Cabaretier Arie Vuyk tijdens de première van zijn voorstelling ‘Every Boeddha Happy', in de Heilige Lodewijk van Montfortkerk.

Boeddhistisch cabaretArie Vuyk

Boeddhistisch cabaretier Arie Vuyk: ‘Humor betekent: je gelijk loslaten’

Cabaretier Arie Vuyk tijdens de première van zijn voorstelling ‘Every Boeddha Happy', in de Heilige Lodewijk van Montfortkerk.Beeld Ton Toemen

Arie Vuyk vindt dat boeddhisme en humor prima samengaan. Hij maakte een boeddhistische cabaretvoorstelling waarmee hij na de zomer op tournee gaat. 

 In de Heilige Lodewijk van Montfortkerk in Antwerpen moet het christelijk geloof een avondje wijken voor het boeddhisme. De gekruisigde Jezus kijkt neer op een groot, wit, glimlachend Boeddhabeeld met daarnaast een gebedsmolen en een rijtje klankschalen. Langzaam druppelen mensen binnen in de rooms-katholieke kerk, gelegen in de rustige Antwerpse woonwijk Deurne. Ze gaan luisteren naar de Nederlandse cabaretier Arie Vuyk (50), die vanavond voor het eerst zijn boeddhistische voorstelling ‘Every Boeddha Happy’ ten tonele zal brengen. Door de speakers klinkt zachte new age-muziek.

Een kwartiertje voor aanvang wil Vuyk – krullen, spijkerbroek en zwarte colbert – nog even de plek laten zien waar hij ‘toevlucht heeft genomen’ tot het boeddhisme: dat wil zeggen, de plek waar hij officieel boeddhist is geworden. Hij laat een zaaltje in het naastgelegen gebouw zien, in het boeddhistisch centrum Ehipassiko en wijst naar het midden ervan. “Daar heb ik gekozen voor het boeddhisme”, zegt hij, zichtbaar geëmotioneerd. Achter hem, boven een bak met meditatiekussentjes, hangt een bord: “Gelieve de kussens mindful in de bak te doen”.

Met een namasté-groet

Snel terug naar de kerk, want Vuyk moet op. Er zitten een stuk of honderd mensen in de kerk. De meesten begroeten Vuyk als een oude bekende, met een namasté-groet: de handen tegen elkaar en een kleine buiging. Vuyk gaat als een wervelwind van start, de grappen volgen elkaar snel op. “Ik sta honderd procent achter het activisme van Greta Thunberg. Dat kleine meisje tegenover al die wereldleiders, dat is toch humor? Ik had van de week het idee: je hebt in China dat coronavirus, er worden vliegtuigen naar China gestuurd om die mensen op te halen. Greta zou waarschijnlijk met een olifant over de Alpen gaan.”

Humor en boeddhisme gaan volgens Vuyk uitstekend samen, zegt hij wat eerder die avond tijdens het diner in een vegetarisch restaurant waar ook veel boeddhisten komen. “Humor betekent: even je eigen gelijk loslaten. In het boeddhisme laat je alles los, er is zelfs geen ik meer. Dat is een klimaat waarin humor uitstekend kan gedijen. De boeddhistische leraar die mijn laatste retraite leidde kon er wat van hoor, het was aan één stuk moppen tappen.”

Het antimantralied

Tijdens de voorstelling loopt Vuyk veel heen en weer, hij brengt gedichten ten gehore en af en toe zingt hij een lied met behulp van de klankschalen. De thematiek is altijd op een of andere manier verbonden met boeddhisme. Bijvoorbeeld met meditatie, en het temmen van de geest. “Sinds ik boeddhist ben, slaap ik veel beter. Slapeloosheid, daar lig ik niet meer wakker van!” De lach van de herkenning rolt door de zaal, de meeste mensen zijn boeddhist of hebben affiniteit met het boeddhisme. Vooral het ‘antimantralied’ doet het goed, een lied dat het mantrazingen op de hak neemt: “Ook al lijkt het irritant, dan is dat een misverstand, het maakt de stilte extra fijn”.

Vuyk wist eigenlijk in de wieg al dat hij cabaretier zou worden. “Het is een lotsbestemming, daar heb ik altijd naar geluisterd.” Hij werd opgeleid als componist, het cabaretiersvak leerde hij zichzelf aan. Inmiddels staat hij zo’n twintig jaar op de planken, hij won drie cabaretfestivals. Naast zijn werk als cabaretier geeft hij lezingen over zijn andere grote liefde: muziek.

Vuyk groeide op in Krimpen aan den IJssel, in een streng christelijke omgeving. Als puber brak hij met het geloof. “Op de zondagsschool en tijdens de godsdienstlessen op school moest ik aannemen dat Jezus over het water liep, terwijl dat in strijd is met de wetten van de natuurkunde. Daar kon ik niet mee dealen. Bovendien werden er allerlei bedachte constructies bijgehaald waardoor ik zag dat het christendom zich vooral in de psyche afspeelt. Ik heb zelfs nog een brief geschreven naar het kerkbestuur, met het verzoek om mijn doop, die immers niet uit mijn vrije wil is voortgekomen, ongedaan te maken.”

Streven naar zuiverheid

Het boeddhisme veranderde zijn leven. Al op vroege leeftijd kwam Vuyk in aanraking met Chinese religieuze tradities zoals het taoïsme, en niet veel later met het boeddhisme. Toch duurde het een tijdje voordat hij besloot om daadwerkelijk boeddhist te worden. “Ik wilde eerst onderzoeken of deze stap niet voortkwam uit mijn aversie tegen het christendom, dat ik als verstikkend heb ervaren. Ik wilde niet het christendom via de voordeur eruitwerken om op ­dezelfde manier via de achterdeur het boeddhisme binnen te laten. Maar dat is niet het geval, de impuls tot het boeddhisme kwam geheel uit mezelf.”

Met zijn cabaret wil Vuyk niemand kwetsen. Daarmee verschilt hij van collega’s als Hans Teeuwen en Theo Maassen, die vaak flink de aanval kiezen. Ook dat hoort bij het boeddhisme, waarin compassie een belangrijk onderdeel van de leer vormt. “In het boeddhisme moet je ernaar streven om zuiver te spreken. Dat betekent: zeg alleen datgene wat waar is en tegelijkertijd bijdraagt aan het welzijn van de ander. Je zult altijd bepaalde mensen voor het hoofd stoten, maar tijdens het maakproces denk ik goed na of een grap niet kwetsend is. Dat is mijn uitgangspunt.”

Mijn cabaret is geen vlucht voor het publiek

Toch stelt hij hoge eisen aan zijn publiek. Een avondje lekker je sores vergeten is er bij Vuyk niet bij. “Ik wil absoluut niet dat mijn cabaret een vlucht is voor het publiek. Wat ik wil, is dat mensen hun problemen recht in de ogen aankijken en erom kunnen lachen. Dan krijg je een verdiepingslaag erbij. Ik wil altijd geworteld zijn in dit moment en mijn publiek moet dat ook zijn.”

In de toegift wordt Vuyk ernstig. Hij zingt over het lawaai, de drukte en de jachtigheid van de moderne maatschappij, die hem vaak te veel worden. Dan klinkt het slotapplaus. Vuyk neemt de lof van de voorman van het boeddhistisch centrum in ontvangst, die naar het Boeddhabeeld wijst: “Boeddha vond het ook leuk, hij lacht!”

Lees ook:

Hoe Boeddha verscheen in Friesland

Joost Halbertsma (1789-1869) was zijn tijd vooruit. Een dominee die over het boeddhisme schreef was al bijzonder. Maar dat hij dat geloof vervolgens niet wegzette als afgoderij, dat was helemaal ongehoord. 

Goeroe Jan Geurtz: ‘Dat zelfbeeld is niet wie je werkelijk bent’

De boeddhistische leraar Jan Geurtz schrijft populaire boeken over spiritualiteit. Zijn belangrijkste les: wees je ervan bewust dat je een aangeleerd zelfbeeld hebt. ‘Je bent meer dan je ego.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden