Andries Knevel in zijn programma Andries en de wetenschappers.

InterviewAndries Knevel

Bij Andries Knevel werd het opgeheven vingertje een opengevouwen hand

Andries Knevel in zijn programma Andries en de wetenschappers.Beeld EO

Meer dan veertig jaar zorgde hij voor applaus én rumoer in onze huiskamers. Nu vertrekt Andries Knevel definitief bij de EO. Provocatie evolueerde bij hem langzamerhand tot pastoraat.

Willem Pekelder

Andries Knevel op de buis of Andries Knevel op de stoel tegenover je, het maakt weinig verschil. Ontspannen, maar beweeglijk, flitsende ogen, sprekende handen. Als gepokt en gemazeld journalist kent hij alle valkuilen van het interview. Wat hij niet wil vertellen, zál hij niet vertellen. Als je te lang aandringt, buigt hij zich over het opname-apparaat en roept: “Ik zeg niks, 47ste minuut.”

Tja, daar zitten we dan, daags na kerst, in de fraaie woonstee van Knevel in het Gooi. Het gezicht van de Evangelische Omroep neemt afscheid. Hij wordt in het vroege voorjaar 70, en dat vond de omroep een mooi moment voor een definitief adieu.

Een 43-jarige carrière, met als kijkcijferhoogtepunt Knevel & Van den Brink, komt ten einde. “Meer dan één miljoen kijkers”, blikt Knevel tevreden terug. “Of ik ijdel ben? Laat ik het zo zeggen: Ik ben niet onijdel, maar als ik de deur uitga, moet mijn vrouw ervoor zorgen dat ik er een beetje toonbaar uitzie.”

Strijd tegen de tijdgeest

Wat was dat voor jongen die zich in 1978 meldde als freelance-journalist bij Tijdsein-Radio? Knevel herinnert zich een serieus en toegewijd christen, die vier dagen per week lesgaf, en de vijfde graag wilde gebruiken voor evangelisatie in de ether. En die zich daarnaast bijzonder aangetrokken voelde tot de strijd tegen de tijdgeest die de EO toen voerde.

Niet alleen tegen het communisme, en de daarbij behorende onderdrukking van christenen en joden – “we demonstreerden vaak bij de ambassade van de Sovjet-Unie, samen met rabbijn Soetendorp”– maar ook tegen abortus en euthanasie. De jonge vader hield op de radio interviews met voor- en tegenstanders van de toen aanstaande abortuswet. Met GPV’ers (voorloper van ChristenUnie), maar net zo goed met D66’ers als Hans van Mierlo. Hoor en wederhoor. Ook toen al.

Een verbaasde blik bij de vraag of hij in de loop der tijden niet veel shit over zich heen heeft gekregen. De oud-EO-directeur kan zich weinig narigheid voor de geest halen. “Ja, misschien op sociale media, maar die volg ik op afstand.”

Het opgeheven vingertje

Oké, in de jaren negentig werd hij als presentator van Het Elfde Uur bekritiseerd als ‘de man met het opgeheven vingertje’, maar daar heeft hij nooit wakker van gelegen. Als hij nu tv kijkt, ziet hij veel mannen met vingertjes, alleen bij hem is het een frame geworden. En dat terwijl zijn gebaar al jarenlang een opengevouwen hand is.

De Knevel van nu lijkt in zekere zin nog altijd op de Knevel van toen. De dwarsigheid is gebleven, de van huis uit meegekregen maatschappelijke betrokkenheid eveneens. Een man die zo nu en dan nog graag tegen de stroom in roeit. Zo noemt hij de overheid zeer betrouwbaar. “Nederland staat in alle toptien-lijstjes van de wereld.”

Wat is veranderd, is zijn interviewhouding. Niet meer antithetisch, op het provocerende af, maar verbindend. Of schrap dat ‘verbindend’ maar, stelt de tv-coryfee voor, het is zo’n modewoord. “In het interview zoek ik de relatie, schrijf dat maar op.”

De rode lijn

Zijn passie voor het Evangelie is alleen maar groter geworden. “Ik ben diep onder de indruk van Gods genade. Dat hij van mij houdt. Dat hij in zijn Zoon Jezus Christus zo dicht bij ons is gekomen. Dat ís en blijft de rode lijn in het leven van mijn vrouw en mij.”

Van de opvatting van theoloog Harry Kuitert dat ‘alle spreken over Boven van beneden komt, ook het spreken dat beweert van Boven te komen’, gelooft Knevel, zelf ook theoloog, niets. Het zou namelijk betekenen dat het geloof slechts voortkomt uit een menselijke behoefte en dat de Freuds en Feuerbachs van deze wereld gelijk hebben: het geloof als constructie van de menselijke geest. Maar zo zit het niet, weet de afzwaaiende presentator. Het is ‘Boven’ begonnen, met God die zijn Zoon naar deze wereld stuurde om voor onze zonden te sterven. “De vier evangeliën zijn een reactie op die openbaring”, zegt hij. “De evangelisten schrijven over wat mensen hebben meegemaakt met Jezus.”

Die God, is dat niet een projectie?

Ook genoeg geleerden geloven dat, blijkt uit Knevels programma Andries en de wetenschappers. Toch, in zijn talkshow Andries lijkt Knevel soms te twijfelen. Dan gaan de handen naar voren, bewegen de duimen knisperend over de toppen van de wijsvingers en klinkt de vraag: “Die God hè, is dat niet gewoon een projectie?”

“Jaaaa, luister eens”, reageert de EO-celebrity, “ik werp dat alleen maar op om tot een mooi geloofsgesprek te komen. Die kwestie leeft sinds de Verlichting, en ook bij de kijker. Geen enkele van mijn 183 gasten heeft die vraag overigens ooit met ‘ja’ beantwoord. Ze zijn stuk voor stuk met een persoonlijk geloofsgetuigenis gekomen.”

Andries Knevel

Andries Knevel (Naarden, 1952) werd geboren in een christelijk-gereformeerd gezin, waarvan de vader gemeente-ambtenaar was en de moeder huisvrouw. Hij studeerde economie aan de VU, totdat hij, tijdens een college, een godservaring kreeg. Het leidde tot een persoonlijke bekering en een studie theologie aan de Universiteit Utrecht.

In 1978 kwam hij in dienst bij het EO-radioprogramma Tijdsein. Landelijk bekend werd hij vanaf 1992 met zijn tv-talkshow Het Elfde Uur. Van 1993 tot 2006 was hij samen met Ad de Boer directeur van de EO. Van 2007 tot en met 2014 had hij samen met Tijs van den Brink zijn grootste kijkcijfersucces Knevel & Van den Brink. Daarna werkte hij wat meer in de luwte, onder meer voor de late night talkshow Andries en Groot Nieuws op Radio 5. Op 1 december is hij gestopt bij de EO.

Verschuivingen zijn er wel geweest in zijn geloof. In 2009 verklaarde Knevel op tv niet meer in een letterlijke lezing van het scheppingsverhaal te geloven. Het kwam hem op kritiek te staan uit de orthodoxe achterban. Knevel nu: “Vanuit de wetenschap en moderne cultuur komen allerlei vragen op de christenheid af. Ik vind het een opdracht, en trouwens ook een grote vreugde, om die te bestuderen en in verband te brengen met het geloof. Wel, na jarenlange studie heb ik destijds geconcludeerd dat het creationisme in het licht van de wetenschap niet langer houdbaar is. We moeten Genesis 1 tot en met 3 anders gaan lezen.”

Is hij niet bang geweest om op die manier uiteindelijk het hele geloof te verliezen? Het klinkt stoer, antwoordt Knevel, maar nee, die vrees heeft hij nooit gehad. Hij ziet het geloof als een mozaïek, met in het midden een onwrikbare steen: de unieke openbaring van God.

Daaromheen losse steentjes die je, zo nu en dan, mag omdraaien. Zo’n ‘los steentje’ is, in zijn ogen, de positie van de vrouw in de kerk. “De vraag is: hoe lezen we nu de teksten van Paulus?” Zijn eigen vrouw, de kunstenares Rietje Bakker, is inmiddels jaren ouderling geweest.

Gegriefde homo's

Moeten we homoteksten in de Bijbel ook anders gaan lezen? Het EO-kopstuk zegt er maar liever niets meer over. Een kwart eeuw geleden bepleitte hij in een interview, naar eigen zeggen, wat meer ruimte voor homoseksuele relaties, waarna christelijke, celibataire homo’s zich gegriefd voelden. Daarom zwijgt hij nu. Ook over de vraag of de homoseksualiteit van zijn eigen broer zijn standpunt heeft doen veranderen. “Ik heb geen standpunt, want wat ik ook zeg, ik kwets mensen.”

Bij de EO lijkt er nu ruimte voor homoseksuelen, praktiserend of niet, zoals royaltywatcher Jeroen Snel. Een goede ontwikkeling? “Ik waardeer die openheid”, reageert Knevel. “Iedere werknemer moet zich veilig voelen bij de Evangelische Omroep. Dat is belangrijker dan standpunten.”

Twee Knevels

Zijn dochter Marije werkte kort bij de EO, stapte over naar RTL Boulevard en later naar Linda.nl. Hoe vindt hij dat? “Mijn vrouw en ik volgen haar met grote interesse. Verder zeg ik er in interviews niets over, want Marije moet haar eigen weg gaan. Bij de EO blijven, zou denk ik niet goed geweest zijn voor haar ontwikkeling. Niet omdat twee Knevels te veel is, nee hoor. Van Knevels heb je nooit te veel. Zet twee Knevels bij elkaar en er gebeurt wat. Het is nooit saai.”

Met een tamelijk gerust hart neemt hij afscheid van zijn omroep. De EO is nog steeds missionair, al zitten door NPO-beleid de verkondigende programma’s tot zijn spijt nu aan de randen van de nacht. Knevel gaat verder met zijn studentenwerk, met preken en misschien een podcast.

En als ooit het onvermijdelijke einde komt, wat dan? “Dan ben ik geborgen bij God, en verder houdt mijn denken hier op. Collega Henk Binnendijk, een voetbalfan, antwoordde ooit op een vraag van Ruud Gullit dat er in de hemel ook wel een balletje getrapt zou worden. Nou, dat weet ik niet…”

Lees ook:

Tijs van den Brink: ‘Ik vind het moeilijk om te blijven geloven’

Tijs van den Brink is journalist en presentator bij de Evangelische Omroep. Hij presenteerde de tv-programma’s ‘Adieu God’ en ‘NieuwLicht’ en het NPO Radio 1-programma ‘Dit is de Dag’. In 2018 sprak Arjan Visser met hem voor zijn interviewserie De Tien Geboden.

Waarom er voorlopig geen islamitische omroep op tv komt

Drie islamitische aspirant-omroepen wilden het omroepbestel in. Maar geen van hen haalde de benodigde 50.000 leden. Hoe kan dat?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden