Katholicisme

Binnen de Orde van Malta rollen de koppen

Franciscus ontmoet onder anderen grootmeester Matthew Festing (tweede van rechts), de hoogst verantwoordelijke binnen de Maltezer orde.Beeld Hollandse Hoogte

Hommeles in de eeuwenoude Orde van Malta. De hoogste functionaris van de orde heeft zijn ontslag ingediend, en een ander hooggeplaatst lid van de roomse ridderorde moest vertrekken omdat hij condoomgebruik zou hebben goedgekeurd. Op de achtergrond speelt een machtsstrijd tussen voor- en tegenstanders van de paus.

Het zou een scène kunnen zijn uit een film naar het werk van Dan Brown. Op 6 december van vorig jaar moet grootkanselier van de Orde van Malta Albrecht von Boeselager zich melden bij Matthew Festing, de grootmeester en hoogst verantwoordelijke binnen de ridderorde. Festing vraagt Von Boeselager zijn ontslag in te dienen. Als deze weigert, ontslaat hij hem op staande voet vanwege wat hij noemt 'het schenden van zijn religieuze gehoorzaamheid' en schorst hem als lid van de Orde.

Volgens de grootmeester staat het Vaticaan achter deze beslissing. Het feit dat kardinaal Raymond Burke, beschermheer bij de Orde namens de paus, ook bij het gesprek aanwezig is, versterkt die indruk. Later ontkent het Vaticaan dat de paus bij het ontslag betrokken is.

Ingewijden melden in diverse media dat het ontslag van Von Boeselager te maken heeft met het uitdelen van condooms bij hulpprojecten van de Orde waar de Duitse jurist verantwoordelijkheid voor droeg. Volgens een woordvoeder van de Orde is er meer aan de hand. Het gebruik van voorbehoedsmiddelen ligt moeilijk binnen de rooms-katholieke kerk en dus kwam er een intern onderzoek. Dat leidde niet tot maatregelen tegen Von Boeselager.

Maar toen betrad het Amerikaanse Lepanto Institute het strijdtoneel, zo onthulde het Britse weekblad The Tablet dat veel over de kwestie publiceerde. De conservatieve katholieke pressiegroep heeft nauwe banden met, daar is-ie weer, kardinaal Burke. Het instituut deed het onderzoek van de Orde nog eens dunnetjes over en overhandigde in november vorig jaar zijn bevindingen aan de kardinaal-patroon. Een paar weken later werd Von Boeselager toch medegedeeld dat hij moest opstappen.

Discretie

Zijn gedwongen vertrek leidt tot een groot conflict tussen de Orde en het Vaticaan. Boze verklaringen over en weer, vertrouwelijke informatie die zomaar op straat kwam te liggen: van de discretie, zo eigen aan de Orde, is inmiddels weinig meer over. Al snel laat de tweede man van het Vaticaan, kardinaal-staatssecretaris Pietro Parolin, in een brief aan de Orde weten dat de paus de kwestie graag had opgelost door middel van dialoog en niet door middel van ontslag.

Franciscus stelt een commissie in om de hele zaak te onderzoeken. Dit leidt tot een boze reactie vanuit dat schitterende palazzo midden in Rome, waar de Orde van Malta zijn hoofdzetel heeft. Grootmeester Festing doet het ontslag van Von Boeselager af als een interne aangelegenheid en noemt de Vaticaanse onderzoekscommissie 'irrelevant'. Hij wijst op het feit dat de Orde van Malta een soevereine rechtspersoon is die als zodanig door de Heilige Stoel ook erkend wordt.

Met andere woorden: Paus, bemoei je met je eigen zaken. Dat leidt op zijn beurt weer tot irritatie bij het Vaticaan dat in een officiële verklaring zijn vertrouwen in de vijf leden van de onderzoekscommissie uitspreekt. Festing liet gisteravond de zaak niet verder escaleren. Hij stapte op, een bericht dat vanochtend werd bevestigd.

Heet hangijzer

Maar op de achtergrond speelt nog iets anders. Kardinaal-patroon Burke is het boegbeeld van het verzet tegen het hervormingsbeleid van de huidige paus. Een man met een bijna stalen geloof. Jarenlang bekleedt hij een hoge functie in het Vaticaan, totdat Franciscus hem wegpromoveert naar de Orde van Malta. De twee kunnen het duidelijk niet goed met elkaar vinden.

Voor Burke is zijn verwijdering uit het Vaticaan geen reden om zijn mond te houden. Zo roept hij vorig jaar samen met drie andere kardinalen Franciscus tot de orde naar aanleiding van 'Amoris Laetitia', het document waarin de paus ruimte lijkt te scheppen voor hertrouwd gescheidenen om de communie te ontvangen. Een heet hangijzer binnen de rooms-katholieke kerk. Volgens Burke en zijn collega's zou de opstelling van de paus hebben geleid tot verwarring en desoriëntatie onder de gelovigen. Franciscus wordt met klem gevraagd duidelijkheid te scheppen. De kardinalen stellen de paus vijf vragen en als de antwoorden niet bevredigend zijn, dreigt Burke de paus formeel, in het openbaar, te corrigeren.

En nu komen Burke en de paus elkaar weer tegen bij het conflict binnen de Orde van Malta. Zo wordt een lastige ontslagprocedure binnen een eerbiedwaardige ridderorde, onderdeel van een veel grotere machtsstrijd binnen de rooms-katholieke kerk.

De onderzoekscommissie is inmiddels aan het werk gegaan en heeft al gesprekken gevoerd. Wat er met de uitkomsten gebeurt, is voer voor kerkjuristen en kenners van het volkenrecht. Jonkheer Peter van Meeuwen, voorzitter van de Nederlandse afdeling van de Orde, zegt de resultaten van de onderzoekscommissie af te wachten. "Als blijkt dat de regels van de Orde niet gevolgd zijn, steunen we Von Boeselager." Maar uiteindelijk is de paus aan zet.

De Maltezer Orde

De Souvereine Militaire Hospitaal Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, Rhodos en Malta, ook wel bekend als de Orde van Malta, gaat terug tot de kruistochten. Europese ridders gingen op pelgrimstocht naar het Heilige Land en boden daar bescherming aan andere pelgrims en verzorgden de zieken. De orde werd in 1113 door de paus erkend.

Ondanks het feit dat de Orde geen grondgebied bezit, heeft ze een soevereine status die door 106 landen wordt erkend en geeft ze eigen postzegels en munten uit. De Orde van Malta heeft nauwe banden met de rooms-katholieke kerk en heeft altijd veel adellijke leden gehad. Tegenwoordig is de Orde van Malta actief in 120 landen met liefdadigheidswerk en heeft wereldwijd naar eigen zeggen 13.500 leden. De Nederlandse afdeling is gevestigd in Utrecht en telt 125 leden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden