Reportage

Boeddha is jarig, en zo werd dat in Nederland gevierd

Vanuit de He Hua Temple op de Zeedijk werd gelopen naar de Nieuwmarkt waar een zegeningsceremonie werd gehouden Beeld Patrick Post

Boeddhisten vierden afgelopen weekend wereldwijd de geboorte, verlichting en dood van Boeddha. Het toont de populariteit van het boeddhisme in Nederland, in al zijn verschijningsvormen.

De zon schijnt op het traditionele Chinese dak van de boeddhistische tempel op de Amsterdamse Zeedijk. Op straat voor die tempel lopen mensen rond in pluizige oranje broeken met glitters, Aziatische jurken vol versieringen, strooien hoeden, maatpakken en monnikspijen. Een fluorgroene draak op stokken danst over straat, in beweging gebracht door mensen in zwierige rode pakken. Uit de Aziatische restaurantjes die de tempel omringen stijgt de geur op van bami en loempia’s. De in oranje glitterbroeken gehulde benen veranderen in de poten van leeuwen die een traditionele Chinese leeuwendans opvoeren. De stoet zet zich in beweging.

Na zes maanden voorbereiding was het zaterdag zover. De Amsterdamse boeddhistische tempel, voluit de Fo Guang Shan He Hua Tempel, vierde het hoogtepunt van het boeddhistische jaar: Vesak, oftewel Boeddha’s verjaardag. Bij dit feest staan boeddhisten wereldwijd stil bij de geboorte, verlichting en dood van Siddhartha Gautama, de historische Boeddha en grondlegger van het boeddhisme. Volgens oude verhalen besloot Boeddha zich toe te leggen op het bereiken van verlichting – verlossing van het lijden en daarmee het einde van de cyclus van leven en dood – toen hij erachter kwam dat ieder mens te maken kreeg met ziekte, ouderdom en de dood. Toen hij merkte dat extreem strenge beoefening hem niet verder hielp, begon hij te mediteren onder een vijgenboom. Daar bereikte hij op eigen kracht de verlichting.

Volgens Boeddha kan ieder mens verlichting bereiken mits hij zich toelegt op goede daden, goede spraak en een goede geest. “Boeddha heeft ons laten zien hoe we een heel gelukkig leven kunnen leiden”, zegt Miao Yi, directeur van de Amsterdamse tempel. “Op deze dag staan we stil bij wat hij ons heeft geleerd en hoe we dat kunnen integreren in ons dagelijks leven.”

Offer

Onder luid getrommel komt de stoet van 150 mensen aan op de Nieuwmarkt, waar versierde tafels klaarstaan. Bloemen en wierook omringen de Boeddhabeeldjes op tafel, op verhoogde schalen liggen piramidevormige stapels appels en sinaasappels. Aan de zijkant van het plein staan kraampjes met koopwaar – van boeken tot waaiers met pandaberen erop – en vegetarisch eten. In het Engels en Chinees wordt het levensverhaal van Boeddha verteld. ‘Leken’, boeddhisten die geen monnik of non zijn, komen naar voren om een offer te doen aan Boeddha. Om beurten leggen ze bloemen, wierook, thee en etenswaren op goudkleurige schalen.

Vesak wordt wereldwijd op allerlei manieren gevierd, beïnvloed door lokale en culturele verschillen en verschillen tussen boeddhistische stromingen. Hoewel de populariteit van het boeddhisme en boeddhistische gebruiken zoals meditatie groot zijn in Nederland, wordt het feest hier niet massaal gevierd.

“Vesak wordt in Nederland vooral gevierd door oorspronkelijk uit Azië afkomstige, traditionele boeddhistische gemeenschappen”, zegt Michael Ritman, voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN), de Nederlandse vereniging van boeddhistische groeperingen. “Zij vieren deze feestdag vaak met familie en vrienden in hun eigen boeddhistische tempel, met allerlei festiviteiten. In niet-Aziatische tradities heeft Vesak een kleinere rol.”

Informele boeddhisten

Hoeveel boeddhisten er in Nederland zijn is moeilijk te zeggen, omdat niet bij alle boeddhistische groeperingen sprake is van een formeel lidmaatschap. Volgens cijfers uit 2018 van het Centraal Bureau voor de Statistiek noemt 0,4 procent van de Nederlanders zichzelf boeddhist: zo’n 55.000 mensen. “Daarnaast zijn er veel mensen die zichzelf niet als boeddhist zien, maar het boeddhisme wel mooi, inspirerend of belangrijk vinden”, zegt Ritman. Volgens hem hangen veel Nederlandse boeddhisten zonder Aziatische achtergrond het Tibetaanse of zenboeddhisme aan. Ritman: “Omdat het effect van positieve en negatieve handelingen op Vesak sterker is dan op andere dagen, zien zij Vesak vooral als geschikte dag voor beoefening.”

Die beoefening krijgt vorm in de meditaties die rond Vesak worden georganiseerd. Zo werd Boeddha’s leven zaterdagavond herdacht in Den Haag tijdens een ‘vollemaanmeditatie’ en werd er in Almere gemediteerd rond een drumcirkel. Dit soort kleine ‘Vesakvieringen’ belichamen de westerse kijk op het boeddhisme, zegt Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische Religies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In zijn boek ‘De oude Boeddha in een nieuwe wereld’ (2015) beschrijft hij hoe het Westerse boeddhisme zich voornamelijk richt op meditatie en minder op traditionele rituelen en legenden. Dat verklaart volgens hem ook waarom westerse boeddhisten Vesak vaak minder uitgebreid vieren. “De traditionele Vesakviering is erg ritueel en ceremonieel,” zegt hij, “het westerse boeddhisme heeft meer met meditatie.”

Boeddha in bad

Het zachte gezang van Chinese liederen vult de Nieuwmarkt. Met een klein groen Chinees liedboekje in de hand zingt een vrouw in het publiek mee op de langzame, melodieuze muziek. De eerste loempia’s worden ondertussen al verkocht bij de eetkraampjes. Een klein meisje met twee witblonde staartjes en een roze shirt vouwt haar handjes samen terwijl boeddhisten op het plein met gevouwen handen buigen naar een Boeddhabeeld. Tijdens de ‘baby blessing ceremony’ sprenkelt Miao Yi met een takje met groene blaadjes water op een rij kinderen. Een jongetje van een jaar of acht loopt stralend weg.

Een van de belangrijkste onderdelen van de Vesak-viering is het baden van een speciaal Boeddhabeeldje. In tegenstelling tot de bekende Boeddhabeeldjes is Boeddha in dit beeldje nog een kind. Volgens een legende werd Boeddha vlak na zijn geboorte door goden vanuit de hemel overgoten met heilig water. Tijdens Vesak gieten mensen drie schepjes water over het beeldje. Het ritueel staat volgens Miao Yi voor zuivering: “Het baden van het Boeddhabeeldje herinnert ons eraan dat we ons lichaam, onze spraak en onze geest moeten zuiveren. Dan kunnen we bijdragen aan een betere wereld.”

Om die reden doen veel van de boeddhistische leken vrijwilligerswerk bij de tempel. Zo maakt Timmie Ng (29) video-opnames van het feest. Het zuiveren van lichaam, spraak en geest is belangrijk voor hem, vertelt hij. Elke ochtend ververst hij het water dat bij hem thuis op tafel staat, naast een boeddhistisch schilderij en beeldjes. “Door het water te verversen, sta ik erbij stil dat er weer een nieuwe dag is aangebroken.”

Goede daden doen

Ook in het dagelijks leven van Dongchen Wu (30) speelt het boeddhisme een belangrijke rol. “Vandaag is een heel belangrijke dag voor mij”, zegt hij. Dongchen groeide op in een boeddhistisch gezin in China en woont nu tien jaar in Nederland. Hij werkt als marketinganalist en ziet Boeddha als inspiratiebron om met compassie te leven. “Ik wil net als hij goede daden doen en goede woorden spreken. Bijvoorbeeld door mensen zich comfortabel te laten voelen door complimenten te geven en buren te helpen met boodschappen.”

De geur van maiskoekjes vult het plein. Nu de officiële ceremonie is afgelopen, mag iedereen de Boeddhabeeldjes baden. Er vormt zich een rij, terwijl mensen napraten over de ceremonie.

In de blauwe jas van Wang Yan zijn met gouddraad kleine Chinese figuur-tjes geborduurd. Ze noemt Boeddha een groot voorbeeld. “Hij leert mensen een goed hart te hebben en anderen te helpen.” Zelf probeert ze, 83 jaar oud, ook nog steeds op mensen te helpen, met kungfu en de Chinese gezondheidsleer Qigong.

Terwijl bezoekers water over de Boeddhabeeldjes gieten, wachten de leeuwendansers van kungfuschool Luk Hop Moon tot ze straks een kungfu-

optreden gaan doen. Micah (16) en Jona (15) zijn zelf niet boeddhistisch, maar vinden het erg leuk om leeuwendans- en kungfu-optredens te doen. “De ceremonie is iets moois wat veel mensen aanspreekt”, zegt Micah. “Niet iedereen is boeddhistisch, maar iedereen komt wel met respect kijken”, zegt hij. Ook Jona waardeert de samenkomst. “Ik vind het interessant om te zien hoe mensen uit verschillende culturen samenkomen”, zegt hij. “Ik kom zelf ook in aanraking met verschillende culturen door de kungfuschool.”

Heel inspirerend

De 59-jarige Matthieu Kerbosch informeert bij de jongens wat voor feest er gaande is. “Voor mij is het een verrassing”, zegt Kerbosch, die elke week boodschappen doet op de Nieuwmarkt. “Ik vind het boeddhisme heel inspirerend”, zegt hij. “Boeddhisten hebben volgens mij heel veel geduld.” Toen er twee jaar geleden een reorganisatie was op zijn werk, was het lang onzeker of hij zijn baan kon houden. “Meditatie heeft me toen wel geholpen, het maakte me vrij van gedachten en daarmee van onzekerheid en woede.”

De katholieke Sheila Andal (35) staat met haar zoontje Calvijn (7) in de zon naar de gebeurtenissen op het plein te kijken. Ze wil haar zoontje graag verschillende culturen laten zien. “Zodat hij niet vastzit in één wereld”, zegt ze. “Want het is wel een ander geloof en een andere cultuur, maar uiteindelijk gaat het over dezelfde god.”

Lees ook: 

Tentoonstelling wil een brug slaan tussen oosters en westers boeddhisme

Binnen het boeddhisme bestaan grote verschillen tussen de Aziatische en de westerse vormen. Vorig jaar probeerde de Amsterdamse Nieuwe Kerk met een grote Boeddha-tentoonstelling die verschillen te laten zien én te overbruggen. 

We maken steeds meer onze eigen cocktail van religies

Religies worden steeds vaker met elkaar gemengd.  Voor een groeiende groep mensen - laat onderzoek zien - worden grenzen tussen religies poreus, of vallen zelfs helemaal weg. Mensen blijken christelijk én boeddhistisch te kunnen zijn, bijvoorbeeld, en dat is ook direct de meest voorkomende combinatie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden