloze reeks kerken worden dagelijks nog nieuwe toegevoegd, constateerde Bram van de Beek, emeritus-hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Zulke menselijke kerken zijn slechts menselijke producten en waarom zou je je daarbij aansluiten of daarbij blijven?”, vroeg hij zich af nog voordat de jonge mensen aan het woord waren geweest. In zijn ogen verloochenen christenen in hun verdeeldheid God. ‘Daar past maar één reactie op: boete en bekering. En bekering kun je niet uitstellen.” Liever dan de vaststelling dat die kerkelijke eenheid ‘eigenlijk’ wel zou moeten, hoort hij een ‘ja, van ganser harte!

Ook de gereformeerd-vrijgemaakte theoloog Hans Burger zei dat het niet kan blijven bij de informele samenwerking. Eenheid kan, zei hij, vorm krijgen in een familie, in een lokale gemeente, een huiskring, een gespreksavond. “Maar ik kan het niet anders zien: bij die eenheid gaat het ook om institutionele eenheid.” Juist op dat vlak liggen veel problemen. Toen de hervormde, gereformeerde en Lutherse kerken in 2004 fuseerden tot de PKN richtten teleurgestelde, meer behoudende leden bij voorbeeld een eigen kerkgenootschap op. In welke richting die organisatorische eenheid tussen kerken moet gaan, en welke kerken zich nu zouden kunnen samenvoegen, kon Burger na afloop niet zeggen. “Dat weet ik niet, dat is in de handen van God. We hadden veertig jaar geleden ook niet gedacht dat wij hier nu met veertig kerken bijeen zouden zijn.” Wel zei hij blij te zijn met de toenadering tussen zijn vrijgemaakte kerk en de Nederlands gereformeerden, die in 1967 uit de vrijgemaakte kerk stapten.

Hoe dan ook hebben de kerken afgesproken jaarlijks bij elkaar te komen, om de eenheid ‘te bevorderen en te vieren'. Over vijf jaar wordt besloten hoe ze verder gaan.

Lees ook:

‘Ongelooflijk dat er zoveel versies van christenheid bestaan’

Samuel Lee ontwikkelde zich van fundamentalistische pinksterchristen tot ‘onafhankelijke Pinksterman'. Hij is een groot voorstander van oecumene, al was het maar omdat hij de verschillen op het protestantse erf niet uit elkaar kan houden.

De remonstranten doen toch mee aan de Nationale Synode

De vrijzinnige remonstranten doen toch mee aan de Nationale Synode, waar protestantse kerken de Verklaring van Verbondenheid tekenen. Ze zetten zich over hun bezwaar heen dat sfeer en taalgebruik hen te orthodox zijn. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden