De Nigeriaans-Nederlandse verdediger Kingsley Ehizibue van 1. FC Köln viert een doelpunt in Duitse competitie, met de blik ten hemel gericht. Beeld AP
De Nigeriaans-Nederlandse verdediger Kingsley Ehizibue van 1. FC Köln viert een doelpunt in Duitse competitie, met de blik ten hemel gericht.Beeld AP

Theologisch elftalGeloven op de grasmat

Biddende voetballers, is dat erg of juist wel mooi?

Sjoerd Mulder

In het Theologisch Elftal legt Trouw een actuele vraag voor aan twee theologen uit een poule van elf. Vandaag: wat te denken van biddende voetballers?

Afgelopen zaterdag ging het in Trouw over biddende voetballers: een groeiend aantal spelers slaat opzichtig een kruisje tijdens de wedstrijd, of dankt God met opgeheven handen voor een mooie goal. Een fascinerend voorbeeld van hoe religie steeds weer opduikt in ons verder seculiere leven.

Toch roept dit theologisch allerlei vragen op. Want wat doen deze voetballers nu precies? Zei Jezus niet dat we alleen in onze binnenkamer moeten bidden? En moeten we God werkelijk bij iets banaals als een voetbalwedstrijd betrekken? Of is dit allemaal onschuldige zelf-hulp: als het ze maar helpt om rustiger te worden, is er verder niets aan de hand?

Kruisje slaan

Avin Kunnekkadan, provinciaal overste van de congregatie Societas Verbi Divini en pastor, moet lachen bij deze vraag. “Toen ik nog maar net in Nederland woonde, probeerde ik bij zoveel mogelijk parochianen op huisbezoek te gaan. Om kennis te maken, maar ook om zelf in te burgeren. Op een dag ging ik bij een Nederlands gezin voor in gebed. Er waren ook twee kinderen bij, en op het moment dat ik een kruisje sloeg, begonnen ze te giechelen. Ik vroeg na het gebed natuurlijk wat er zo grappig was aan het slaan van een kruisje? Hun antwoord: ‘We dachten dat je ging voetballen.’

“Ik vond dat eigenlijk wel mooi. Mensen komen maar zelden in de kerk, weten niet meer wat een gebed of een kruisteken is. Maar deze voetballers, die vaak zelf ook uit andere culturen komen waar uitingen van religie veel meer dan bij ons onderdeel van het leven zijn, zorgen ervoor dat we deze gebruiken in Nederland niet helemaal vergeten.”

Alain Verheij, theoloog en schrijver: “Jezus ging natuurlijk fel tekeer tegen publieke vroomheid van geestelijk leiders en theologen. Tegen hen zei hij: bid niet in het openbaar, en poch niet met je banden met God. Maar geldt dat ook voor voetballers? Het is toch mooi dat ze een doelpunt maken, en vervolgens naar boven wijzen om God de credits te geven? Dat lijkt me een geestelijk gezonde reactie in een wereld waarin ze al gauw verleid worden om naast hun schoenen te gaan lopen. En wat ik ook in hun interviews las: ze bidden niet voor hun eigen overwinning, maar vooral voor rust in hun hoofd en een mooie wedstrijd.”

Oefening in concentratie

Kunnekkadan: “Dat viel me ook op. Sommigen bidden voor sportiviteit, of dat er geen blessures zullen ontstaan. Natuurlijk zou je je kunnen afvragen hoe oprecht deze gebeden altijd zijn. En nee, misschien is het voor sommigen niet meer dan een oefening in concentratie. Maar is dat erg?

“Het zou blasfemisch worden als ze God echt bij hun eigen partij zouden trekken. Wanneer ze bijvoorbeeld zeker meenden te weten dat God aan hun kant staat, of dat van God zouden eisen in hun gebed. Dan ontnemen ze God de ruimte om er in zijn barmhartigheid te zijn voor alle mensen. Misschien zou je ook over blasfemie kunnen spreken wanneer de handel en wandel van de persoon werkelijk niet past bij zijn uitingen van een gelovige houding in het openbaar. Maar ook dan zou ik terughoudend zijn om daar een oordeel over te vellen. Want we kennen de intentie van anderen niet. Jezus zegt niet voor niets: ‘Oordeel niet, opdat ge niet geoordeeld zult worden.’

Verheij: “Het heeft natuurlijk wel iets vreemds. Straks lopen die voetballers God te danken op het WK in Qatar, in een stadion dat aan duizenden gastarbeiders het leven heeft gekost. Daar sta je dan, als het ware op een massagraf, te bidden voor rust in je hoofd. Je zou wensen dat gebed op dat moment wat meer onrust teweeg zou brengen.”

Dubbelzinnigheid

“Maar doen wij niet heel vaak hetzelfde? Hoeveel gelovige ondernemers zien hun bedrijfsmatig succes niet als een geschenk van God, terwijl ze ondertussen meedraaien in een industrie die op wereldschaal niet rechtvaardig is? En hoeveel gelovigen danken op zondag niet voor een hapje vlees dat uit de bioindustrie komt? In die zin is voetbal niet meer dan een uitvergroting van wat zich ook bij onszelf aan dubbelzinnigheid en hypocrisie voordoet.”

Kunnekkadan: “Ik vind het juist mooi dat we God ook mogen betrekken bij heel dagelijkse behoeften als een leuk potje voetbal, mooi weer, of een fijne vakantie. In de katholieke traditie heb je de ‘schietgebedjes’: die spreek je door de dag heen uit, om even in verbinding met God of een heilige te staan. Zo’n schietgebedje wordt vaak verkeerd begrepen door buitenstaanders: die denken dan dat katholieken werkelijk geloven dat Heilige Antonius ons onmiddellijk te hulp schiet als we iets kwijt zijn en hem aanroepen. Nee, natuurlijk geloven we dat zo niet. Het is vooral een manier om onszelf tot de orde te roepen, of om een hoop of gedachte uit te spreken. En om dat dan niet buiten God om te doen, want we geloven dat God ons juist ook in het dagelijkse leven nabij wil zijn.”

Vrome offers

Verheij: “Ik word zelf niet warm of koud van die vroomheid. Ik heb er geen probleem mee, maar vind het ook niet nastrevenswaardig. Jezus zei al: ‘Niet iedereen die ‘Heer, Heer’ zegt, kan mijn koninkrijk binnengaan.’ Met andere woorden, er is niets mis met persoonlijke vroomheid, maar het is uiteindelijk niet waar Jezus en de profeten warm voor liepen. God wil gerechtigheid, geen vrome offers. Voor voetballers geldt in die zin hetzelfde als wat ik op zondag vanaf de preekstoel tegen mijn gemeenteleden zeg: laat op maandag of dinsdag maar zien wat je met je zondagse gebed hebt gedaan. Of dat gebed nu in de kerk klonk, of op het voetbalveld.”

In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden uit een poule van elf op de actualiteit. Lees hier eerdere afleveringen terug

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden