OverzichtBladen

Bijbelverhalen trotseren de eeuwen, in videogames bijvoorbeeld

In de videogame ‘The Binding of Isaac’ zit een jongetje met de naam Isaak met zijn moeder thuis. Moeder kijkt christelijke televisieprogramma’s, de kleine Isaak vermaakt zich met zijn speelgoed. Dan hoort de moeder een stem uit de hemel, die zichzelf als God bekendmaakt. God zegt tegen de moeder dat ze Isaak moet offeren. In het spel moet de speler als Isaak tegen zijn moeder vechten omdat ze hem met een mes wil vermoorden. Achteraf blijkt: het was allemaal de fantasie van Isaak, die probeert de gewelddadige scheiding van zijn ouders te verwerken.

Mocht het nog niet duidelijk zijn: The Binding of Isaac is een verwijzing naar het verhaal in het bijbelboek Genesis, waarin God Abraham aan een geloofstest onderwerpt door hem op te dragen zijn zoon te offeren. Videogames en bijbelverhalen, het zijn twee dingen die niet direct met elkaar in verband worden gebracht. Toch gaan ze prima samen, schrijft cultuurtheoloog Frank Bosman in Schrift, een tijdschrift over de Bijbel. ‘Bijbel en media’, is het thema van deze editie.

Wat betekenen die games met bijbelse thema’s eigenlijk, vraagt Bosman zich af. Hij schreef een boek over videogames en de bijbel. “Is dit het einde van de jammerklacht over bijbels analfabetisme, religieuze ongeletterdheid en secularisering? Of gaat het hier om de laatste stuiptrekkingen van een stervende religieuze traditie, die louter nog als inspiratie voor leuke verhalen overblijft?”

Kritiek op ‘Life of Brian’

Een van de manieren waarop die bijbelverhalen doorleven is als inspiratiebron voor humor, bijvoorbeeld in comedyfilms. Verderop in het blad schrijft Bert Jan Lietaert Peerbolte over ‘Life of Brian’, de film uit 1979 van de vermaarde Britse comedygroep Monty Python. De film gaat over Brian, die op dezelfde dag als Jezus in Jeruzalem wordt geboren, en  tegen zijn zin als messias wordt vereerd. Op de film kwam hevige kritiek uit religieuze hoek, van christenen die vonden dat ‘Life of Brian’ het leven van Jezus belachelijk maakte. “Humor en religie verhouden zich blijkbaar moeilijk tot elkaar en de reden daarvoor is dat humor relativeert, terwijl geloofsovertuigingen vaak zó existentieel zijn, dat relativering daarvan nauwelijks mogelijk is”, schrijft Lietaert Peerbolte.

Ook nu blijft religie een heikel onderwerp voor humor. Bijvoorbeeld in Brazilië, waar eind vorig jaar een handtekeningenactie op touw werd gezet tegen een comedyfilm die Jezus opvoert als homoseksueel. De petitie werd ruim twee miljoen keer ondertekend. Overigens zonder resultaat, want de film mocht in Brazilië gewoon worden vertoond. Maar het kan ook anders: voor cabaretier Herman Finkers bijvoorbeeld, die geregeld de spot drijft met zijn eigen katholieke geloof. Dat geldt ook voor de boeddhistische cabaretier Arie Vuyk, die vorige week in deze krant stond. Voor Vuyk is het boeddhisme juist zeer geschikt voor humor, omdat humor alleen werkt wanneer iemand zijn of haar eigen gelijk durft los te laten. “In het boeddhisme laat je álles los, er is zelfs geen ik meer”, zegt Vuyk.

Maar wat is het antwoord op de vraag van Bosman? Gaat de kennis van de bijbelverhalen langzaam teloor, of is de aanwezigheid van bijbelse thema’s in videogames en al dan niet aanstootgevende comedyfilms juist een teken dat het wel goed komt met die kennis? Het antwoord ligt ergens in het midden, schrijft Bosman: “Het is de diep doordrenkende culturele invloed van het christendom die wij aantreffen in al onze culturele objecten, waaronder The Binding of Isaac. In deze zin is het bijbels gedachtegoed pas dood als niemand zich de verhalen nog kan herinneren, een proces dat ik met vertrouwen tegemoet zie. Verhalen trotseren met gemak de eeuwen.”

Lees hier eerdere afleveringen uit de rubriek Bladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden