In de schaduw van de minaret

China, geen land voor Oeigoeren

Politieagenten lopen langs een kapperszaak in de buurt van een moskee in de de stad Kashgar in de regio Xingjian.Beeld AFP

Journalisten in autoritaire landen hebben zo hun trucs om pijnlijke taboes toch aan de orde te stellen, zelfs zonder ze te noemen. 

Een van de methoden om de aandacht te vestigen op een wantoestand in eigen land is dat je de schijnwerpers op het buitenland richt als zich daar vergelijkbare praktijken voordoen, en daarbij luid 'schande, schande!' roept. Onlangs publiceerde de Engelstalige krant South China Morning Post een indrukwekkend artikel over de noden van de moslimminderheid in India. De kop was snoeihard: 'India, geen land voor moslims'.

De South China Morning Post mag meer dan andere Chinese kranten, omdat hij uitkomt in Hongkong, en die voormalige Britse kroonkolonie heeft nog steeds een aparte status. Maar zou deze krant ook een vergelijkbaar artikel schrijven over de eigen moslims met de kop: 'China, geen land voor Oeigoeren'? Toch zal menig lezer bij het verhaal over India aan dat Turkstalige moslimvolk in het noordwesten van China hebben gedacht. Misschien wel eerder dan aan de Indiase moslims. Ook die hebben het moeilijk, maar de tien miljoen Oeigoeren zouden dolgraag met hen ruilen.

Fijnstampen

Er zijn twee personen die dat nooit meer zullen kunnen doen. Een communistische partijsecretaris bevestigde vorige maand hun dood aan Radio Free Asia. Ze heetten Abdusalam Mamat en Yasinjan. Tot vorig jaar studeerden ze in Cairo aan de Al-Azhar, het meest gezaghebbende instituut van de soennitische islam. Ze waren voorbestemd om moefti te worden en aan geloofsgenoten uit te leggen wat ze volgens hun religie wel of niet mochten of juist moesten doen.

Het liep fout voor hen toen ongeveer een jaar geleden de reus China besloot het Oeigoerse kleinduimpje wereldwijd fijn te stampen 'wegens terreur'. Er zijn inderdaad aanslagen geweest, maar China laat wel erg gemakkelijk de goeden onder de kwaden lijden. Binnenslands moesten alle Oeigoeren ineens hun paspoorten inleveren. Jongeren die in het buitenland studeerden, zoals die twee in Cairo, kregen bevel terug te keren naar hun regio van herkomst, de provincie Xingjian, om 'zich te laten registreren'.

De twee Al-Azharstudenten gehoorzaamden braaf. Ze keerden in januari en april terug en lieten vervolgens het leven in een politiebureau in hun woonplaats Koria. De broer van Abdusalam diende daar als officier. Hij kreeg ontslag toen hij informeerde naar Abdusalam. Of het geholpen zou hebben als het tweetal in Egypte was gebleven is de vraag, want de solidariteit van moslimlanden met Oeigoeren kent strenge grenzen van eigenbelang. In juli arresteerde de Egyptische politie tweehonderd Oeigoerse studenten. Chinese functionarissen ondervroegen hen, in Cairo in een Egyptische gevangenis, met een zak over hun hoofd. Twintig van deze arrestanten zijn zoek.

Veel informatie over de Oeigoeren komt van Radio Free Asia. In april deed persbureau Reuters een duit in het zakje, met een groepsfoto van Oeigoerse winkeliers. Ze leunen op houten knuppels die tot bijna schouderhoogte reiken en waarmee je een neushoorn kunt doodslaan. Ze staan gereed voor de dagelijkse 'antiterrorismetraining'.

De Koran is verboden. De plaatselijke partijkrant jubelt hoe goed het in Xingjian gaat. China is veranderd sinds Mao. Maar in dit buitengewest zijn de oude totalitaire ondeugden in ere hersteld. 'Heropvoedingskampen' zitten boordevol. 'Wilde Zwanen', de kroniek van de Chinese 'culturele revolutie' van vijftig jaar geleden, lijkt in Xingjiang weer actueel.

Arabist en oud-redacteur van Trouw Eildert Mulder deelt in de rubriek 'In de schaduw van de minaret' bespiegelingen over de islamitische wereld. Lees meer afleveringen op trouw.nl/minaret

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden