Commissie: Proefschrift over salafisme deugde van geen kant

De As-Soennah moskee in Den Haag. Beeld ANP

Een geruchtmakend proefschrift over salafisme in Nederland rammelt aan alle kanten en mag daarom niet verder worden verspreid. 

Voor het proefschrift zijn 24 moskeeën onderzocht op salafistische kenmerken. Maar aan het onderzoek blijkt nu zo veel te mankeren dat in zeker 19 gevallen helemaal geen conclusies te trekken zijn, oordeelt een commissie die het proefschrift op verzoek van Tilburg University onderzocht. Zowel de promotor als de copromotor zijn tekort geschoten in de begeleiding. De promotor mag daarom geen Tilburgs promotieonderzoek meer begeleiden, de copromotor krijgt een officiële berisping.

Het proefschrift van Mohammed Soroush trok veel aandacht toen het vorig jaar september verscheen: de promovendus gaf interviews in kranten en op tv, en er werden Kamervragen gesteld. Van de 24 moskeeën die hij onderzocht gaf hij er 14 het stempel salafistisch. ‘Maar wij zijn helemaal niet salafistisch’, reageerden verschillende moskeeën in deze krant op het onderzoek. Een van die moskeeën vroeg het Tilburgse universiteitsbestuur in een brief om een rectificatie. Ook andere salafisme-deskundigen reageerden kritisch op het proefschrift.

De universiteit vroeg aan haar Commissie Wetenschappelijke Integriteit om onderzoek in te stellen. Dat onderzoek is nu afgerond en de conclusies worden overgenomen door het college van bestuur van de universiteit. Naar ‘twee, hooguit vijf’ van de moskeeën die Soroush onderzocht heeft hij genoeg onderzoek gedaan om ‘mogelijk met enige stelligheid’ iets over die moskeeën te kunnen zeggen, zegt de commissie. ‘Voor de overige instellingen is er echter onvoldoende empirische onderbouwing om dergelijke vergaande algemene typeringen daarvoor te laten gelden en ze als salafistisch te kwalificeren’. Moskeeën die naar nu blijkt ten onrechte als salafistisch zijn getypeerd, vertelden aan de onderzoekscommissie dat ze flinke hinder hebben ondervonden van het proefschrift en de media-aandacht die het kreeg.

Ook begeleiders bekritiseerd

De commissie oordeelt dat Soroush verwijtbaar onzorgvuldig heeft gehandeld. Tilburg University heeft hem opgedragen het proefschrift niet verder te verspreiden, en als hij dat wél doet moet hij het oordeel van de onderzoekscommissie en de sancties die de universiteit heeft opgelegd daar aan toevoegen. Bovendien moet hij in een wetenschappelijk tijdschrift een rectificatie plaatsen. Soroush hoeft zijn doctorstitel niet in te leveren. Daarvoor is de schending van zorgvuldigheid en betrouwbaarheid niet ernstig genoeg. Bovendien twijfelt de universiteit niet aan zijn integere bedoelingen.

Ook de begeleiders van het proefschrift krijgen stevige kritiek: zowel de promotor als de copromotor zijn tekort geschoten. Zij hadden kunnen voorzien dat het proefschrift flink wat kritiek zou kunnen krijgen en ze hadden Soroush daarvoor moeten behoeden, aldus de commissie. Promotor Ruben Gowricharn – als bijzonder hoogleraar ‘Hindostaanse Diaspora Studies’ verbonden aan de Vrije Universiteit – mag daarom in het vervolg geen Tilburgs promotieonderzoek meer begeleiden. In oktober zei Gowricharn in deze krant nog dat het proefschrift weliswaar ‘enkele onvolkomenheden’ bevat, maar dat het geheel nog steeds verdedigbaar is.

Ook copromotor Jan Jaap de Ruiter krijgt een stevige tik op de vingers. De commissie zegt dat het er de schijn van heeft dat De Ruiter zijn eigen opvattingen over salafisme in Nederland heeft laten meewegen en dat hij daardoor ‘minder kritisch’ is geweest. Samen met Soroush benaderde De Ruiter diverse media om aandacht voor het proefschrift te genereren. In een reactie op facebook laat De Ruiter weten dat hij het oordeel van de Tilburgse universiteit en de gevolgen daarvan accepteert. De Ruiter krijgt een officiële berisping.

Het college van bestuur van Tilburg University treft naar aanleiding van de kwestie een aantal maatregelen die herhaling moeten voorkomen. Zo moeten er in proefschriften in het vervolg passages worden opgenomen waarin staat welke wetenschappelijke onderzoeksmethode is gehanteerd. En promovendi moeten een trainingsprogramma over wetenschappelijke integriteit doorlopen.

Lees ook: 

Fundamentele kritiek op studie naar salafistische moskeeën 
Kort na verschijning van het proefschrift van Soroush reageerden diverse moskeeën: zij werden in het proefschrift ten onrechte als salafistisch bestempeld, lieten ze weten.

Begeleider verdedigt bekritiseerde studie naar salafisme
In reactie op de eerste kritiek op het proefschrift van Soroush 
reageerde zijn promotor Ruben Gowrichran: er waren een paar foutjes gemaakt, stelde hij, maar het proefschrift stond verder nog als een huis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden