Rituelen

Boeken over bidden zijn niet aan te slepen: ‘Onze huizen zijn kloosters geworden’

null Beeld Studio Vonq
Beeld Studio Vonq

In Amerika staan opvallend veel boeken over bidden in de bestsellerlijsten. In Nederland kan de katholieke uitgeverij Adveniat de gebedenboeken bijna niet aanslepen. Het coronavirus zorgt voor een opleving in het gebedsleven. ‘Onze huizen zijn kloosters geworden.’

De latenighttalkshow van Stephen Colbert wordt elke avond door miljoenen Amerikanen bekeken en dit is wat je meestal ziet: grappen over de actualiteit van de dag, popsterren die vertellen over hun nieuwe cd of acteurs en actrices die reclame maken voor een nieuwe film. In december vorig jaar kwam zelfs het echtpaar Biden langs voor een ontspannen gesprek.

Begin februari was Colbert, die de show vanwege corona al een tijd vanuit zijn huis presenteert, ‘pretty excited’ vanwege een gast in zijn show. Het ging om een priester, de jezuïet James Martin, bekend vanwege zijn inzet voor katholieke lhbt’ers. Hij had een nieuw boek, ­Learning to Pray, A guide for everyone. Een soort iedereen-kan-biddenboek met adviezen en persoonlijke gebedservaringen van Martin zelf. Vervolgens ging het in de goed bekeken latenightshow ruim zeven minuten lang over bidden.

Colbert – zelf gelovig – wilde wel weten hoe je je het beste tot God kunt richten, nu veel gelovigen niet meer naar de kerk kunnen en op zichzelf zijn aangewezen. Martin stelde Colbert gerust: “Er is niet een goede of een foute manier om te bidden. Doe wat je het beste lijkt.”

Bestsellerlijsten

Het boek van Martin is een succes. Het vindt zijn weg omhoog in de Amerikaanse bestsellerlijsten en heeft daar gezelschap van nog meer boeken over bidden. Volgens James Martin heeft het succes van zijn boek en dat van collega-schrijvers met de coronacrisis te maken. “De pandemie heeft van ons allemaal een soort onvrijwillige monniken gemaakt. We zitten vast in onze huizen, terwijl we al een jaar tegen dezelfde vier muren aan moeten kijken. Onze huizen zijn kloosters geworden. Velen van ons zijn naar binnen gekeerd.

Ondertussen stellen we onszelf belangrijke vragen als: ‘Wat doet ertoe?’ en ‘Wat is belangrijk?’. En tijdens een pandemie vraag je jezelf ook dingen af als: ‘Wat is de betekenis van het leven?’, ‘Wanneer ga ik sterven?’ of ‘Wat gebeurt er als ik sterf?’ Al deze vragen brengen ons ertoe te gaan bidden.” En dus ook om op zoek te gaan naar boeken over bidden en hoe je dat beste kan doen.

Dat merkt ook Leo Fijen, bekend van de geloofsgesprekken die hij zondagochtend op televisie voert voor KRO-NCRV, maar ook directeur van de katholieke uitgeverij Adveniat. Vorig najaar bracht hij een boek uit met gebeden Van Allerheiligen tot Kerstmis. Daar verkocht hij er 25.000 van. Fijen: “Ik wist niet wat ik meemaakte”. Nu is er de opvolger Van Maria Lichtmis tot Pinksteren met onder meer gebeden van de benedictijnermonnik Anselm Grün, Angela Holleboom, abdis van de clarissen te Megen, en bisschop Gerard de Korte van ’s Hertogenbosch. “Met dit laatste boek zit ik ook al op twintigduizend.”

Fijen verkoopt de meeste boeken niet in de boekhandel, maar rechtstreeks aan parochies. Hoe meer die afnemen, des te hoger de korting. Het liefst brengt hij ze zelf langs. “Gisteren belde een parochie uit Alphen aan de Rijn, vanochtend een parochie uit Velp en net nog een uit Zeist. Ze willen het allemaal hebben. Ik heb zo veel reacties gekregen. Mensen leggen de boekjes op hun hun eettafel en bidden dan samen.”

Vooral een zaak van katholieken

Ook Fijen koppelt de populariteit van de gebedenboeken aan de coronacrisis. “Corona heeft bij katholieken gezorgd voor een emancipatie als het gaat om bidden. Katholieken bidden eigenlijk alleen maar in de kerk. De huidige crisis heeft ze doen inzien dat je dat ook op andere plekken kan doen. Alleen hebben ze zelf niet meer de woorden om te bidden. Ze zouden wel willen bidden, maar ze weten niet meer hoe. Daar helpen die gebedenboeken bij.”

Overigens lijkt de toegenomen verkoop van gebedenboeken toch vooral een zaak van katholieken. Bij Arjen van Trigt, uitgever bij KokBoekencentrum dat vooral de protestantse markt bedient, geen grote toestanden of dingen die ze nog nooit hebben meegemaakt. “Bij ons zien wij geen toename van de verkoop van gebedenboeken. Juist vorig jaar hebben wij een boek uitgebracht van Pete Greig, Hoe moet je bidden?, verder een groot gebedenboek Gebeden voor lichte en donkere dagen en een klein boek Kort en krachtig over het gebed. Alle boeken lopen qua verkoop goed door, maar niet opvallend goed.”

Volgens Almatine Leene, Theoloog des Vaderlands en predikant van de Gereformeerde Kerk vrijgemaakt in Hattem-Noord, hebben protestanten die gebedenboeken nu eenmaal minder nodig. Ze hebben van huis uit een groot vermogen tot persoonlijk gebed meegekregen. “Standaardgebeden worden gezien als onpersoonlijk. Ik ken predikanten die hun gebeden uitschrijven en dan lezen ze die voor. Ik doe dat niet, omdat het dan voelt alsof de gebeden niet uit je hart komen. Persoonlijke gebeden, geïnspireerd door de Heilige Geest, horen bij de protestantse traditie. Die mogen spontaan zijn. Ik ben eigenlijk de hele dag in gesprek met God.”

Drukker gespreksverkeer met de Allerhoogste

Eerder dit jaar bleek uit onderzoek van de EO en het Nederlands Dagblad dat christenen in Nederland sinds het gevreesde virus in ons leven kwam meer zijn gaan bidden. Leene: “Er is niks mis met bidden in nood. Als bidden ook je afhankelijk van God weten is, dan denk ik dat corona inderdaad voor meer gebed heeft gezorgd. Mensen vragen God of hij ervoor wil zorgen dat de pandemie overgaat.”

James Martin ziet ook nog een wat meer huis-tuin-en-keukenoorzaak voor het drukkere gespreksverkeer met de Allerhoogste. “Mensen hebben gewoon meer tijd. Aan het begin van de pandemie zei een ordegenoot die in ons huis de mis opdroeg, tegen ons: ‘Weet je nog dat je altijd zei dat je niet genoeg tijd had om te bidden? Nou, die tijd heb je nu wel.”

Leo Fijen verwacht dat het succes van de gebedenboeken nog wel even aanhoudt. In zijn magazijn is Van Maria Lichtmis tot Pinksteren alweer op. Hij laat er weer een paar duizend bijdrukken. “De theoloog Erik Borgman heeft ooit eens gezegd: ‘Als je niet weet wat je moet, leer je door een ritueel weer wat je wel kunt doen’. Bidden is het oudste ritueel dat we kennen. Corona is behalve een crisis in gezondheid en economie ook en vooral een zingevings­crisis. Bidden is dan jezelf uit handen geven. Dat staat haaks op de maakbare wereld. Bidden is ook erkennen dat het niet om jou maar om de ander en de Ander draait. En dat je in dat loslaten en in die eenzaamheid juist de verbondenheid legt met de ander en de Ander. Dat heelt mij, en met mij velen.”

Learning to Pray, A guide for everyone
James Martin, HarperOne; 288 blz. € 22,99
De Nederlandse vertaling verschijnt in het najaar.

Van Maria Lichtmis tot Pinksteren, Bidden in onzekere tijden

James Martin, Advenia; 208 blz. € 9,99

Favoriet gebed van Leo Fijen

Gebed aan het begin van de dag
Heer God,
alles wat ik heb,
alles wat ik ben,
alles wat ik doe,
bied ik U aan.

Kom en vervul mijn dag.
Schenk mij uw Geest,
dat in mijn denken,
spreken en handelen,
iets van Uw stille aanwezigheid mag doorbreken.

Laat me niet enkel voor mezelf leven,
maar zoals Jezus,
verbonden met U
en gegeven aan mensen.

Amen.

Favoriet gebed James Martin

Wees gegroet, Maria, vol van genade,
de Heer is met u.
Gij zijt de gezegende onder de vrouwen
en gezegend is Jezus, de vrucht van uw schoot.
Heilige Maria, Moeder van God,
bid voor ons, zondaars,
nu en in het uur van onze dood.

Amen.

Favoriet gebed Almatine Leene

Aan hem die door de kracht die in ons werkt bij machte is
oneindig veel meer te doen dan wij vragen of denken,
aan hem komt de eer toe,
in de kerk en in Christus Jezus,
tot in alle generaties,
tot in alle eeuwigheid.

Amen.

(Efeziërs 3)

Lees ook:
Zeven tips voor een gesprek met God

In zijn boek ‘Zeg het tegen God’ beschrijft de Italiaanse benedictijner monnik Luigi Gioia hoe je het beste kan bidden. ‘Gebeden hoeven niet eindeloos lang te zijn. Houd het kort en simpel.’

Met podcast ‘Bidden onderweg’ kan je bidden terwijl je de hond uitlaat of je tanden poetst

‘Bidden Onderweg’ bestaat vijf jaar. Dagelijks begeleidt deze podcast duizenden luisteraars bij het bidden. Ter gelegenheid van het jubileum hebben bekende Nederlanders en Vlamingen teksten uit de Bijbel ingelezen. ‘Het duwt je niet een bepaalde richting uit, maar het helpt wel om te bidden.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden