Erfgoed

Blijft het ‘Achterhuis van Rotterdam’ na verkoop open voor publiek?

De zolder van de Breepleinkerk in de Rotterdamse wijk Hillesluis, waar in de oorlog Joodse gezinnen onderdoken, is het middelpunt van een hoogoplopend conflict. Beeld Arie Kievit
De zolder van de Breepleinkerk in de Rotterdamse wijk Hillesluis, waar in de oorlog Joodse gezinnen onderdoken, is het middelpunt van een hoogoplopend conflict.Beeld Arie Kievit

‘Het Achterhuis van Rotterdam’ wordt bedreigd. Dat zegt Stichting Schuilplaats Orgelzolders Rotterdam. Nu het gebouw verkocht is, vreest de stichting dat de orgelzolders waar drie Joodse echtparen ondergedoken hebben gezeten, binnenkort niet meer bezocht kunnen worden.

De smalle ladders achter het grote orgel van de Breepleinkerk in Rotterdam leiden naar twee kleine, vervallen ruimtes. Alleen een versleten hesje aan de wand en enkele potten op een muurtje laten zien dat hier mensen geleefd hebben. In dit ‘Achterhuis van Rotterdam’, zoals burgemeester Ahmed Aboutaleb het noemt, hebben drie Joodse echtparen tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna drie jaar ondergedoken gezeten. In die periode kreeg een van de echtparen zelfs een kindje. Dankzij de hulp van de dominee, de koster en hun gezinnen heeft iedereen de oorlog overleefd.

Een glimp van de oorlog voor duizenden scholieren

Jaarlijks krijgen duizenden scholieren rondleidingen op de zolders, georganiseerd door Stichting Schuilplaats Orgelzolders Rotterdam. Nu is de stichting bang dat het verhaal van de Joodse gezinnen binnenkort niet meer verteld kan worden. De stichting verwijt de Protestantse gemeente dat die de Breepleinkerk in januari aan de evangelische Levend Woord Gemeente heeft verkocht zonder de toegankelijkheid van de zolders te garanderen. “De Protestantse gemeente had beloofd dat de kerk pas verkocht zou worden als onze stichting een gedeelte kon kopen of een huurcontract kon krijgen”, zegt Eric Matser, voorzitter van Stichting Schuilplaats Orgelzolders.

Daarom is de stichting een rechtszaak begonnen tegen de vorige eigenaar. Het doel: de verkoop ongedaan maken en opnieuw kijken of het mogelijk is voor de stichting om het zoldergedeelte en de kosterwoningen te kopen of huren. Sinds 2017 heeft de stichting het plan om van dat gedeelte een museum te maken. Volgens dit alternatieve plan koopt Stadsherstel Historisch Rotterdam de kerk en verhuurt de organisatie vervolgens de kerkzaal aan de Levend Woord Gemeente en het museumgedeelte aan Stichting Orgelzolders.

Voorzitter Eric Matser van de Stichting Schuilplaats Orgelzolders Rotterdam, vreest dat het zonder restauratie te gevaarlijk wordt om kinderen op de zolders toe te laten bij rondleidingen. Beeld Arie Kievit
Voorzitter Eric Matser van de Stichting Schuilplaats Orgelzolders Rotterdam, vreest dat het zonder restauratie te gevaarlijk wordt om kinderen op de zolders toe te laten bij rondleidingen.Beeld Arie Kievit

“Een museum is niet alleen nodig om meer bezoekers te kunnen ontvangen, maar ook voor de restauratie”, zegt Matser. “De investeerders willen alleen geld stoppen in een museum, niet in de Levend Woord Gemeente, een kerk. Dit betekent dat de zolders niet gerestaureerd kunnen worden, waardoor het te gevaarlijk wordt om kinderen toe te laten.” Volgens Matser zijn drie culturele fondsen bereid om veel te investeren. Welke fondsen dat zijn, wil hij niet zeggen.

Een intentie, geen belofte

Maar volgens Arend Clements, voorzitter van de Protestantse gemeente, weet Stichting Schuilplaats Orgelzolders al jaren dat er sprake is van een recht van eerste koop. Enkele jaren geleden is dat recht toegekend aan de Levend Woord Gemeente, die de kerk al meer dan twintig jaar huurt.

Toch ging de voormalige eigenaar met Stichting Schuilplaats Orgelzolders, de gemeente Rotterdam en Stadsherstel de afgelopen jaren in gesprek over de nieuwe plannen. “Het was onze intentie, niet belofte, om ervoor te zorgen dat de stichting een deel kon huren of kopen. De afspraak was: als de nieuwe plannen niet lukken binnen twee jaar, verkopen wij het. In juni vorig jaar bleek dat het geen haalbare kaart was. Bovendien: als je als eigenaar het recht van eerste koop aan een ander hebt gegeven, kan je daar moeilijk omheen.”

Volgens de Levend Woord Gemeente heeft Stichting Schuilplaats Orgelzolders niets te vrezen. “Wij willen de orgelzolders gewoon verhuren aan de stichting. Er verandert niets: de stichting kan doorgaan met de rondleidingen”, zegt David van Wessel, bestuurslid bij de Levend Woord Gemeente.

“Dat is te simplistisch”, zegt Matser. “Op de huidige voet doorgaan kan niet, want dan kan er niet geïnvesteerd worden, en dat is nodig voor restauratie en het ontvangen van meer bezoekers.”

De zaak ligt nu bij de rechter. Wanneer die zich over de zaak gaat buigen, is nog niet bekend, laat de Rotterdamse rechtbank weten.

Lees ook:

Film en boek moeten ‘Achterhuis van Rotterdam’ bekender maken

Hoe aangrijpend ook, het verhaal van de Breepleinkerk in Rotterdam-Zuid is nauwelijks bekend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten er Joodse gezinnen ondergedoken in de orgelzolders. Om de geschiedenis aan een groter publiek te vertellen, verschijnen een boek en een film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden