null

InterviewClaudia de Breij

Claudia de Breij: ‘Ik heb mijn eigen versie van de tien geboden bedacht’

Eerlijk zijn, zegt cabaretier en zanger Claudia de Breij (46), lijkt misschien een soort morele verplichting. ‘Maar het is jezelf de vrijheid geven om jezelf te zijn.’

“Een aantal jaren geleden heb ik besloten dat ik mensen die mensenrechten niet hoog in het vaandel hebben minder serieus hoef te nemen. Ik ben heel veilig opgegroeid, met het idee dat je in het leven altijd vanuit de ander moet proberen te kijken en niet geharnast aan je eigen gelijk moet vasthouden. Toen ik besefte dat een aantal dingen die in onze tijd gebeuren gewoon fascistisch zijn, bracht me dat echt in verwarring. Omdat het soms eng is om dat te benoemen, maar ook om de beslissing te nemen dat niet iedere mening evenveel waard is in het leven. Dat was voor mij een nieuw uitgangspunt.

“Na veel nadenken heb ik mijn eigen versie van de tien geboden bedacht, mijn universele waarheden. De essentie is hoe je omgaat met goed en kwaad, wat je wel of niet accepteert en dat je dan ook de grens trekt. Het zijn kinderlijke waarheden, maar ze geven me houvast. Alles wat uit liefde gebeurt, met respect voor de autonomie van de ander, dat is oké.

“In mijn pubertijd was het credo: ‘Luister naar je gevoel, want dat is altijd waar’. Dat klopt gewoon niet. Ik ben veel meer in de ratio gaan geloven. We overwaarderen gevoel en emotie. Een blauwe maandag heb ik aan de universiteit in Utrecht gestudeerd. Onderdeel van de studie was poëzie-analyse. Je kon professor Ben Peperkamp niet kwader krijgen dan bij de uitleg van een gedicht te zeggen: ‘Zo voel ik dat’. Hij heeft me geleerd: met de juiste analyse wordt het wonder juist groter.”

‘Leef ik er zelf naar?’

“Bijvoorbeeld het besef dat er zoiets bestaat als liefde, en dat je dat op geen enkele wijze kapot kunt rationaliseren. Dat bewijst dat een mens zich niet goed kan ontwikkelen zonder affectie van anderen. Bepaalde hersenverbindingen bij een baby groeien zelfs niet als hij of zij zonder liefde opgroeit. Wetenschappelijke analyse laat dus zien dat het de bedoeling is dat we van elkaar houden. Dat vind ik een ontroerend mooi gegeven.

“Als cabaretier weet ik: hoe persoonlijker het is, hoe meer mensen je raakt. Maar of het integer is, of ter meerdere eer en glorie van je ego: het zijn soms kleine dingen die daar een groot verschil in kunnen maken. Vooral dat op jezelf gericht zijn is veel beloond de laatste jaren en daar worden mensen niet beter van.

“Ik zie het vooral als mijn rol in deze tijd om eerlijk te zijn. Regelmatig denk ik: klopt het wat ik zeg? Leef ik er zelf naar?

“Doordat bepaalde extreme groeperingen gevaarlijk zijn geworden is die eerlijkheid in mijn werk soms lastig. Het kan intimiderend zijn als er gecoördineerde on­line aanvallen op je worden gedaan. Er zijn bijvoorbeeld mensen die het vervelend vinden dat ik vluchtelingen als mensen zie. Dan kun je denken: ik hou voortaan mijn mond, maar zoals de Joods-Amerikaanse schrijver Elie Wiesel zei: ‘Neutrality helps the oppressor, never the victim’.

“Enerzijds maak ik mij niet veel illusies over mijn invloed, anderzijds weet ik dat iemand op een dag kan denken als hij mij heeft gehoord: ‘Zie je wel, ik moet óók iemand zijn die dingen hardop zegt’. Consequent eerlijk zijn: het is een continu gevecht, vanwege een enorme liefde voor de wereld én een enorme woede over diezelfde wereld.”

Altijd zo lief

“Mensen kennen een fundamentele eenzaamheid, ikzelf ook, en soms hef je die in het theater heel even op. Als een voorstelling goed gaat, dan is het net als een ontmoeting met één persoon. Op dat moment ben je echt samen, zo voelt dat, en dat is het allermooiste in mijn vak. Het mooiste in het theater is dat alles stroomt, dat de timing klopt, dat het publiek en ik elkaar alles geven en dat de afstand tussen ons wegvalt. De enige manier om bij die ervaring te komen, voor mij, is eerlijk zijn en openstaan. Als je bang bent, wat ik in het verleden vaak genoeg ben geweest, dan gaat het niet.

“Je kunt het succes van de avond ervoor ook niet kopiëren. Als je dat gaat proberen ga je meteen onderuit, want zo werkt het niet. Je bent die avond alleen zo goed omdat je op dat moment openstaat voor mensen. In de loop van de jaren heb ik daar wel een ontwikkeling in doorgemaakt. Dat is niet alleen een kwestie van hard werken; het grootste verschil met vroeger is dat ik mijn schaamte ben kwijtgeraakt. Regelmatig vroeg ik mij af: waarom wil ik nou op dat podium staan? Dat is een heel raar en paradoxaal verschijnsel. Wel gezien willen worden, wel je verhaal willen doen en tegelijk denken dat mensen je stom vinden. Heel onhandig als artiest. Nu doe ik dat anders. Het klinkt negatief, maar ik heb nu veel meer schijt aan wat mensen van mij denken. In de coulissen, maar ook op andere momenten zoals nu, denk ik: mijn hele leven heeft naar dit punt geleid, dat mag ik zo groot maken als ik zelf durf te zijn.

“Ik denk dat het begin van deze verandering kwam op het moment dat ik moeder werd. Voor die tijd was ik erg bezig met gezien worden, ertoe doen en belangrijk worden in mijn vak. Veel dingen die ik had gedaan vond ik achteraf slecht en daar schaamde ik me voor. Op een gegeven moment liep ik met de kinderwagen buiten, en zei iemand iets aardigs over een programma waar ik toen helemaal niet trots op was. Dat was voor het eerst dat ik dacht: het programma kon misschien beter, maar het is wel een belangrijke stap geweest in wat ik nu ben. Het kan niet zo zijn dat ik in mijn leven meerdere mensen ben, dat kan ik de baby niet aandoen. Thé Lau heeft zo’n prachtig zinnetje gezongen in Rode Aarde: ‘Vergeet niet wie je bent is wie je altijd bent geweest’.

“Kinderen, of een grote liefde, zien echt hoe je bent. Dat maakt je totaal naakt. Ik ben weleens afgerekend door journalisten die over mij schreven: bij jou is het altijd zo lief, het gaat altijd over liefde. Mijn eerste reactie was om me te verdedigen. Later dacht ik: ‘Ja, dit is wie ik ben. Ik vind liefde erg belangrijk en daar ga ik voor staan’. Dat blijft een gevecht, maar dat wordt een leuker gevecht als je ouder wordt.”

Buut vrij

“Ik besef natuurlijk wel: dit zegt een vrouw die niet in doodsnood is. Er is een boekje van een van de meiden van Pussy Riot: Zo begin je een revolutie. Daarin beschrijft ze dat ze voor de Russische rechter staat en zegt: ‘Jullie kunnen mij veroordelen, maar ik ben vrij. Ik zeg hier wat ik echt denk. Jullie zijn aan het uitvoeren wat je van het gezag moet doen. Ik ben vrij.’ Dat is ontzettend stoer, vind ik, als je zo gaat staan voor de waarheid waar je in gelooft.

“Voor mij geldt: eerlijk zijn lijkt misschien een soort morele verplichting, maar het is jezelf de vrijheid geven om jezelf te zijn. De dingen doen die ik belangrijk vind en waarin ik geloof. Ik doe mezelf tekort en word ongelukkig als ik dat niet zou doen. Je hebt alleen maar nu. Dit is je leven. Voor mij zit daar de oproep dat je moet ophouden met doen alsof. Dat is niet altijd makkelijk, maar wel een bevrijding van jou als mens.

“Als ik bedenk wie ik echt ben, zie ik het meisje van acht voor me dat in de spiegel kijkt, met een iets te lange pony die door mijn moeder was geknipt en zich voor het eerst realiseert: zo zien andere mensen mij dus. Het diepe besef dat je stoffelijk bent. Dat klinkt als een drugstrip, maar voor mij gaat het over het bizarre idee dat je met al je moleculen onderdeel bent van het leven en dat andere mensen daar interactie mee hebben.

“Ik denk dat ik de laatste jaren weer meer dat meisje van acht ben geworden vóór ze in de spiegel keek. Voordat ik me begon aan te passen en me ging afvragen: ‘Hoe moet ik me handhaven in dit gedoe?’ Ik weet nu dat het helemaal niet nodig is. Het kan weinig mensen iets schelen of je kleren in de mode zijn, of je te dik of te dun bent, of je haar goed geknipt is, of hoe succesvol je bent. Dat is niet wie je bent als je eerlijk bent.

“Dat meisje van acht speelde graag verstoppertje. Als je niet gevonden was, kon je naar de buutplek rennen en ‘buut vrij’ roepen. Daar heb ik nu, als ik naar de wereld kijk, een groot verlangen naar. Niet wegduiken, of vluchten, maar op het podium gaan staan en roepen: ‘Buut vrij voor de hele pot’ en dat we dan allemaal opnieuw kunnen beginnen.”

Hoe vinden we onze weg in een wereld die in crisis en in verwarring is? Roek Lips gaat daarover in gesprek met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars, denkers en vele anderen, op zoek naar inspiratie en houvast. Video’s van een aantal gesprekken staan op www.nieuweleiders.nl. Regelmatig verschijnen op deze site nieuwe filmpjes. Trouw plaatst een selectie van die gesprekken. Ga naar www.trouw.nl voor de bijbehorende filmpjes.

Lees ook:

Nieuwe leiders

In deze interviewreeks spreekt Roek Lips met bestuurders, wetenschappers, kunstenaars en vele anderen. Klik hier voor eerdere afleveringen uit de reeks.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden