ColumnWelmoed Vlieger

Bij je ziel kan het virus niet komen

Mijn broer belde laatst. “Welmoed, never waste a good crisis.” Nu is mijn broer niet zo van de citaten, maar voor Winston Churchill, die de woorden in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog zou hebben uitgesproken, maakte hij graag een uitzondering. Er zit veel in. Toch durf ik te betwijfelen of Churchills advies bij iedereen even goed zou vallen. Nog los van de financiële ellende die de crisis voor velen met zich meebrengt, eist ook de quarantaine inmiddels zijn mentale tol. De rek is eruit en angst, eenzaamheid en wanhoop slaan bij velen toe. Voer voor psychologen, die in de media allerhande tips van de hand doen: zorg voor voldoende structuur, stel jezelf doelen, maak contact met anderen. Tja, moeten we het hier dan maar mee doen?

Een paar weken geleden publiceerde het medische tijdschrift The Lancet de resultaten van 24 onderzoeken naar de gevolgen van quarantaine op de psychische gezondheid. De uitkomst was even somber als voorspelbaar: tijdens quarantaine nemen boosheid, verwarring en symptomen van posttraumatische stress gaandeweg toe. Hoe langer de quarantaine duurt, hoe groter de inbreuk op het psychische welzijn. Weinig hoopgevend nu we weten dat een vaccin zeker nog een jaar op zich zal laten wachten en er zelfs al zonder omhaal gesproken wordt van een anderhalvemetersamenleving en het ‘nieuwe normaal’.

Golven van vreugde en volkomenheid

Is er – behalve doelen stellen en zorgen voor structuur – dan niets tegen deze neerwaartse spiraal te doen? Jazeker wel. Ga lezen. Al is het maar een uurtje per dag. Terwijl corona om ons heen raast, worden we trouw en stil omgeven door talloze verhalen die in het diepst van de ziel weten door te dringen – precies daar waar het ­virus geen toegang tot heeft. Een echt goed boek laat iets zien van de grootheid en begrenzing van het menselijk bestaan. Je wordt meegevoerd op golven van vreugde en volkomenheid, dreunt tegen muren van vervreemding, gebrokenheid en verzet. Je gaat eenzaam ten onder en staat aarzelend weer op.

Literatuur, gedichten, ze maken een mens weerbaar. Daar ben ik ten stelligste van overtuigd. Anders dan de eindeloze stroom (vaak tegenstrijdige) coronaberichten die dagelijks onze media overspoelen, biedt een goed boek structuren en intuïties waar je je op kunt afstemmen, waar je op kan varen in tijden van crisis.

De kunst tijdens het lezen is dat je de afstand tot het verhaal zoveel mogelijk verkleint. De politiek filosoof Eric Voegelin had dit heel goed begrepen toen hij stelde dat je – ook als wetenschapper – moet starten vanuit het deelnemersperspectief, dus niet met een objectiverende houding van de derde persoon, maar met de betrokkenheid van de eerste persoon, via wat hij een meditatieve zelfreflectie noemt. Het klinkt moeilijker dan het is: lees wat je leest met heel je bestaan.

Zo kan er een ontmoeting tot stand komen met iets wat dat eigen bestaan te boven gaat. Iets dat raakt aan de woorden van Aljosja in het beroemde verhaal ‘De ­gebroeders Karamazov’ van Dostojevski: ‘Iemand heeft mijn ziel bezocht in dat uur’.

Ik denk niet dat alleen de mens zelf erbij gebaat is, de hele samenleving wordt er uiteindelijk beter van. En mocht je dan toch een boek bestellen, doe dit dan bij de lokale boekhandels, die momenteel op omvallen staan. Never waste a good crisis.

Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees haar columns hier terug.

Lees ook:

Laat je coronaleven gloriëren in een dagboek

Hoe leg je deze unieke coronatijd in een dagboek vast? Drie grote Nederlandse schrijvers weten raad. “Blijf dichtbij huis, dan breng je op microniveau de wereldgeschiedenis tot leven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden