Beeld ANP XTRA

Complimenten zijn vaak dooddoeners waar we onze schouders over ophalen

Hebben we nog ‘gezonde zin’ in ons werk? Dat onderzoekt Peter Henk Steenhuis in een serie columns.

Wanneer kreeg u uw laatste compliment? En raakte dat schouderklopje u of was het een dooddoener waar u uw schouders over ophaalde? Afgelopen week bleek uit een enquête van softwarebedrijf Protime dat een kwart van de werknemers nooit een compliment krijgt. Een vijfde van de werknemers zegt zich niet gewaardeerd te voelen op het werk. 

De uitkomsten van het onderzoek lijken weinig verrassend: vergelijkbare enquètes gaven jaren geleden al vergelijkbare uitkomsten en het is ook al jaren bekend dat tekenen van waardering juist voor meer betrokkenheid en productievere werknemers zorgen. Er wordt ook al jaren gepoogd het aantal complimenten te laten toenemen, er is zelfs een Nationale Complimentendag in het leven geroepen. En wie op internet zoekt naar complimenten en werknemers vindt honderden tips om oprecht complimenten te maken, zonder werknemers tegen het hoofd te stoten. De uitkomst van het Protime-onderzoek blijkt wél verrassend, alleen op een volstrekt andere manier dan de media brachten: uit dit onderzoek komt namelijk naar voren dat nog stééds een kwart van de werknemers geen complimenten krijgt.

Wij willen nuttig zijn

Waarom vinden we waardering zo belangrijk? Omdat we door de complimenten ervaren dat ons werk nut heeft, of zinnig is. In zijn filosofische essay Over de zin van nut schrijft de Vlaamse filosoof Peter Venmans: “Voor ons modernen in het Westen is geluk blijkbaar onlosmakelijk verbonden met nut. Wij willen nuttig zijn, dat wil zeggen we willen met ons handelen bijdragen tot het geluk van anderen.”

Maar het is voor ons niet genoeg om een probleem keurig te hebben opgelost, een target te hebben gehaald. We willen dat graag weten. Venmans: “Want het zou wel heel erg zijn mocht aan het einde van de dag blijken dat al onze goedbedoelde inspanningen nutteloos waren.”

Daar komt volgens Venmans nog bij dat we willen kunnen waarderen en gewaardeerd kunnen worden. “Erkenning is vaak een belangrijker motief voor ons handelen dan geldelijk gewin.”

Helpen, erkenning krijgen, gewaardeerd worden – zijn dat geen hopeloos ouderwetse begrippen, gestoeld op romantische gevoelens? Je bent aangenomen om je werk te doen, bij dat werk horen een bepaald rendement en bepaalde targets, en die haal je door je werk efficiënt te doen. Wat zeuren we nou over schouderklopjes?

In het boek waaruit ik net citeerde, Over de zin van nut, staat een prachtige uitspraak van de Canadese filosoof Charles Taylor: “De moderne mens is romantisch in haar privéleven maar utilaristisch en instrumenteel in haar publieke, op efficiëntie gerichte leven.”

Directie en medewerkers voetbalden tussen de middag

We leven tegenwoordig dus kennelijk in verschillende, botsende sferen. Wie luistert naar ondernemers uit de vorige eeuw hoort dat die sferen een paar decennia geleden nog door elkaar liepen. Mijn schoonvader was een van de directeuren van de zuurfabriek Uijttewaal. Directie en medewerkers voetbalden tussen de middag, waren aanwezig bij trouwerijen van werknemers en kinderen van werknemers, en bezochten de begrafenissen van hun familieleden. Het is inmiddels meer dan twintig jaar geleden dat de familie de fabriek opging in een ander bedrijf, maar mijn schoonvader heeft nog steeds contact met verschillende werknemers en hun familie.

Een begrafenis bezoeken, wat heeft dat te maken met het geven van een compliment? Niets, maar het is wél een blijk van waardering. Er bestaat een belangrijk verschil tussen die twee woorden.

Vleiende beleefdheid is niet alleen positief

Compliment betekende in de zeventiende eeuw ‘plichtpleging, hoffelijk gebruik’ of ‘beleefde of vormelijke lofspraak, vleiende beleefdheid’. Zeker dat laatste, de vleiende beleefdheid, is niet alleen positief. Zo heb ik dat zelf ook vaak ervaren. Ik ben jarenlang redacteur geweest van een zaterdagbijlage van Trouw. Als die bijlage op maandag besproken werd, gebeurde het standaard dat een van de aanwezigen de foto’s in het katern begon te prijzen - voor mij een teken dat diegene de tekst niet gelezen had, maar ons toch voor de vorm een compliment wilde geven.

Dit verklaart ook iets anders uit het Protime-onderzoek: het zijn met name de vijftigplussers die waardering voor hun werk missen. “Slechts vijf procent van hen krijgt dagelijks een pluim.” Deze categorie hoort al jaren vleiende beleefdheden als ‘Goed gewerkt vandaag.’ Of: ‘Wat heb jij dat snel gedaan, zeg!’ ‘Wat goed bedacht van jou.’ ‘Wat een mooie foto’s’. Managers weten natuurlijk dat een vijftiger geen boodschap heeft aan dit soort dooddoeners, die ze daarom maar achterwege laten.

Waardering heeft een hele andere betekenis, dat woord draait om de kern ‘waarde’. Iemand die waardering ontvangt, voelt geen vleiende beleefdheid, maar voelt dat hij of zij van waarde is. Dat gebeurt bijvoorbeeld als een directeur de begrafenis bezoekt van een familielid van een werknemer. Zo’n bezoek heeft niets van een complimentje, is geen pluim, maar wel een teken van waardering: jij bent belangrijk voor mij, voor ons bedrijf, jij hebt verdriet, ik ben hier om met jou mee te leven.

Empatisch vermogen

Wil een organisatie zijn werknemers meer waarderen, dan zal het management eerder moeten investeren in de waardering van werknemers dan in het uitdelen van complimenten. Dat is lastig, want daarvoor heeft een manager empathisch vermogen nodig, een goed luisterend oor, en de vaardigheid een echt gesprek te voeren - geen skills waar de hedendaagse manager in uitblinkt. Dat valt hem/haar nauwelijks kwalijk te nemen, managers zijn de laatste decennia vooral gestuurd op het efficiënt leveren van output – toch iets anders dan het bezoeken van een begrafenis. Ik ben ervan overtuigd dat de manager zich van zijn onkunde bewust is. Daarom slikt hij zelfs de meest vleiende complimenten vaak in en daarom krijgen we over twee jaar precies zo’n onderzoek, helaas met exact dezelfde uitkomst.

Peter Henk Steenhuis is filosofieredacteur bij Trouw. Reacties naar h.steenhuis@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden