Dominicaner broeder Jozef Essing spreekt de cursisten van de Groep van Eenvoud toe in het Dominicanenklooster Zwolle.

ReportageZwolle

Black Friday? Deze Zwolse broeders prediken de eenvoud op Black Friarday

Dominicaner broeder Jozef Essing spreekt de cursisten van de Groep van Eenvoud toe in het Dominicanenklooster Zwolle.Beeld Bram Petraeus

Ze noemen zich – soms in de verte – christen, en geven al zoekende een eigen interpretatie en vorm aan het christendom. Buiten de gebaande paden, los van hokjes en dogma’s. Wie zijn ze en wat delen zij? Vandaag: Black Friarday.

Het is koud en pikdonker in de imposante kerk van het Dominicanenklooster Zwolle. Zo stil, dat je vanzelf gaat fluisteren. Zes plekken zijn uitgelicht met kaarslicht. Langs die stations gaat vanavond de reis van de eenvoud voor negen deelnemers, gekleed in dikke truien, jassen en sjaals.

Theoloog en programmamaker Elsa Eikema (36) stippelde de route vorig jaar voor het eerst uit, op de dag van de koopgekte, Black Friday, als tegenwicht. Geen gezeul langs winkels, maar bezinnend langs stations van contemplatie. Het begon als een woordgrap. Eikema ontdekte dat Dominicaner broeders ook bekend staan als black friars. Gelinkt aan het besef dat deze broeders de gelofte van eenvoud afleggen, ontstond tijdens de afwas het idee op Black Friday ‘een feest van de eenvoud’ aan te bieden, Black Friarday. “Niet om zuur te doen, maar als beschikbaar alternatief.”

Daaruit ontstond een Groep van Eenvoud van zestien personen die een jaar lang maandelijks de eenvoud overdenken, van de mindset tot het praktische aspect – kleding, voedsel, vrije tijd en technologie. Vanwege corona moest dat creatief: via Zoom of wandelend in de stromende regen. Jong, oud, gelovig, niet-gelovig, verschillend in sociale achtergrond.

Vanavond lopen zij, terugblikkend op de cursus en vooruitlopend op Black Friarday, aanstaande vrijdag, opnieuw de route om te ontdekken wat het jaar met hen deed. Vanwege corona zijn er aardig wat afzeggingen. Elke cursist krijgt een pen en een ‘reisgids’: een schrijfbordje met opdrachten bij elk station. “Zoek het licht. Goede reis!”, wenst Eikema toe.

De aanwezige leden van de Groep van Eenvoud – vanwege corona zijn er aardig wat afzeggingen – werpen wat licht op hun reisgidsen. Beeld Bram Petraeus
De aanwezige leden van de Groep van Eenvoud – vanwege corona zijn er aardig wat afzeggingen – werpen wat licht op hun reisgidsen.Beeld Bram Petraeus

Op deze donkere reis van de eenvoud blijkt een telefoon met lampje wel zo handig. Als iedereen – met wat hulp – het licht heeft gevonden, verschijnen woorden uit bijbelboek Job op de grond: ‘Naakt ben ik uit de schoot van mijn moeder gekomen en naakt zal ik daarheen terugkeren’. In de kapel Moeder van Smarten – met een grote piëta, een beeld van moeder Maria met de dode Jezus op haar schoot – noteert eenieder zijn gedachten over naaktheid en kwetsbaarheid, want eenvoud ‘begint met de realisatie dat we met niets op de wereld zijn gekomen en niets met ons mee kunnen nemen’.

De drukte overschreeuwen

Sylvia van den Bosch (63), christen, is zich zeer bewust van die kringloop. Eenvoudig leven betekent voor haar met die kringloop en met de seizoenen meeleven. “Ik heb de kachel nog niet aan gehad, door de hoge gasprijzen, maar ook omdat ik mij wil leren aanpassen, niet dat de natuur zich aan mij aanpast.” Dus niet warm bij de kachel, maar soep als ontbijt en een maillot onder de broek. “Ik leerde dat eenvoud vele gezichten heeft, je kunt eenvoud overal in zien. Het is terug naar de basis maar zeker niet eenvoudig. Het vereist moed.”

Bij de biechtstoel schrijven de deelnemers met krijt op een leisteen wat hun verzet is tegen eenvoudig leven. Welke angst en overtuiging schuilt daarachter? Op de stenen kerkvloer liggen winkelkratten en tassen van Jumbo en Xenos, symbolen van de drang om spullen te vergaren. Theoloog Johan ter Beek (52) schuift in een krat de tekst ‘Drukte nog drukker maken’ over zijn neiging ‘drukte te overschreeuwen met nog meer prikkels, filmpjes te kijken bijvoorbeeld’.

Jozee van der Linden (61), katholiek opgevoed, nu meer antroposofisch, schrijft: ‘Angst voor comfortverlies, honger, koud, eenzaamheid’. Ze was al bezig met bewust en duurzaam leven. De cursus maakte haar er extra van bewust hoe je ‘altijd bezig bent het comfortabel te houden.’ “Als je dat los kunt laten, kun je in vrijheid leven.”

De deelnemers schrijven met krijt op een leisteen wat hun verzet tegen eenvoudig leven is. Beeld Bram Petraeus
De deelnemers schrijven met krijt op een leisteen wat hun verzet tegen eenvoudig leven is.Beeld Bram Petraeus

In de rechter zijbeuk, bij het altaar van de Heilige Petrus, kun je een kaarsje aansteken voor wie lijdt aan alle verliezen als gevolg van de houding dat we ‘mogen pakken wat we maar willen van de planeet’. Kaarsjes worden ontstoken voor natuur, dier, boom, mens en kind. Daarna, in de kloostertuin, is het tijd jezelf te laten aan de ander. Eikema vroeg iedereen vooraf een brief te schrijven aan of over de eenvoud en hier aan elkaar voor te lezen. De tuin is ook in de Bijbel een plek voor ontmoeting. Ter Beek schreef een liefdesbrief. ‘Lieve eenvoud, ik wil graag met jou verder. Wil jij dat ook?’

Bianca de Bruin (53) beschreef hoe corona haar hielp ‘naar de eenvoud te gaan’. “De eerste golf zag ik als waarschuwing van hoe we met natuur omgaan, van hoop ook, we kwamen tot stilstand, de luchtkwaliteit verbeterde. Nu het langer duurt, in deze tijd van tweedeling, geeft corona meer innerlijk bewustzijn. Wat doet het met me, hoe ga ik hiermee om? Het brengt me terug naar mijn kern. De kern blijkt niet dat ieder in een ander kamp zit, maar teruggaan naar mijn ziel. De ziel kent geen dualiteit.” De Bruin is katholiek opgevoed, nu spiritueel, niet verbonden aan één religie. Ze gaat soms nog naar een kerk, niet ‘om wat er verteld wordt, maar om stil te staan of voor de muziek’. Iets dat deze vorm ook biedt.

Vanavond komen alleen het brood, de tassen en kratten – symbolen van consumptie – van buitenaf. Beeld Bram Petraeus
Vanavond komen alleen het brood, de tassen en kratten – symbolen van consumptie – van buitenaf.Beeld Bram Petraeus

Terug naar binnen, bij het altaar voor de eucharistie nodigt een gerestaureerd beeld van Maria in kleerscheuren uit de gevende liefde te vieren. We kwamen dan naakt ter aarde, geliefden gaven ons wel liefde, zorg en kleding. Het geven is de opmaat voor de laatste halte waar iedereen ‘heerlijk eenvoudig’ water en stukje brood nuttigt. Als antwoord op de vraag ‘Is er genoeg?’ steekt Dominicaner broeder Jozef Essing met het bijbelverhaal over de wonderbare spijziging de reizigers een hart onder de riem. Het weinige dat je hebt, is al genoeg om te delen. Spontaan zingt hij hen de zegen toe en als verrassing zet het koor – dat daar al repeteerde – een lied in. Dit sluitstuk refereert aan een belangrijk eenvoudsprincipe van Eikema: doen met wat er is. De route is uitgezet met wat al in de kerk aanwezig is: de kaarsjes, de beelden, het koor. Alleen het brood, de tassen en kratten komen van buiten. Dit is mede geïnspireerd door de pandemie. “Corona hielp te herontdekken wat er al is, in ons lokale en kneuterige leven.”

Ter afronding is in een zaaltje ruimte voor uitwisseling van bedankjes en ervaringen. Tijd voor afscheid waarbij ieder zijn reis vervolgt en – als in een kringloop - ruimte maakt voor de volgende cursusgroep, op weg naar eenvoud.

Black Friarday is te beleven tijdens koopjesdag Black Friday, vrijdag tussen 12.30 en 16.30 uur in Dominicanenklooster Zwolle. Die dag of via mailadres programma@kloosterzwolle.nl kun je je opgeven voor de Groep van Eenvoud komend jaar.

Het klooster als geloofshuis voor vloeibare gelovigen

Zo’n reis van de eenvoud in een klooster is volgens theoloog Johan ter Beek typisch een evenement voor ‘vloeibare gelovigen’. Het gaat hen niet om leerstellingen en kerklid zijn, ze willen het geloof vooral dóen, verbinding maken. Ter Beek is als innovatiespecialist bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) op zoek naar nieuwe beddingen van bovenlokaal kerk-zijn.

De PKN volgt Black Friarday van Elsa Eikema met interesse en onderzoekt nu hoe iets dergelijks verder het land in kan, bijvoorbeeld via Reisgenoten, een PKN-project in ontwikkeling. Ter Beek: “Hier bieden we als een soort reisbureau reizen aan. Denk aan de reis van de vluchteling, maar bijvoorbeeld ook van de eenvoud.”

Ter Beek gelooft dat kloosters de geloofshuizen van vloeibare gelovigen kunnen worden. Hij stond aan de wieg van de emerging church-beweging in Nederland, een christelijke vernieuwingsbeweging die vanaf eind vorige eeuw experimenteerde met nieuwe kerkvormen in een postmoderne tijd. “Ik was hoopvol, dacht dat iedere christen met theologen als Brian McLaren in zee zou gaan, maar onder meer na 9/11 verhardden de overtuigingen, ook onder christenen. Dan wordt het christendom een stevig stelsel van overtuigingen en praktijken. Vloeibaar geloven overleeft nauwelijks bij gebrek aan zulke stevigheid. We hebben de boot gemist daar iets voor te bieden. Kloosters kunnen dat met hun ritmes en eeuwenoude traditie bieden, ons leren ons betekenisvol te verbinden. Hun ritmes raken de oerelementen van het menselijk bestaan: geboorte, ademhaling, sterven, vergeving, stilte, zingen, spijsvertering. Het is een neo-monastiek christendom met aandacht voor activisme, lifestyle, het hier en nu, je lijf.”

Ook voor eenvoud, zo nodig in deze tijd van materialisme, vindt Ter Beek. “Deze jongerengeneratie is de rijkste ooit, maar waar in deze kortetermijngekte maak je echt verbinding en vind je voldoening?” Ter Beek nam zelf deel aan de eenvoudscursus. “Ik ben best een feestganger, gadget freak, ben statusgevoelig, maar voel mij pas echt verbonden bij een maaltijd, gesprek, dans en wandeling. Ik heb meer ontdekt – door corona en de cursus – dat je als mens niet zoveel nodig hebt. Dat geldt natuurlijk voor iedereen, maar het unieke van het christelijke verhaal zit in de revolutionaire aanpak van Jezus in liefde, compassie en barmhartigheid, doorbreken van grenzen in gender en cultuur, de minste willen zijn. In ons aanbod kunnen we daar nog een slag in maken.”

Lees ook:

Nieuw christendom

Lees hier eerdere afleveringen uit deze reeks. Zoals over christelijke meditatie, duurzame diaconie, christelijke yoga, christelijke wellness en het dansklooster.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden